Хитайдин чәтәлләргә чиқип олтурақлишип қеливатқан иқтидарлиқ кишиләр барғансери көпәймәктә


2007-02-12
Share

Хитай пәнләр академийиси елан қилған 2007 ‏- йиллиқ доклатта һазирғичә хитайдин чәт дөләтләргә чиқип олтурақлишип қалған көчмәнләр саниниң 35 милйонға йәткәнлики мәлум қилинған. Мәзкур доклатта "хитай көчмәнлири асасән явропа, шималий америка вә австралийә қатарлиқ җайларға мәркәзләшкән, болупму 20 ‏- әсирниң ахирқи 10 йили ичидә, америкиға келип туруп қалғанлар һәссиләп көпийип, омумий сани 460 миңдин ашқан.

Хитай пәнләр академийиси елан қилған 2007 ‏- йиллиқ доклатта көрситилишичә, хитайда ислаһат елип берилғандин буянқи көчмәнләр арисида, билим игилири интайин зор пирсәнтни игиләйдикән. Һазирниң өзидә, чәтәлдики хитайда оқуш пүттүргән кәспи хадимлар 300 миңдин ашқан. Хитай һөкүмити нурғун мәбләғ селип, тәрбийиләп чиққан билим игилириниң көп сандикилири өз вәтинигә әмәс, бәлки башқа дөләтләргә төһпә қошмақта икән. Көплигән хитай анализчилири бу хил әһвални "хитай тәрәққиятиға селиниватқан зор зиян" дәп қаримақта. Лекин йәнә бир түркүм хитай тәтқиқатчилири хитайдәк бундақ көп нопуслуқ дөләттә, бир қисим иқтидарлиқ кишиләрниң көпләп чәтәлләргә чиқиши мәзкур дөләтниң тәрәққиятиға анчә чоң тәсир көрситәлмәйду, әксинчә, хитайниң чәтәлләргә чиқип билим ашуриватқан зиялийлири арисида, мәлум бир қисми нурғун тәҗрибиләргә игә болғандин кейин йәнила өз йеригә қайтип килип өз дөлитигә төһпә қошмақта, шуңа бу хил әһвални пүтүнләй зиянлиқ дәп қариғили болмайду " дәп билдүрмәктә.

Әнгилийә нотинхән университетиниң профессори җен юңнйән әпәнди "һазирқи хитайдин чәтәлләргә чиқип оқуватқан оқуғучиларниң идийиси 80 ‏- вә 90 ‏- йиллардикигә охшимайду. Чүнки хитайдики тәрәққият мәлум җәһәттин ейтқанда, уларни зор һаяҗанға селип, уларниң өз вәтини билән болған алақисини пүтүнләй үзүветәләйду" дәп билдүрди.

Бу һәқтә зияритимизни қобул қилған уйғур зиялийси қаһар барат әпәнди түркүмләп чәтәлләргә чиқиватқан хитай зиялийлири һәққидә тохтилип, өзиниң мәзкур мәсилидә җен юңнйән әпәнди билән асасән охшаш көз қарашта икәнликини, лекин әгәр хитай һөкүмити демократийини йолға қоймиса вә шундақла өз йеригә қайтип барған иқтидарлиқ хадимлириға йетәрлик шараит яритип бәрмисә, хитай тәрққиятиға йәнила зиян елип келиду" дәп билдүрди.

Радиомизниң зияритини қобул қилған доктор қаһар барат әпәнди уйғур елидики уйғур зиялийлириниң өз йеридә түрлүк кәмситишләргә дуч келиватқанлиқини һәмдә мәзкур сәвәб түпәйлидин, йеқинқи йиллардин буян, нурғунлиған чәттә оқуп йетилгән, қайтип берип өз миллити үчүн төһпә қошушни нишан қилған уйғур зиялийлири қайтип барғандин кейин, өз йеридин қайта айрилишқа мәҗбур болуп, яққа юртларда сәрсан болуп йүрүватқанлиқини мәлум қилди.

Доктор қаһар барат әпәнди сөзидә йәнә "уйғур зиялийлириниң, болупму иҗтимаий пәнләрни тәтқиқ қиливатқан уйғур зиялийлириниң өз вәтинигә қайталмай, чәтәлләрдә йүрүши, вәтән ичидики уйғур мәдәнийити вә уйғур тарихини тәтқиқ қилишқа зор зиян болмақта" дәп тәкитлиди. (Меһрибан)

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт