Xitay kanada rehbirining söhbitidiki merkizi mesile - hüseyin jélil mesilisi


2006-11-21
Share
Kanada bash ministiri Stephen Harper 16 – noyabir küni APEC yighinigha qatnishish üchün wyétnamgha barghanda bir wyétnamliq uninggha gül teqdim qilmaqta. U bu sepiri jeryanida xitay dölet re'isi xu jintaw bilen hüseyin jélil heqqide söhbetleshken. AFP

Xitay tashqi ishlar ministirliki asiya tinch okyan ixtisadiy hemkarliq teshkilati yighinining axirqi küni xitay dölet re'isi xu jintaw bilen kanada bash ministiri Stephen Harper ning xususi söhbitide hüseyin jélil mesilisining tilgha élinip, ularning kishilik hoquq mesilisi heqqide toxtalmighanliqini eskertkenidi. Amma Stephen Harper kanada metbu'atlirigha xu jintaw bilen bolghan körüshkende kishilik hoquqni öz ichige alghan mesililer heqqide söhbetleshkenlikini, bashqa sorunlarda otturigha qoyup kelgen meydanini tekitligenligini eskertti. Buningdin ilgiri Stephen Harper kanadaning xitay bilen bolghan sodini dep démokratiye, erkinlik we kishilik hoquqtin ibaret en'eniwi qimmet qarishidin waz kechmeydighanliqini bildürdürgenidi.

Kanada bash ministiri Stephen Harper bilen xitay dölet re'isi xu jintaw asiya tinch okyan ixtisadiy hemkarliq yighinining axirqi küni yeni shenbe küni chüshtin kéyin gheyri resmiy yosunda söhbet ötküzgenidi. Buningdin ilgiri xitay da'irliri kanada bash ministiri Stephen Harper bilen xitay dölet re'isi xu jintawning yuqiriqi yighin jeryanida mexsus ayrim söhbet ötküzidighanliqini élan qilghan bolsimu, kéyin ular Stephen Harper xitayning kishilik hoquq xatirisini tenqit qilghanliqini bana qilip, eslide pilanlan'ghan bu körüshüshni emeldin qaldurghan we xitayning bu herkiti kanada jama'itining küchlük naraziliqini qozghighanidi.

Kishilik hoquq teshkilatliri kanada bash ministiri Stephen Harper ning xitayning kishilik hoquq xatirisini dadilliq bilen tenqit qilishini we uning xitay dölet rehbiri bilen hüseyin jélil mesiliside mexsus uchrashqanliqini - kishilik hoquq sahesidiki muhim bir musape, dep bahalimaqta. Amma kanada metbu'atliri bu uchrishishning gheyri resmiy körüshüsh ikenlikini, bashqa dölet rehberliri bilen yérim sa'ettin bir sa'etkiche söhbet ötküzgen xitay rehbiri xu jintawning Stephen Harper bilen 15 minutla söhbetleshkenligige diqqet qilmaqta.

Ikki döletning bu söhbet heqqidiki bayanati birbirige zit

Stephen Harper Bilen xu jintawning söhbitidin kéyin, élan qilghan ikki döletning axbaratidiki söhbet mezmunlar bir birige oxshimaydu. Stephen Harper Ning bayanatchisi Dimitri Soudas, bu körüshüshning xu jintawning telipi bilen élip bérilghanliqi we söhbetning semimi we ijabiy bolghanliqi, söhbette ixtisadiy, siyasi we konsul hoquqi mesililiri muzakire qilin'ghanliqini, konsulning hoquqliri dégende asasliqi xitayda atalmish térrorchiliq pa'aliyetler bilen shughullandi, dep eyiplinish aldida turiwatqan kanada puqrasi hüseyin jélilning délosi közde tutulghanliqini eskertken bolsa, xitay tashqi ishlar ministirliqining bayanatchisi lyu jenchaw bu söhbetning qandaqtu bir terepning teshebbusi bilen élip bérilmighanliqini, ikki rehberning heqiqeten hüseyin jélil mesilisi heqqide sözleshkenlikini, amma bu körüshüshte xitayning kishilik hoquq mesilisi tilgha élinmighanliqini, xitay terepning hüseyin jélilni xitay puqrasi dep qaraydighanliqini, uning bölgünchi, térrorchi ikenlikini eskertken.

