Рабийә қадир ханим америка дөләт мәҗлисидә уйғур аяллар вә балилар әткәсчилики тоғрисида испат бәрди

2007-10-31
Елхәт
Пикир
Share
Принт

ChrisSmith-150.jpg
Кристофир симит, хитай һөкүмитиниң уйғурларға қаратқан диний, миллий вә туғут сияситини шиддәтлик тәнқид қилип келиватқан америка авам палата әзалириниң биридур. 2007 - Йили 31 - өктәбирдики испат бериш йиғини. RFA Photo / Erkin

Бейҗиң олимпик йиғининиң йетип келишигә әгишип, хәлқара җәмийәтниң хитай кишилик һоқуқи хатирисигә болған диққити күчәймәктә. Аяллар вә балилар әткәсчилики кишилик һоқуқи дәпсәндичиликигә ятидиған еғир қилмиш болуп, америка хитайни 2007 -йили адәм әткәсчиликидә күзүтилидиған дөләтләр тизимликигә киргүзгән. Америка дөләт мәҗлиси чаршәнбә күни испат бериш йиғини чақирип, хитайдики адәм әткәсчилики тоғрисида тәрәпләрниң пикирини алди вә уйғур рәһбири рабийә қадир ханим уйғур аяллар вә балилар әткәсчилики тоғрисида испат бәрди.

Марк лейгон : хитай һөкүмитиниң тәдбири "мәлум сиясий пилан" ниң бир қисими

Хитай, америка ташқи ишлар министирлиқи тәрипидин хитайни 2007 ‏- йили адәм әткәсчиликидә көзитилидиған дөләтләр тизимликигә киргүзүпла қалмай,хитай йәнә адәм әткәсчиликигә қарши туруш вә адәм әткәсчиликиниң зиянкәшликигә учриғучиларни қутқузуш мәсилисидә сәмимий әмәс,дәп әйибләнгән дөләтләрниң биридур. Бу саһәдә хитайниң уйғур қизлирини ичкири өлкиләргә мәҗбурий йөткәш сиясити адәм әткәсчиликигә ятамду? дегән мәсилә америка дөләт мәҗлисиниң диққитини қозғимақта.

Америка авам палатасиниң кишилик һоқуқ гурупписи чаршәнбә күни хитайдики адәм әткәсчилик содиси тоғрисида мәхсус испат бериш йиғини чақирип, америка ташқи ишлар министирлиқи, хәлқара уйғур кишилик һоқуқи вә димукратийә фонди җәмийити, хәлқара кәчүрүм тәшкилати қатарлиқ орган вә тәшкилатларниң бу мәсилидики пикирини алди.

Йиғинда америка ташқи ишлар министирлиқиниң адәм әткәсчиликигә қарши туруш вә назарәт қилиш бөлүминиң башлиқи марк лейгон, хитайни хәлқара адәм әткәсчилик содисиниң өткүнчи бекити вә нишани болупла қалмай, адәм әткәсчилик содисиниң мәнбәси, дәп көрситип, хитайниң уйғур қизлирини ичкири өлкиләргә мәҗбурий йөткәш сияситини алаһидә тилға алди. У, хитай һөкүмитиниң бу тәдбирини "мәлум сиясий пилан" ниң бир қисими, дәп әскәртип, "әгәр сиз мәсилигә әркин асия радиоси вә башқа тәрәпләрниң уйғурларни, болупму уйғур аяллирини бейҗиң, тйәнҗин, җяңсу, чиңдав, сәндуңға йөткәп, төвән дәриҗилик әмгәккә селиватқанлиқи һәққидики баянлириға бир пүтүн гәвдә сүпитидә қарисиңиз, бу хитай һөкүмитиниң шәрқий түркистанни илгирилигән һалда контроллуқи астиға елиш сиясий пиланиниң бир қисими икәнликигә ишинип қалисиз " деди.

" Әгәр уйғур қизларниң әһвали хәвәрләрдә ейтилған билән охшаш болса, бу адәм әткәсчиликигә кириду "

MarkLogn-ayal-balilar-200.jpg
Йиғинда америка ташқи ишлар министирлиқиниң адәм әткәсчиликигә қарши туруш вә назарәт қилиш бөлүминиң башлиқи марк лейгон, хитайни хәлқара адәм әткәсчилик содисиниң өткүнчи бекити вә нишани болупла қалмай, адәм әткәсчилик содисиниң мәнбәси, дәп көрсәтти. 2007 - Йили 31 - өктәбирдики испат бериш йиғини. RFA Photo / Erkin

Хитай көчмәнлириниң кәң көләмдә шәрқий түркистанға йөткәп келиниватқанлиқини тәкитлигән баш әлчи лейгон, "уйғурларниң болупму туғут йешидики уйғур аяллириниң өз юртида хизмәткә орунлишиш имканийити болсиму, лекин уларни башқа өлкиләргә көчүрүшниң уйғур нопусиға тәсир қилидиғанлиқи мәлум " дәйду. Радиомизниң мухбири бу йилниң башлири йәкән наһийисиниң каҗуң йезисидики йәрлик кадирларни зиярәт қилғанда улар бу йезидики һәр қайси кәнтләрдә уйғур қизларниң сәндуңда ишләшкә мәҗбурий елип берилғанлиқини тәкитлигән иди. Бу мәсилә америка ташқи ишларминистирлиқи адәм әткәсчиликигә қарши туруш бөлүминиң диққитини қозғап, әйни чағда баш әлчи лейгон "әгәр уйғур қизларниң әһвали хәвәрләрдә ейтилған билән охшаш болса, бу адәм әткәсчиликигә кириду "дәп әскәрткән.

