Xelq'ara teshkilatlar xitayning az sanliq milletler siyasitini eyiblimekte

2007-04-25
Élxet
Pikir
Share
Print

Par807543-150-1.jpg
Xitay mu'awin tashqi ishlar ministeri, yang ji'echi, jéniwadiki 2006-yilliq kishilik hoquq yeghinida. AFP PHOTO / JEAN-PIERRE CLATOT / June 20, 2006 SWITZERLAND, Geneva

Xitayda kishilik hoquq teshkilati we xelq'ara az sanliq milletlerning hoquqini qoghdash teshkilati teripidin élan qilin'ghan 40 betlik doklatta, béyjing hökümitining xitaydiki az sanliq milletlerning hoquqini qoghdash mesiliside peqet xitayning asasiy qanunida az sanliq milletlerge bérilgen hoquqlarnila emes, az sanliq milletlerning hoquqigha hörmet qilish we qoghdash toghrisidiki xelq'ara kélishimlernimu depsende qiliwatqanliqi tekitlen'gen.

Qanuniy hoquqlar toghrisida

Xelq'ara hoquqning, döletlerning asasiy qanunlirida az sanliq milletler heqqidiki qanunlarning emelde ijra qilinishini telep qilidighanliqi tekitlen'gen doklatta, " xelq'ara qanun'gha asasen xitay hökümiti az sanliq miletllerni qoghdash toghrisidiki qanunlarning ijra qilinishigha kapaletlik qilishi kérek. Lékin xitay hökümitining bayanatlirida xitay bolmighan milletler otturisidiki inaqliqning ehmiyiti tekitlensimu, emma béyjing hökümiti Uyghur, tibet we mongghul qatarliq xitay bolmighan miletlerning hoquqini qoghdash mesiliside xelq'ara qanunlarda békitilgen mes'uliyitini orundimaywatidu," déyilgen.

Doklatta, xitayda az sanliq milletler heqqidiki qanunlarning emeliyette ijra qilinmaywatqanliqi, az sanliq millet mensuplirigha az sanliq milletlerning teqdirini belgilesh heqqide élindighan qararlargha qatnishish we awaz qoshush üchün purset bérilmeywatqanliqi tekitlen'gen hemde "xitay hökümitining puqralarning siyasiy we ijtma'iy hoquqlirini depsende qiliwatqanliqi, xitaydiki az sanliq milletlerning ehwalini téximu qéyinlashturmaqta," dep körsitilgen.

Ihtisadiy tereqqiyat we tengpungsizliqlar toghrisida

Xitaydiki iqtisadiy tereqqiyatning az sanliq miletlerge bolghan tesiri heqqidimu toxtalghan doklatta, gerche xitay hökümiti xitayning her qaysi rayonliri arsi'idiki iqtsadiy tengpungsizliqni yoqitish üchün tirishidighanliqini tekitligen bolsimu, emma xitaydiki iqtisadiy ilgirileshning Uyghur, tibet we mongghul qatarliq xitay bolmighan milletlerning hayatigha asasen jiddiy bir tesir körsetmigenliki, xitaylar bilen az sanliq milletler otturisda kirim, ishsizliq, ma'arip we ammiwiy mulazimet saheliride mewjut tengsizlikning dawamlishiwatqanliqi bildürülgen.

Doklatta " dunya ja'etetchiliki xitayning gherbni ichish siyasitini, béyjingning az sanliq milletler üstidiki siyasiy kontrolluqini kücheytish, bu rayonlarning teb'iy bayliqlirini bulang-talang qilish we az sanliq milletler rayonlirigha xitay köchürüsh arqiliq az sanliq milletlerni assimilatsiye qilish herikitining bir qisimi dep qarimaqta" déyilgen.

Xelq'ara az sanliq milletlerning hoquqini qoghdash teshkilati we xitayda kishilik hoquq teshkilatining xitaydiki az sanliq milletler heqqide élan qilghan doklatida, xitay hökümitining az sanliq milletlerge qaratqan siyasiy, iqtsadiy we ijtma'iy siyasitining, az sanliq milletlerning milliy mewjudiyitige tehdit qiliwatqanliqi, xitaylarning alliqachan az sanliq milletler rayonliridiki sheherlerde köp sanliqni igileshke bashlighanliqi, bu weziyetning az sanliq milletlerning öz milliy kimliki, milliy en'ene we örp-adetlirini qoghdishini qéyinlashturghanliqi alahide eskertilgen.

Ma'arip siyasiti toghrisida

Doklatta, xitay hökümitining qosh tilliq ma'arip siyasiti we az sanliq milletler rayonliridiki bashlan'ghuch we ottura mekteplerde öz anatili bilen oqush üstide cheklime qoyup xitay tilida oqushni kéngeytishi shundaqla balilargha diniy telim-terbiyini cheklishi, az sanliq milletlerning öz milliy kimlikini we medeniyitini qoghdishini imkansizlashturmaqta, déyilgen.

Xelq'ara jama'etning xitaydiki az sanliq milletlerning hoquqini qoghdash mesiliside muhim mes'uliyiti barliqi we ularning hoquqini qoghdashta muhim rol oynaydighanliqi tekitlgen'gen doklatta mundaq déyilgen: " xelq'ara teshkilatlar, her qaysi hökümetler, xelq'ara shirketler kishilik hoquqqa hörmet qilish, xelq'ara jama'etke qilghan wedilirige emel qilish, az sanliq milletlerge qaritilghan kemsitish siyasetlirini bikar qilish, az sanliq miletllerge öz milliy kimliki we medeniyitini qoghdash üchün shara'it yaritip bérish qatarliq jehetlerde xitay hökümitige bésim ishlitishi kérek." (Ömer qanat)

Pikirler (0)
Share
Toluq bet