Ikki dölet rehbirining söhbitidiki merkizi mesile hüseyin jélil mesilisi

Stephen Harper Bu söhbetning gheyri resmiy söhbet bolghanliqi üchün hemme mesilini sözlep olturghili bolmaydighanliqini tilgha élip:

Men köpchilik köngül boliwatqan mesililer heqqide re'is xu jintaw bilen 15 minut söhbetleshtim. Söhbet asasen dostane keypiyat ichide ötti. Ikki terep bezi mesililer heqqide söhbetleshtuq, elwette buning ichide kishilik hoquq mesilisimu bar, dédi. U söhbette xitay türmiside yétiwatqan we térrorluq jinayiti bilen eyiblinish aldida turghan kanada puqrasi hüseyin jélil mesilisini otturigha qoyghanliqini alahide eskertip ötti.

Kishilik hoquq yaxshilansa sodimu rawajlinidu

Stephen Harper Bu söhbette hüseyin jélil we kishilik hoquq mesilisidin bashqa soda we meblegh sélish mesililiri heqqidimu sözleshkenlikini, aldinqi hökümetlerning kishilik hoquq mesiliside xitaygha yumshaq mu'amile qilghanliqini tilgha élip:

"Kanada xitay otturisidiki sodida ghayet zor qizil reqem mewjut. Emiliyette kishilik hoquqqa sel qarighan bilenmu yenila ishikni chong achqili bolmaydiken. Qimmet qarishini qurban qilghan bilenmu mesile hel bolmaydiken", dédi.

Kanada gézitlirige qarighanda xu jintaw hüseyin jélilning xitay puqrasi ikenlikide ching turghan. Uningdin bashqa kanada hökümitining hüseyin jélilgha bergen bahasi xitaydin tüptin perqlinidiken. Xitay da'irliri hüseyin jélilni özbékistandin tutup ketkendin kéyin, kanadaning béyjingdiki bash elchixana xadimlirining uning bilen körüshüsh telipini we uning kanada puxraliq salahiyitini ret qilip kelmekte.

Hüseyin jélilning xitayda dawamliq tutup turulushi konsérwatip hökümet üchün paydisiz

Hüseyin jélil mesiliside konsérwatip partiyisi hökümitini kanadadiki öktichi partiyilerning küchlük bésimigha duch kelmekte. Ularni hökümetni öz puqrasining hoquqlirini qoghdiyalmay, kanadaning ghururi bilen oynashmaqta dep eyiblimekte.

Aldinqi küni kanadadiki eng chong öktichi partiye bolghan libéral partiyining re'isi Bill Graham parlaménttiki munaziride konsérwatip partiyisi hökümitining tashqi siyasitini eyiblep:

"Bash minister hüseyin jélil mesilisini hel qilish üchün dunyada tiz yüksiliwatqan dölet bilen qandaq alaqe qilidighanliqi heqqide wede bergenidi. Bash ministirning bu körüshüshi qaltis weqe bolghan bolsa, undaqta parlamént sékrétari Jason Keney ependi xitayda tutup tururuluwaqtan hüseyin jélil ependini qachan kanadagha qayturup kélisiz we kanadaning ghururini yene qanchan'ghiche yerge urisiz ?", dédi.

Bash ministirning parlamént ishliri sékrétari Jason Kenney bolsa hökümetning hüseyin jélilni qutuldurush üchün barliq tirishchanlarni körsitiwatqanliqini we libéral partiyining hüseyin jélil mesilisini kozur qilmaqchi boliwatqanliqini tenqit qilip:

"Libéral partiye xitayda siyasi sewep bilen qamaqta turiwatqan hüseyin jélilning teqdirige qiziqiwatqan we uni qayturup kélish üchün jiddi pa'aliyet élip bériwatqan hökümetni nime üchün eyibleydighanliqini otturigha qoyup baqsun. Hüseyin jélilning teqdirige pütün kanada köngül boliwatidu. Bash ministirning xitay dölet rehbiri bilen körüshishimu uni qutuldurushning bir qedimi", dédi. U sözide ikki dölet rehbirining bu söhbitige kishilik hoquq teshkilatlirining hetta uning adwokatiningmu yuquri baha bergenlikini eskertip ötti.

Kanada metbu'atlirining ziyaritini qobul qilghan hüseyin jélilning adwokati Christ Mesclen bu söhbetni kanadaning hüseyin jélil mesilisini hel qilish yolidiki muhim qedimi dep bahalighan we xitay hökümitini kanada puqrasini qanunsiz qolgha élip, xelq'ara qanunlarni ayaq asti qiliwatidu, dep eyibligenidi. (Kamil tursun)

Pikirler (0)

Barliq pikir - bayanlarni körüsh.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet