Xitayda 2007 ‏- yili yéngi tor xana échish men'iy qilindi


2007-03-09
Share

Ishletküchiler 2007 – yili 27 – yanwar küni xitayning enxuy ölkisidiki bir torxanida. Mu'etexesisler xitayda hazir 30 mingdin 40 mingghiche intérnét saqchisining barliqini otturigha qoymaqta. AFP

Xitay medeniyet ministirliqi, xitay jama'et xewpsizlik idarisi we xitay soda sana'et idarisi qatarliq 14 orun yéqinda birlikte oqturush chüshürüp, 2007 ‏- yili xitayning herqandaq ölkiliride yéngi intérnét tor xanilirini achmasliq kéreklikini otturigha qoydi. Mezkur uqturushta yene, yerlik hökümet orunlirining " kompyotér mulazimetxanisi", "xizmet tépish mulazimetxanisi" qatarliq namlar bilen bashqiche soda bilen shughullinidighan torxanilarni taqiwétishi kérekliki eskertilgen. Shundaqla herqaysi mekteplerde échilghan torxanilarnimu munasiwetlik orunlar teripidin qattiq tekshürüsh kérekliki tekitlen'gen.

Torxanigha kiridighanlarning arisida yash – ösmürlerning salmiqi xéli bar

Xitay medeniyet ministirliqining bu heqte bergen doklatigha asaslan'ghanda, xitaydiki torxanilargha bolghan bu xil bashqurush we men'iy qilishtiki asasliq seweb, qoramigha yetmigen yash ösmürlerning intérnét arqiliq jinayet sadir qilishining aldini ilish iken. Munasiwetlik melumatlargha qarighanda, hazir xitaydiki 18 milyon tor paydilan'ghuchilirining 13 pirsenti yash ösmür balilar bolup, bularning köpinchisi bashlan'ghuch we ottura mektep oqughuchiliri iken.

Radi'omizning igilishiche, hazir Uyghur élining ürümchi shehirining özidila xitay ölkiliridin kelgen aqqunlarning pul tépish üchün öz aldigha échiwalghan her xil namdiki torxaniliri barghanséri köpiyishke bashlighan hemde bularning köp sandikisi 24 sa'et ochuq bolup, kiridighanlar asasen hemmisi dégidek bashlan'ghuch we ottura mektep oqughuchiliri iken.

Bu heqte radi'omizning ziyaritini qobul qilghan, ismini melum qilishni xalimighan bir Uyghur xanim ürümchide bolupmu mektepler olturaqlashqan jaylarda kéche ‏-kündür ochuq bolidighan qalaymiqan tor xanilarning intayin köp ikenlikini tekitlep, özining bu xil ehwaldin qattiq endishe qilidighanliqini bildürdi.

Ziyaritimizni qobul qilghan bu xanim söhbet jeryanida, yash ösmür balilar oqushqa bérilmey, torxanigha xumar bolup qalidighan ehwalning barghanséri éghirlishiwatqanliqini tekitlesh bilen bir waqitta, yerlik hökümetyning türlük pul tépish meqsidide qalaymiqan échilghan torxanilarni ünümlük bir terep qilalishigha dégendek ishenchisi yoq ikenlikini bildürdi.

Bir qisim analizchilarning melum qilishiche, bu qétim otturigha qoyulghan tor xanilarni bashqurush heqqidiki yéngi qarar bir jehettin ata- anilarni xatirjem qilghandek qilsimu, yene bir jehettin u peqet qeghez yuzidikila nerse bolup, yash ösmürler yenila dawamliq uning xiridari bolidiken.

Yene bir qisim analizchilar "xitay da'irlirining bu xil cheklesh tüzümi bir qisim jaylarda belkim eksiche ünüm bérip qélishi mumkin, yeni mezkur uxturushtin kéyin yoshurun halda échilidighan yer asti tor xaniliri choqum bash kötiridu" dep bildürmekte.

Merkizi amérikidiki erkin tor béti mes'uli shabér ependi "xitay dunya buyiche intérnét tor betlirini eng qattiq kontrol qilip kéliwatqan dölet. Xitay hökümitining heqiqiy qorqidighini uchurlarning erkin tarqilishidur. Intérnét tor xaniliri bolsa kishilerge bu heqte köp qolayliqlarni élip kélidu. Öyide kompiyoturi bolmighan kirimi töwen kishilermu torxanilar arqiliq nurghun uchurlargha ige bolalaydu we tashqi dunya bilen alaqe baghliyalaydu. Xitay hökümitining tor xanilarni chekleshtiki eng asasi meqsidi del mushu xildiki kishilerning tashqi dunya bilen bolghan alaqisini yoq qilish we ularning intérnét arqiliq erkin pikir bayan qilish hoquqini men'iy qilish" dep körsetti.

Pikirler (0)

Barliq pikir - bayanlarni körüsh.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet