Ilham mexmut yaponiyilikler bilen sénkaku ariligha bardi

Yapon ongchiliri yaponiyilikler sénkaku arili dep atisa, xitaylar dyawyü arili dep atawatqan aralgha yaponiyilik bayriqini qadighan.
Ixtiyariy muxbirimiz haji qutluq qadiri
2012-08-20
Share
Dyawyu-arili-ilham-mexmut-305.jpg Ilham mexmut yaponiyilikler bilen dyawyü ariligha bardi. 2012-Yili 18-awghust, yaponiye.
RFA/Qutluq

8-Ayning 18-küni 150 kishidin terkib tapqan bir guruppa yapon ongchiliri yaponiye-xitay arisida talash-tartish boluwatqan, yaponiyilikler sénkaku arili dep atisa, xitaylar dyawyü arili dep atawatqan aralgha yürüsh qilip, bu aralgha özlirining igidarchiliq hoquqining barliqini bildürüsh yüzisidin yapon bayriqini qadighan. Bu qétimqi heriketke yaponiye parlamént ezaliridinmu wekiller qatnashqan. Shu küni xitay tashqi ishlar ministirliqi bayanat élan qilip, yapon ongchilirining bu herikitini “Qanunsizliq” dep atighan we buning bilen xitayning mezkur aralgha qaritilghan igidarchiliq dewasining özgermeydighanliqini bildürgen. Biz bu munasiwet bilen bu qétimqi pa'aliyetke qatnashqan, dunya Uyghur qurultiyining mu'awin re'isi,yaponiye Uyghur jem'iyitining re'isi ilham mexmut ependi bilen neq meydan'gha téléfon qilip ziyaret élip barduq.

So'al: ilham mexmut ependi, bir-ikki kündin buyan yaponiye metbu'atlirida we shundaqla xelq'araliq metbu'atlarda 150 kishidin terkib tapqan bir guruppa yapon milletchiliri sénkaku ariligha barghanliqi we shundaqla yapon bayriqini qadighanliqini xewer qiliwatidu. Siz bu qétimqi özingiz qatnashqan mushu pa'aliyet heqqide qisqiche chüshendürüsh bergen bolsingiz?

-Bu qétimqi sénkaku ariligha bérish pilani bir yérim aydin ilgiri pilanlan'ghan bolup, buningda sénkaku arilining tarixtin buyan yaponiyining zémini ikenlikini bildürüsh we yaponiye hökümiti xitay bilen bu mesile toghrisida söhbet qilghanda meydanini qattiq bildürüshini ümid qilidighanliqini bildürüsh üchün 150 kishidin bir guruppa kishilerni orunlashturup élip barduq. Bu qétimqi pa'aliyetni köpinchiler xongkongliq xitaylar bu aralgha chiqqandin kéyin yaponiyilikler bu pa'aliyetni ötküzdimu deydighan oyda boldi. Emma bu pa'aliyet u ishlar bilen munasiwiti yoq pa'aliyet bolup, éniq qilip éytqanda, yaponiyilikler bilen birlikte bir qétim bu aralning yaponiyiliklerge tewe ikenlikini yapon hökümitige we dunyagha élan qilish meqsitide élip bérilghan boldi.

So'al: bu, hökümet arqiliq élip bériliwatqan pa'aliyetmu we yaki ammiwi teshkilatlarning orunlashturushimu?

-Bu pa'aliyet ammiwi teshkilatlarning orunlashturushi bilen yeni “Tirish yaponiye” teshkilatining uyushturushi bilen élip bérilghan pa'aliyet bolup, bu qétimqi pa'aliyetke yaponiye parlamént ezaliridin besh kishi, yerlik parlaméntlardin 15 kishi, shundaqla bir qisim dangliq erbablar, yokohama shehirining sabiq sheher bashliqi we sénda'i shehirining sabiq sheher bashliqi qatarliq kishilermu qatnashti.

So'al: yapon milletchiliridin terkib tapqan mushundaq pa'aliyetlerge qatnishishingiz, sizning yaponiye Uyghur jem'iyitige we yaki dunya Uyghur qurultiyigha wakaliten qatnishishingizmu yaki qandaq salahiyet bilen qatnashtingiz?
-Men yaponiye Uyghur jem'iyitining mes'uli bolush süpitim bilen qatnashtim. Bu pa'aliyetke qatnishishtiki meqsitim biz her-qachan xitayning tajawuzchiliqini tosush meydanida turushimiz kéreklikini oylawatimen. Shunglashqa xitayning mushundaq tajawuzchiliq, kéngeymichilik qilish siyasitini éniq bildürüsh üchün men yaponiyidiki militaristlar bilen birge dawamliq mushundaq pa'aliyetlerge qatnishiwatimen we buningdin kéyinmu qatniship mangmaqchimen.

So'al: yapon milletchiliri bilen élip bériwatqan pa'aliyetlerge qatnishishingiz, sizningche yaponiye jem'iyitide Uyghur dewasini élip bérishqa we tonutushqa paydiliq dep qaramsiz?
-Elwette paydiliq dep qaraymen. Chünki, yaponiyide yapon millitining öz-özini söyüshi, wetinini söyüshi köpchilikni igileydu. Bu, men herqaysi jaylargha Uyghur mesilisini tonushturghili barghanda hés qilghan ehwal. Hökümettimu militaristlarning küchi kündin-kün'ge qaytidin küchlinip kéliwatidu shunglashqa bular bilen birlikte pa'aliyet élip bérish Uyghur mesilisini dunya sehnisige élip chiqishta choqum özige layiq bir kishilik rol oynaydu dep oylaymen.

So'al: sénkaku ariligha barghandin kéyin 150 kishidin teshkillen'gen bu guruppidiki kishilerning héssiyati qandaq boldi? uni qisqiche teswirlep bersingiz?

-Buningda biri yaponiyiliklerning nahayiti hayajanlan'ghanliqini, yene biri özlirining zémini turup özlirining bu aralgha erkin chiqalmighanliqigha bolghan pushayman qilish héssiyatini hés qildim.

So'al: sizning bu qétimqi pa'aliyetke yeni sénkaku pa'aliyitige qatnishishingiz tunji qétimliqmu?

-Bu qétimqi senkako mesilisige qarita qatnashqan pa'aliyitim tunji qétimliq.

So'al: sizdin bashqa, bu pa'aliyetke tibet,mongghul we xitay démokratchiliridin qatnashqan kishiler barmu?

-Ularni teklip qilmaptu. Ularni teklip qilmighanliqining sewebini bilmidim. Emma méni her-qétimliq pa'aliyitige teklip qiliwatidu.

-Rehmet sizge, ilham mexmut ependi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet