Канада, америкиларда хитай җасуслири әйибләнмәктә


2006.05.11
AUSTRALIA_CHINA_DIPLOMAT_27.jpg
Австралийидики хитай дипломати чен йоңлин 2005-йили 4-июн күни австралийиниң сидний шәһиридә тйәнәнмиен вәқәсиниң 16 йиллиқ хатирә күнидә. Чен йоңлин хәлқара мәтбуатларға австралийидә 1000 дин артуқ хитай җасуслириниң барлиқини ейтқан иди. AFP

Мухбиримизниң канададин хәвәр қилишичә, хитайниң канададики баш әлчиси лусумин әпәнди йеқинқи бирнәччә күндин буян һәрхил учур вастилири вә һәрхил сорунлардин пайдилинип канада учур вастилириниң хитай җасуслири һәққидә елан қилған хәвәрлиригә наразилиқ билдүрүп сөзләшкә башлиған. У сөзидә "канадада җуңгониң һечқандақ җасуси йоқ, җуңго канададин сода, пән -техника вә яки башқа ахбарат оғрилиғини йоқ, канада учур вастилириниң җуңгони әйиблиши пакитсиз" дәп наразилиқ билдүргән.

Наһайити көп хитай җасуслири канаданиң дөләт мәнпәәтигә зиян салмақта

Хитай әлчиси лу сумин әпәнди сөзидә йәнә "канада учур вастилириниң җуңгони әйиблиши хитай -канада мунасивәтлиригә пайдилиқ әмәс, бизниң бәзи ширкәтлиримиз һазир юқарқидәк әйибләштин сақлиниш үчүн канадаға мәбләғ селиштин ялтийивалди. Әгәр бундақ әйибләш йәнә давам қиливәрсә, җуңго билән канаданиң истратегийилик сәпдашлиқ мунасивитигә тәсир йетиду" дәп тәһдит салған.

Буниңдин бурун канаданиң ташқи ишлар министири мәйкер әпәнди CCTV ниң зяритини қобул қилғанда "наһайити көп хитай җасуслири канадада һәрикәт қилип канаданиң дөләт мәнпәәтигә зиян салмақта" дегән иди. Һазир канаданиң ташқи ишлар миниситири мәйкер әпәнди "хитай һөкүмитиниң мушундақ баһанә көрситип наразилиқ билдүрүш усулини қоллиниши икки дөләт оттурисидки бәзи келишимләрниң иҗра қилиниш вақтини кечиктүрүп, икки дөләт мунасивитигә зиян кәлтүрүши мумкин" дәп қаримақта.

Хитай җасуслири америкида

Б б с ниң хәвәр қилишичә, канадада хитай җасуслири мәсилисидә талаш ‏-тартиш болуватқан вақитта, 8 ‏- май күни, америкиниң федирал тәкшүрүш идариси америкиниң деңиз армийә парахотлириға даир сәзгүр техника материяллирини оғрилиған 3 нәпәр хитай җасусини "еғир җинайәт садир қилди" дәп әйиблигән. Хәвәрдә баян қилинишичә, америкиниң тәкшүрүш идариси "хитай һөкүмитиниң агенити" дәп әйиблигән 3 җасусниң бири 65 яшлиқ америка пуқраси хитай инҗинири мәй даҗж, иккинчииси униң 62 яшлиқ аяли җав лихуа, үчинчиси униң 56 яшлиқ укиси, феңхуаң вейши телевизийисиниң баш техника әмәлдари, америкида турушқа йешил карт елип болған мәй дахоң. Улар сораққа тартилиш һәққидики буйруқни лос анҗилис шәһиридики туралғусида тапшурувалған.

"Тәйвән гезити" дә 5 ‏- айниң 7 ‏- күни коммунистик партийиниң америка қитәсидики һәрикәтлири һәққидә бир мулаһизә елан қилинди. Мақалиниң аптори тәйвән җамаәт ишлири комитетиниң баш катипи, сиясий мулаһизичи ляв дуңчиң әпәндиниң баян қилишичә, 20 ‏- әсрдә коммунстик партийиләр 20 нәччә дөләттә өзиниң сиясий түзүмини давамлаштурған болса, америка билән совет иттипақи оттурисидики соғуқчилиқ урушидин кейинки һазирқи дәвримиздә болса, коммунистик партийә пәқәт хитай, шималий корийә, ветнам вә кубадин ибарәт 4 дөләттила қалди. Қалғандиму пәқәт чириклик вә явузлуққа тайинип өзини сақлап туриватиду, халас.

