Sabiq rusiye jasusining sirliq ölümi

• 
  2006-12-04

• Muxbirimiz ümidwarning bu heqtiki melumati
• Download story audio

Rusiye dölet bixeterlik idarisining sabiq xadimi, en'giliyige qéchip kélip panahlan'ghan hemde en'giliye puqraliqini qobul qilghan aléksandir litwinénko 23-noyabir küni london uniwérsitétining doxturxanisida axirqi nepisini élishtin toxtidi. Doxturlar litwinénkoning melum bir zeherlik madda bilen zeherlendürülgenlikini éniqlap chiqqan shuningdek aléksandir litwinénko ölüsh aldida özini wladimir putinning perde arqisida turup zeherligenlikini éytqan. Bu ishqa en'giliye saqchi we hökümet da'iriliri alahide ehmiyet bergen bolup, gherb metbu'atlirida mezkur mexpiy suyiqest herikitining rusiye prézidénti wladimir putining orunlashturushi bilen bolghanliqi heqqide köplep yézishqa bashlighan. Hetta, yene wladimir putinning litwinénkoni öltürüsh buyruqigha qol qoyghanliqi heqqidimu uchurlar tarqalghan. En'giliye hökümiti rusiye hökümitidin bu déloni éniqlashqa yardemlishishni telep qilghan.

Emma, rusiye hökümiti jümlidin prézidént putin gherb dunyasining metbu'atliridiki mezkur uchurlarni qet'iy inkar qilghan bolsimu, beribir mezkur mesilini chöridigen halda rusiye bilen gherb döletliri bolupmu yawropa ittipaqi arisida keskinlik ulghuyushqa yeni bezi közetküchilerning yézishi boyiche alghanda yéngi soghuq munasiwetler urushi bashlinishqa yüzlen'gen. Bu ehwal rusiye jümlidin putinning obrazighimu belgilik selbiy tesir körsetken.

43 Yashliq litwinénko 24-noyabir küni rusiye bilen yawropa ittipaqi finlandiyide aliy rehberler yighini échishtin bir küni burun ölgen bolup, u 2000-yili en'giliyige qéchip kélip siyasiy panahliq tilep, da'im rusiye hökümitini tenqid qilghan idi.

Sabiq k g b xadimi litwinénko ölüshtin burun putinni eyibleydighan bayanat élan qilghan. Uning ölümi finlandiyidiki mezkur yighinning söz témisi bolghandin sirt yen putin gherb muxbirlirining so'allirigha duch kelgen.

Gherb metbu'atliridiki uchurlar

Litwinénkoning ölümidin kéyin en'giliyining Guardian, " kündilik xewerler" qatarliq türlük ataqliq gézit-jurnalliri litwinénkoning ölümining siri heqqide uchurlar we maqalilarni élan qilghanda uni prézidént putin bilen baghlighandin sirt yene putinning qoral tutup turghan süretlirini qoshup basqan. Yene bezi xewerlerde litwinénkoning rusiye mexpiy organliri teyyarlighan en'gliyidiki bir qisim wladimir putin'gha qarshi rusiyiliklerni öltürüsh tizimlikide özining ismini körgenlikini bayan qilin'ghan.

Süyqestning yip uchi

Sabiq rusiye kgb xadimi aléksandir litwinénko zeherlinip balinistta jiddiy qutuldurulush arqiliq hoshigha keltürülgendin kéyin, özining qandaq qilip zeherlinishke uchrighanliqini sözlep bergen. U 1-noyabir küni londondiki bir résturanda italiyilik melum adem bilen uchriship, uning bilen tamaq yégen shuningdek uninggha yéqinda chéchen mesilisini pash qilip maqale yazghan rusiye zhurnalisti anna politkowskayaning öltürülishige a'it muhim matériyallarni bergen. Biraq, bu adem uchrishish jeryanida héch qandaq tamaq yémigen hem ehwali biraz jiddiy bolghan iken. Uningdin kéyin u yene bashqa ikki neper rusiyilik bilen uchrashqan bolup, bularning bir uning üchün tonush yene biri natonush adem iken. U kishi krémil sariyining sabiq qoghdighuchiliridin iken. Litwinénko shuningdin kéyin bir sa'et ötüp, hoshsizlinip, doxturxanida jiddiy qutuldurulghan. Nowette, en'giliye saqchi da'iriliri mezkur üch kishini izdimekte iken.

Rusiye axbarat organliri suyiqestni toxtatqanliqini éytqan

Rusiye agentliqining uchuridin qarighanda, kirémil bayanatchisi dmitriy biskof rusiye axbarat organliri bundaq ehmiyetsiz ishqa qet'iy arilashmaydu. Dégen, rusiye tashqi axbarat toplash idarisining bayanatchisi sérgéy iwanop 1959-yili sowét ittipaqi chet'elge qéchip ketken ukra'iniye milletchisi bandirani suyqest bilen öltürgendin buyan, sabiq sowét ittipaqi we rusiyining mundaq ishlarni qilishni toxtatqanliqini tekitligen.

Suyiqest bilen öltürüsh kona adet

En'giliye metbu'atliri yene "bashqilarning tupraqlirida, bashqilarning puqralirini öltürüshtin ibaret bu xil usulning rusiyiliklerning adetlen'gen usuli ikenlikini köpchilik yaxshi bilidu" dep bu weqege baha bergen.

Tarixqa nezer salghinimizda, sowét ittipaqi dölet bixeterlik orginining chet'el tupriqigha qéchip bérip panahlan'ghan hemde sowét ittipaqi hökümitini tenqid qilghan kishilerni süyiqest bilen öltürüshi kona adet bolup, ötken esirning 20-yilliridiki grajdanlar urushi mezgilide stalinning buyruqi boyiche chet ellerge qéchip ketken siyasiy we herbiy erbablar öltürülgen. Mesilen, 1920-yili yette sudin Uyghur élining ili wilayiti tewesige qéchip kelgen aqlarning qomandanliridin général dutop we bashqilarmu suydüngde suyiqest bilen öltürülgen. Uningdin kéyin, sabiq sowét kompartiye rehberliridin trotskiy méksikida sowét k g b xadimliri teripidin öltürüp tashlan'ghan.

Hetta, Uyghurlar 1944-yilidin 1949-yilighiche mewjut bolghan sherqiy türkistan jumhuriyiti rehberliridin exmetjan qasimi, is'haqbeg munonop qatarliqlarningmu ayropilan hadisi dégen nam astida stalin teripidin suyiqest bilen öltürülgenlikini otturigha qoyishidu. ( Ümidwar)