Iran mesilisi murekkepleshmekte


2006.02.01
iran-exmedinijat.jpg
Iran prézidénti exmedinijat 1-féwral küni busher yadro énérgiyisi bazisida yanfonda sözleshmekte. AFP

Iranning yadro pilani mesilisi murekkepleshmekte. Charshenbe küni iran prézidénti maxmud exmedinijat iran dölet téliwiziyiside nutuq élan qilip, iranning gherb döletlirining bésimigha qarimay, tinchliq üchün ishlitidighan yadro énérgiyisige ige bolush hoquqidin waz kechmeydighanliqini, iranning yadro pilanini emelge ashuridighanliqini élan qildi.

Amérika awazi radi'osining uchuridin melum bolushiche, iran prézidénti öz nutqini amérika prézidénti jorji bush dölet mejliside " dölet ehwali" heqqide nutuq sözlep, bir qanche sa'ettin kéyin, iranning jenubidiki bir port shehirini közdin kechürüwatqanda élan qilghan bolup, prézidént jorji bush seyshenbe küni kechte sözligen nuqtida iran mesilisinimu tilgha élip, " iran hökümiti özining yadro pilani arqiliq dunya bilen qarshilashti, dunya xelqi iranning yadro qoraligha ige bolushigha yol qoymasliqi kérek" dégen. Bush yene iran xelqining haman bir küni démokratik dölet süpitide amérikining ittipaqchisigha aylinidighanliqini éytqan.

Téhran öz meydanida ching turmaqta

Seyshenbe küni amérika, en'giliye, fransiye, rusiye, xitay qatarliq birleshken döletler teshkilati bixeterlik kéngishige eza besh dölet we gérmaniye hökümiti iranning yadro pilani mesilisini bixeterlik kéngishining hel qilishigha tapshurushqa qoshulup, bayanat élan qilghandin kéyin, iran hökümiti buninggha jiddiy inkas qayturdi. B b s agéntliqining körsitishiche, iran dölet mudapi'e ministiri eger iranning yadro nuqtiliri hujumgha uchrisa, iranning derhal hujumgha hujum bilen jawab qayturidighanliqini tekitligen.

Seyshenbe küni besh dölet qararidin kéyin, iran hökümiti xelq'ara atom énérgiyisi orginining eger iranning yadro pilanigha a'it höjjetlerni b d t bixeterlik kéngishining körüp chiqishigha tapshursa, atom énérgiyisi orginining xadimlirining irandiki yadro qurulush nuqtilirigha bérip tekshürüshige yol qoymaydighanliqini shuningdek yene uran tawlashni kücheytidighanliqini bildürgen. Chünki, besh dölet seyshenbe künidiki birleshme bayanatida xelq'ara atom énérgiyisi orginining iranning yadro pilanigha a'it höjjetler heqqide bixeterlik kéngishige melumat bérishi, iranning xelq'ara atom énérgiyisi orginining nazariti astida omumiy yüzlük uran tawlash we tetqiqat heriketlirini toxtitishini telep qilghan idi.

Rusiye we xitayning inkasi

Ilgiri iranning yadro pilani mesiliside öz pikride ching turup, mezkur mesilini bixeterlik kéngishide hel qilishqa qarshi turghan xitay bilen rusiye bu qétim birdinla meydanini özgertip, amérika bashliq gherb döletliri bilen ortaq pikirge kelgen, hetta, rusiye iran üchün rusiye teweside uran tawlash layihisini otturigha qoyghan bolup, iran yadro ishliri emeldari larijanining ayrim-ayrim halda moskwa we béyjingni ziyaret qilip, rusiye hem xitay bilen ortaqliq hasil qilghanliqi heqqide xewer tarqalghan idi. B b s agéntliqining uchuridin qarighanda, xitay tashqi ishlar ministiri li jawshing seyshenbe küni londonda iran tashqi ishlar ministiri monuchéhir motteqi bilen körüshüp iranning tinchliq meqsitide atom énérgiyisige ige bolushtek qanuni hoquqi hörmetke ige bolushi lazim bolsimu, emma iranning öz zimmisige alghan mejburiyetlirini ada qilishini eskertken shuningdek iranning yawropa birliki bilen diplomatiyilik söhbet arqiliq mesilini hel qilishini tewsiye qildi. En'giliye tashqi ishlar ministirimu iran tashqi ishlar ministiri bilen londonda körüshüp, hazir iranning yene xelq'ara jemiyetke öz yadro pilanining tinchliq üchün ikenlikige ishendüridighan axirqi bir purset barliqini körsetken.

Xewerlerge qarighanda, xitay we rusiye diplomatliri charshenbe küni téhran'gha yétip kélip ayrim halda iran terep bilen sözliship, birleshme bayanat élan qilidu shuningdek bu ikki dölet iranni xelq'ara atom énérgiyisi orginining teleplirige yétishke chaqiridiken.

Se'udi erebistan we pakistan rehberlirimu iran mesilisi heqqide söhbetlishidu

Amérika awazi radi'osining uchuridin qarighanda, se'udi erebistan padishahi abdulla bu heptide pakistanni ziyaret qilip, pakistan bilen iqtisadiy, siyasiy we bixeterlik mesililiri qatarida iranning yadro pilani heqqidimu söhbet élip baridiken. Amérika awazining xewer qilishiche, se'udi erebistan hökümiti iranning yadro pilanigha nisbeten qattiq pozitsiye qollanmaqta. Se'udi tashqi ishlar weziri birinchi ayning bashlirida iran mesilisi heqqide toxtilip," iranning niyiti rayonimiz üchün balayi apet tehdidi élip kélidu" dégen. Emma, pakistan bolsa, iranning yadro mesilisige nisbeten mötidil pozitsiye qollan'ghan bolup, bu mesilisining bixeterlik kéngishi teripidin hel qilinishigha qarshi turup, söhbet arqiliq bir terep qilishni teshebbus qilghan. (Ümidwar)

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.