Хитай коммунистик партийиси һазир шималий корийидин ямрап келиши мумкин болған намратлар еқинини тосуш үчүн чегриға 30 миң әскәр йөткигәнликидин қариғанда, шимали корийидә коммунистик партийә аллиқачан өз ичидә гумранлиққа йүзләнгән. Һазир шималий корийә җәнубий корийини өзигә қошувелип "вәтәнни бирликкә кәлтүрүш" дегән хиялини әмәлгә ашуруштин үмид үзди. Бәлки җәнубий корийә һазир шималйи корийидә җиддий давалғуш пәйда болса, уни идарә қилишқа тәйярлиниватиду.

Хитай һөкүмити америкида һәрикәттә

Коммунистик партийиләр һәққидә мулаһизә қилинған бу мақалидә баян қилинишичә, гәрчә хитай коммунистик партйисиниң америка билән дипломатик мунасивити болсиму, әмма америкиниң асасий қанунида "америка туприқида коммуниистик партийиниң мәвҗут болуп туруши қанунсиз" дәп бәлгиләнгән болғачқа, униң америкида һечқандақ тәшкилати йоқ. Лекин америка билән дипломатик мунасивити болмиған кичиккинә тәйвәндики минҗиңдаң, гоминдаң, җәнгодаң, тәйлйәндаң дегән 4 чоң партийиниң һәммиси америкида аллибурунла өзлириниң шөбилирини қуруп чоңқур йилитиз тартип болған. Буни көргән хитай коммунистик партийиси йеңи һелә пиланлап , америка туприқида "хитай оқуғучилар җәмийити" шундақла шәһәр яки өлкиләр буйичә тәшкилләнгән "юртдашлар җәмийити" дегән тәшкилатларни пәйда қилди. Хитай коммунистик партийисиниң мушундақ тәшкилатларниң ичигә киривелип юшурун һәрикәт қилишқа башлиғанлиқи америка федирал тәкшүрүш идарисиниң диққитини қозғимай қалмиди. Паш қилинған қош бислиқ җасус чен венйиң, ли венхав дегәнләр дәл мушундақ шараитта һәрикәт қилған хитай җасуслири.

Америкиниң бихәтәрлик идариси ашкарилиған мәлуматларға қариғанда, - дәйду мулаһизичи ляв әпәнди, -америкида юшурунуп туруватқан хитай җасуслириниң сани 30 миң әтрапида. Буларниң көп қисми хитай һөкүмити тәрипидин америкиға әвәтилгән оқуғучилар. Хитайниң башқурулидиған бомба ясиши вә һәрбий учур сестимисини яхшилишиға маслишип америкидин 500 миң юәнлик назук електронлуқ сәплимиләрни йәткүзүп бәргән әр -хотун хитай җасусиму дәл мушу типтики кишиләр. - Дәп баянини давамлаштуриду аптор, - чоң қуруқлуқтин америкиға келип туруп қелип, ахир америка пуқраси болушқа илтимас сунған кишиләр "коммунситик партийигә әза болғанму? ", "әзалиқиңни давамлаштурамсән?", "коммунистик партийини қолламсән? " дегән суалларниң һәммсигә җаваб берип, америкиға һәммә вәдини берип пуқра болувалғандин кейин, йәнә давамлиқ түрдә хитайниң партийә байримини, дөләт байримини тәбрикләйду. Хитай коммунистик партийисидин алақисини үзмәй келиватқан бундақ алдамчилар аз әмәс. Әмәлийәт арқилиқ испатланған бир һәқиқәт барки, - дәйду аптор, - адәттә яхши адәм коммунистик партийигә әза болмайду, билмәй кирип қалған болса, у киши коммунистик партийә әзалиқини һәргиз давамлаштурмайду.(Вәли)

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.