Хитайдики икки чоң йиғинда чирайлиқ гәп тола, хәлқ ичидә ләнәт-нәпрәт


2007.03.15

Б б с ниң хәвәр қилишичә, хитайда ечиливатқан ики чоң йиғинниң бири‏ болған мәмликәтлик сиясий кеңәшниң чоң йиғини 15 ‏- март күни аяғлашти. 2267 Нәпәр әза 4516 тәклип сунуп қойғандин кейин, һөкүмәтниң доклатини тәстиқлап йиғинни ахирлаштурған. Икки чоң йиғинниң йәнә бири болған мәмликәтлик хәлқ қурултейиниң чоң йиғини әтә аяқлишиду. Мулаһизичиләрниң пәрәз қилишичә, бу йиғинму йәнила хитай коммунист партийисиниң хәлқниң кишилик һоқуқини дәпсәндә қилидиған сиясиәтлириниң һечқайсини өзгәртәлмәйду. Хәвәрдин мәлум болушичә, бейҗиңда икки чоң йиғин ечиливатқан он нәччә күндин буян, коммунист хитай һөкүмити дөләт пуқралириниң наразилиқ һәрикәтлирини бастурушни тохтатмиған. Бәлки йиғин ахирлишишқа йеқинлашқансири хитай коммунист һөкүмиитиниң бихәтәрлик тәдбирлири шунчә қаттиқ болған.

Икки чоң йиғин җәрянида коммунист хитай һөкүмити дөләт пуқралириниң наразилиқ һәрикәтлирини бастурушни тохтатмиди

'Ройтрс агнетлиқи'ниң бейҗиңдин баян қилишичә, җайлардин икки чоң йиғинға дәрт ейтқили кәлгән дөләт пуқралиридин 700 дин артуқ адәмни һөкүмәт сақчилири тутқун қилған. 11 ‏- Март күни, хунән өлкисидә йүз бәргән он миңлиған дөләт пуқралириниң аптобос белити баһасиниң үсүп кетишигә наразилиқ билдүрүш һәрикитини коммунст хитай һөкүмити қораллиқ бастурған. 12 ‏- Март күни йәнә, гуаңдуңниң сәнту шәһиридә йүз бәргән електир иситансиси қурулушида йәр-земинидин айрилған дөләт пуқралириниң наразилиқ һәрикәтлириниму, коммунст хитай һөкүмити қанунсиз байлар вә хиянәтчи әмәлдарлар арқилиқ җәмийәттики қараңғу җәмийәт күчлиридин пайдилинип зораванлиқ вастә қоллинип бастурған. Коммунист хитай һөкүмити бу икки чоң йиғин җәрянида сиясий көз қариши һөкүмәт билән охшимайдиған зиялийларни нәзәрбәнт астиға алған.

Кишилик һоқуқ тәшкилатлири коммунист хитай һөкүмитини әйиблиди

Баш оргини нюйорк шәһиридики кишилик һоқуқни көзитиш тәшкилати баянат елан қилип, бейҗиңда икки чоң йиғин ечиливатқан әһвал астида, коммунист хитай һөкүмитиниң очуқ-ашкара һалда хәлқниң кишилик һоқуқини дәпсәндә қиливатқанлиқини әйиблиди.

‏ Һазир бейҗиңда ечиливатқан икки чоң йиғин җәрянида, биз хитай һөкүмитиниң хәлқниң кишилик һоқуқини техиму қаттиқ чәкләватқанлиқини көриватимиз. Бу бизниң хитай һөкүмитигә болған ишәнчимизни йоқатмақта, - дәйду кишилик һоқуқни көзитиш тәшкилатниң баянатчиси николас әпәнди хитайчә тил билән ипадиләп.

Николас әпәндиниң өз тилида баян қилишичә, хәлқара қанунға асасланғанда, сақчилар җамаәтниң бихәтәрликигә мәсул болиду. Әмма хитайда болса буниң әксичә, сақчилар һәтта хәлқниң наразилиқ намайишлириғиму қорал ишлитип оқ чиқармақта. Бу хәлқарада диққәт қилиниватқан мәсилә. Бизниң билишимизчә, хитайда һәрйили нәччә онмиң қетим намайиш йүз берип келиватиду. Буниң һәммисини коммунист сақчилири қораллиқ бир тәрәп қиливатиду. Бундақ қиливәрсә һөкүмәт ахирқи һесабта өзиниң контрол қилиш иқтидаридин мәһрум қалиду. Хитай һөкүмити пүтүн дуняға, әгәр олимпик мусабиқиси җуңгода өткүзүлсә, буниңдин бурун хәлқниң кишилик һоқуқ вәзийитини яхшилаймиз, дәп вәдә бәргән иди. Әмма һазир униң әксичә иш қиливатиду. Хәлқниң интернеттә алақә қилишини чәкләватиду. Хәлқниң китаб нәшр қилиш әркинликини чәкләватиду. Хәлқниң тарихий вәқәләр тоғрисида әркин пикир қилишини чәкләватиду. Дуняда, хәлқаралиқ чоң йиғилиш болуш алдида турған һәр қандақ бир дөләттә, хәлқниң әркинликини бундақ кәң даиридә чәкләйдиған, хәлқни халиғанчә бундақ көп тутқун қилидиған дөләт йоқ.

Хитай һөкүмити уйғур юртлирида деһқанларни һашарға тутушни техиму кеңәйтти

Өз мухбиримизниң уқушичә, бейҗиңда 'хәлқ мәнпәәтини биринҗи орунда қуюш' дегән шуар астида ечиливатқан икки чоң йиғин җәрянида, хитай коммунист һөкүмити уйғурлар әң көп мәркәзләшкән юртларниң бири болған йәкән наһийисидә, хитай һөкүмити өзи мәбләғ селип, 100 миң мо йәрдә һәрйили 40 миң тонна мәһсулат алғили болидиған бадам базиси бина қилидиған пиланини йәрлик уйғур деһқанлирини 'һашар' ға тутуп һәқсиз ишлитиш арқилиқ орунлаш үчүн зор һәрикәт башлиған. (Вәли)

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.