Chégrisiz muxbirlar teshkilati intérnét erkinlikini qoghdaydighan tekliplerni sundi

• 
  2006-01-10

• Muxbirimiz peridening bu heqtiki melumati
• Download story audio

Yéqinda bash shitabi fransiyidiki chégrisiz muxbirlar teshkilati dunyada intérnét erkinlikini téximu kapaletke ige qilish üchün 6 türlük teklip chiqarghan bolup, teklipte mezkur teshkilat amérika hökümitidin amérikidiki chong intérnét mulazimet shirketlirini xitaygha oxshash intérnét erkinlikini boghidighan döletlerge intérnétni tosaydighan téxnikilarni bérishke yol qoymasliqini telep qilghan.

Ular bu tekliplerni asasliqi amérika hökümiti we amérika dölet mejlisige qarita sun'ghan. Chünki teklipte tilgha élin'ghan intérnét mulazimet shirketlirining hemmisi amérikidiki shirketler iken. Lékin shundaqtimu bu teshkilat yene bu tekliplerge dunyadiki barliq démokratik döletlerning ri'aye qilishini kütkechke, buni yene yawropa ittipaqigha we xelq'ara iqtisadiy hemkarliq we tereqqiyat teshkilatighimu yollighan.

Tekliplerning mezmuni

Bu 6 türlük teklip töwendikiche: amérika shirketlirining intérnétni boghidighan döletlerge éliktronluq xet mulazimet eswabini ornutushigha yol qoymasliq؛ intérnetni boghidighan döletler üchün "démokratiye", "kishilik hoquq" qatarliq halqiliq sözlerni süzgüch eswaplirini ornitip bérishke yol qoymasliq؛ her xil tor betliri we munazire meydani qatarliqlarni bashquridighan bash kompyutérni, intérnétni boghidighan döletlerning tewelikige yötkeshke yol qoymasliq؛ amérika shirketlirini intérnét erkinlikini chekleydighan döletlerge intérnét tekshürgüch yumshaq détallirini qoyup bérishke yol qoymasliq؛ eger amérika shirketliri, intérnétni boghidighan döletlerge intérnétni nazaret qilish téxnikiliri yaki üskünlirini bermekchi bolsa, u halda bu choqum amérika soda ministirliqining testiqidin ötüshi lazim؛ amérika shirketlirining intérnétni boghidighan döletlerge intérnétni nazaret qilish téxnika terbiyilishini élip bérishigha yol qoymasliq qatarliqlar.

Xitay axiri bash egmey amal yoq

Biz amérika shirketlirining biz otturigha qoyghan bu 6 xil teklip üstide xitay da'iriliri bilen söhbetlishishni ümid qilimiz. Eger bu shirketler qattiqla turup berse, biz ishinimiz xitay axiri bash egmey amal yoq.

Chégrisiz muxbirlar teshkilatining doklatida tilgha élin'ghan intérnétni boghidighan döletlerning ichide xitay aldinqi orunda turidu. Bu heqte ziyaritimizni qobul qilghan mezkur teshkilat bayanatchisi juli'an pen, ularning bu 6 türlük teklip arqiliq dunyadiki intérnét erkinlikini téximu kapaletke ige qilishni meqset qilghanliqini éytti. Emma u sözide ularning hergizmu amérika shirketlirining xitay bilen soda qilishigha tosqunluq qilish niyitining yoqliqini eskertti.

"Biz amérika shirketlirige shuni éytimiz, silerning elwette xitay bilen soda qilish hoquqinglar bar. Biz bu shirketlerge xitay bilen bolghan sodini toxtitinglar démeymiz. Biz peqet bu shirketlerning xitaygha oxshash intérnétni boghidighan döletler bilen soda qilghanda, bu döletlerni söz erkinlikige oxshash eqelliy qimmet qarishigha hörmet qilishqa ündishini ümid qilimiz. Bu shirketler uzundin béri, biz choqum alaqe qilghan döletlerning qanunigha hörmet qilishimiz kérek dep keldi. Lékin bizning deydighinimiz, bu döletler adettiki qimmet qarishighimu hörmet qilmighanda, Yahoo, Microsoft we Google gha oxshash shirketlerni xitay hökümitige 'yaq' déyelishi kérek dep qaraymiz. Biz amérika shirketlirining biz otturigha qoyghan bu 6 xil teklip üstide xitay da'iriliri bilen söhbetlishishni ümid qilimiz. Eger bu shirketler qattiqla turup berse, biz ishinimiz xitay axiri bash egmey amal yoq".

Juli'an pen sözide yene, éléktironluq xet mulazimet eswabini misal qilip, ular otturigha qoyghan teklipning intérnét ishletküchilerge qolaysizliq yaratmaydighanliqini eskertti:

"Éléktronluq xet mulazimétiri amérikida tursimu, oxshashla xitaydiki keng intérnétke chiqquchilar üchün mulazimet qilalaydu. Buni xitaygha yötkeshning zörüriyiti yoq. Eger éléktronluq xet mulazimétiri amérikida tursa, u chaghda xitaydiki intérnét saqchiliri amérika bixeterlik organlirining ruxsitini almay turup, éléktronluq xet alaqe qilghuchilargha da'ir uchurlargha érishelmigen bolatti".

Ümid

Juli'an pen yene, amérika shirketlirining ularning bu tekliplirini qobul qilishini ümid qilidighanliqini, nawada bu amérika shirketliri buni qobul qilmighan teghdirdimu, amérika dölet mejlisining munasiwetlik qanun-belgilimilerni chiqirip, bu teklipning rohini emeliyleshtürishini tewsiye qilidighanliqini éytti.

Intérnét géziti bolghan "xewerler mejmu'esi" ning tehriri wu fen bu munasiwet bilen ziyaritimizni qobul qilip, chégrisiz muxbirlar teshkilati otturigha qoyghan bu tekliplerni teriplidi:

"Méningche chégrisiz muxbirlar teshkilatining bu teklipi nahayiti yaxshi bolghan. Men buningdin bek xushal boldum. Mushundaq bolghanda, xitay hökümitining amérika téxnikisidin paydilinip xitaydiki intérnét we uchur erkinlikini boghushini yiltizidin yoqatqili bolidu. Men amérika prézidénti we amérika dölet mejlisining bu teklipni maqullishini hemde buni derhal emeliyleshtürüshini ümid qilimen".

Chégrisiz muxbirlar teshkilatining tor bétide élan qilin'ghan xewerde körsitilishiche, mezkur teshkilat 2002‏-yilidin buyan her qaysi chong shirketlerge xet yézip, intérnét erkinliki mesiliside pikir almashturushni telep qilghan bolsimu, emma ular bu shirketlerdin héchqandaq yaxshi jawab alalmighan. Hetta Google shirkitidin bashqa shirketler chégrisiz muxbirlar teshkilati bilen bu heqte söhbet ötküzüshni ochuq ret qilghan. (Peride)