Немә үчүн хитай даирлири уйғур язғучилириниң әсәрлирини чәкләш билән биллә уларни түрмиләргә ташлайду?


2007.01.29

Хитайниң ахбарат нәшрият мәһкимиси йеқинда 8 нәпәр хитай язғучисиниң 8 парчә китабини чәклиди. Бу әсәрләрниң 4 роман қалғини әдәбий хатирә вә әслимә қатарлиқ жанирларни өз ичигә алиду.

Хитай зиялийлири хитай даирлириниң бу һәриктини пуқраларниң сөз мәтбуат әркинликини аяқ асти қилиш вә бу вәқә хитайниң асаси қануниғиму зит келиду, әйиплимәктә хитайниң асаси қанунида җуңхуа хәлқ җумһурийитиниң пуқралири сөз-мәтбуат, нәшрият, тәшкилатларға уюшуш, намайиш вә наразилиқ намайишлири өткүзүш һоқуқиға һәмдә пән-техника тәтқиқати, әдәбий иҗадийәт вә башқа мәдәнийәт паалийәтлири билән шуғуллиниш әркинликигә игә дейилгән.

Чәтәлләрдики хитайларниң тәһлиличә китаб чәкләш хитай коммунист һөкүмити үчүн адәткә айлинип қалған болсиму, бу қетимқи китаб чәкләш мәдәнийәт инқилабидин кейинки көлими бир қәдәр чоң болған һәркәт һесаблинидикән. Уларниң әскәртишичә, бу һәрикәткә қарита илгирики қетимларға нисбәтән хитайниң дөләт ичидиму хелила күчлүк болған наразилиқ садалири көтүрүлгән. Хитай һөкүмити 8 парчә китабни чәклигән болсиму, амма уларниң апторлирини түрмигә ташлимиди.

Чәтәлләрдики уйғурлар хитайниң бу қетимқи китаб чәкләш һәркитигә алаһидә диққәт қилмақта. Чүнки хитай даирлири уйғур районидиму бу хил китаб чәкләш һәрикәтлирини давамлиқ елип барған болуп, тохти музарт, нурмуһәммәт ясин вә абдуғени мәмтимин қатарлиқ көплигән уйғур қәләмкәшлириниң әсәрлири хитай даирлири тәрипидин чәклинипла қалмастин, уларниң өзиму һазирғичә хитайниң қараңғу түрмиләргә ятмақта.

Немә үчүн хитай һөкүмити хитай язғучи тәтқиқатчиларниң әсәрлирини чәклигәндә уларни түрмиләргә ташлимайду- ю, уйғур язғучи шаирлириниң әсәрлирини чәкләш билән биллә, уларни түрмиләргә ташлайду вә бирбиригә охшимиған қош өлчәм йүргүзиду?

Биз бу мәсилиләр һәққидә канададики шаир вә сияси анализчи әхмәтҗан осман билән сөһбәт елип бардуқ. Әхмәтҗан осман китаб чәкләшниң пуқраларниң сөз мәтбуат әркинликини қаттиқ боғуш һесаблинидиғанлиқи, бу хил вәқәләрниң диктатор түзүмләрдә йүз беридиғанлиқи, уйғур язғучи-шаирлириниң әсәрлириниң чәклиниши билән уларниң түрмиләргә ташлиниши вә уйғур язғучи шаирлири вәтинидин айрилғандин кейин, уларниң әсәрлириниң қайта бәсилиштин тохтитилиши шундақла уларниң әдәбият тарихи китаблиридинму чиқирилип ташлинишидики сәвәбләр һәққидә көз қарашлирини оттуриға қойди.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.