Уйғур миллий һәрикитиниң рәһбири, кишилик һоқуқ байрақдари рабийә қадир ханим, чаршәнбә күнки йиғинда ичкири өлкиләргә йөткиливатқан уйғур қизларниң әһвали тоғрисида доклат берип, "хитай һөкүмити бизгә қарши 11 түрлүк усулда етник тазилаш елип бериватиду" деди. У, хитай даирилириниң уйғур ата ‏- аниларға җәриманә қоюш, йерини тартивелиш, һашарға һәйдәш усули билән тәһдит селип, қизлирини ичкиригә мәҗбурий йөткәватқанлиқини әскәртип, ичикиридики уйғур қизларниң күнигә 14 саәт ишләшкә мәҗбурлинипла қалмай, наһайити аз мааш билән интайин начар әмгәк вә турмуш шараитида яшайдиғанлиқини шундақла маашиниң вақтида берилмәйдиғанлиқини һәм сирт билән алақә қилалмайдиғанлиқини билдүрди.

Рабийә ханим, " биз қизларниң қуллар әмгикигә селинипла қалмай, улар җинсий мулазимәтчи қилиниш йошурун хәвпигә дуч келиватиду, дәп қараймиз " дәйду. У йәнә, "биз бу уйғур қизларни уйғур әркәкләрдин йирақлаштуруп, хитай мәдәнийитидә ассимилятсийә қилиш, шәрқий өлкиләрдә хитай әркәкләргә хотун йетишмәслик әһвалиниң орнини уйғурлар қизлар билән толдурмақчи болуватқанлиқиға ишинимиз " дәп көрсәтти. Рабийә ханим америка һөкүмитиниң бу мәсилигә җиддий диққәт қилишини тәләп қилип, америка дөләт мәҗлисиниң мәхсус уйғур қизлар тоғрисида қанун чиқиришини тәләп қилди.

Кристофир симит : хитай уйғурларға " ирқий тазилаш" сиясити йүргүзүватиду

Кристофир симит, хитай һөкүмитиниң уйғурларға қаратқан диний, миллий вә туғут сияситини шиддәтлик тәнқид қилип келиватқан америка авам палата әзалириниң биридур. У, йиғинда сөзлигән сөзидә, хитай даирилириниң уйғурларға қаратқан бастуруш сияситини пәвқуладдә еғир, дәп көрсәтти вә хитай уйғурларға " ирқий тазилаш" сиясити йүргүзүватиду, дәп қарайдиғанлиқини билдүрди.

Хитайниң уйғурларға қаратқан 2 пәрзәнтлик туғут сияситини "ирқий тазилаш" дәп тәкитлигән кристофир симит, "рабийә қадир бу сиясәтниң бовақларни өлтүрүш билән уйғурларға қарши ирқий тазилаш елип бериватқанлиқини оттуриға қойди " дәп көрсәтти һәмдә " бу сиясәт б д т ирқий тазилаш өлчимигә пүтүнләй уйғун келиду " дәп әскәртти. Кристофир симит йәнә, хитай даирилириниң уйғур қизлирини ичкири өлкиләргә йөткәш сиясити кәң көләмлик "ирқий тазилаш" ниң бир қисими, дәп қарайдиғанлиқини әскәртип, "уйғур хәлқи кәң көләмлик вә көп тәрәплимилик йоқутулуш хәвпигә дуч кәлмәктә. Биз көп тиришчанлиқларни көрситишимиз керәк, дәп қараймән " деди.

Хитайда елип бериливатқан адәм әткәсчилики асасән хитайниң ички базирини мәркәз қилип, аяллар вә балиларни җинсий қуллар вә әрзан әмгәк күчи қилиш мәқситидә елип берилмақта. Хәлқара әмгәк оюшмисиниң статистика қилишиға қариғанда, һәр йили хитайниң ички базирида 20000 ға қәдәр адәм сетиливатқан болуп, буниң %90 и аяллар вә балиларни асас қилған җинсий експилататсийә мәқситидики адәм әткәсчиликидур. Бәзи мутәхәссисләр, хитайниң бир пәрзәнтлик түзүми әр - аяллар нисбитидики пәрқни чоңайтип, "хотун"содисиниң күчийишигә сәвәбчи болуватиду, дәп қаримақта. (Әркин)

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт