Xitay jasusluq organlirining yéngi tedbiri


2006-11-03
Share

D u q xadimlirining yéqinda wetendin biwaste igiligen melumatlirigha asaslan'ghanda, xitay jasusluq organliri chet'elde yashap, xitaygha qarshi siyasiy pa'aliyetlerde aktip rol oynawatqan yaki Uyghur siyasiy teshkilatlirining pa'aliyetlirini maddiy we meniwiy tereplerdin qollawatqan Uyghurlargha qarita yéngi bir tedbirni yolgha qoyup, uni ijra qilishqa bashlighan.

Bu tedbirning asasi mezmuni: chet'elde yashawatqan Uyghurlarni shu dölet höküméti bilen déplomatiye söhbitige tayinip wetinige qayturup ekilishtin ibaret bolup, xitay jasusluq organliri buning üchün, chet'elde yashawatqanlarning ata – anisining namida, öz perzentini qayturup ekilip bérish toghruluq xitay hökümitige sun'ghan iltimas sheklide teyyar bir höjjet hazirlighan. Höjjette, ata – anilar imza atqan ehwal astida, xitay hökümiti ularning chet'eldiki perzentini ekilip bérishke térishidighanliqi ekis ettürülgen.

Bu xil ehwaldin xewiri bolghan zibibullah ependining éytishiche, xitayning bir süre guwahchilarni egeshtürp kirip, teyyar höjjetke imza étishqa dewet qilish herikiti ata – anilarni chöchütken we ularning telepliri ata – anilar teripidin deslepki qedemde ret qilin'ghan. Zibibullah ependi, bu hadisining özi bilidighan bir kishining a'iliside yüz bergenlikini tilgha aldi.

Gérmaniyidiki Uyghur ziyalisi tursun ependi, xitay jasusluq organlirining chet'eldiki Uyghurlargha qarita bundaq bir chare qollunishidiki sewep heqqide toxtaldi. Tursun ependining éytishiche, xitay hökümitining bu yéngi tedbirining meqsiti, yalghuz chet'eldiki Uyghur siyasiy herikitini parchilash we yétim qaldurush, Uyghur siyasiy panahliq tiligüchilerge qarita tosalghu peyda qilish hem özining Uyghur millitige qarita yürgüzüwatqan zulumlirini yalghan'gha chiqirishtinla ibaret bolup qalmastin, belki gherb döletlirining xitaygha qarita, xitay qachqunlirini tizginlesh heqqide ishlitiwatqan bésimlirige ijabiy jawap qayturushtin ibaret iken.

Bu xil tedbirni yalghuz Uyghurlargha tedbiqlash arqiliq, xitay hökümiti bir tereptin chet'ellerdiki Uyghurlarning siyasiy pa'aliyetlirige dexli yetküzüsh meqsidige yetse, yene bir tereptin, xitaydin bizar bolup chet'elge qéchiwatqan Uyghurlarni tizginlesh meqsidige yétidiken. Shundaqla, chet'eldin qayturup kélin'gen Uyghurlarni chet'elni yamanlap, xitayning chet döletlerdinmu yaxshi ikenlikini teshwiq qildurush üchün xizmet qilduralaydiken.

Xewerlerge qarighanda, bu yil gérmaniyidin xitaygha qayturulghan muxter tiliwaldi we musa hajidin ibaret ikki neper Uyghur, bu jehette öz rolini jari qildurushqa mejburlan ghan.

D u q rehberlirning qarashlirigha asaslan'ghanda, xitay hökümiti yéqinqi bir qanche yildin buyan, chet'eldiki Uyghurlarni téléfun söhbiti we xitay elchixanisi arqiliq, özlirige ishleshke mejburlash weqelirini köp qétim sadir qilghan. Weten'ge ziyaretke barghan Uyghurlarni özliri üchün ishleshke köndürüp, andin ularning ziyaritige ijazet bérish yolini tutqan. Bu Uyghurlar özi yashawatqan döletke qayitqandin kéyin, hazirgha qeder xitaygha melumat bérish wezipisini ada qilip kéliwatqan bolsimu, bularning mutleq köp qismi, özlirining xitaygha ishlewatqanliqini Uyghur teshkilatliri mes'ullirigha melum qilip qoyghan we xitayni aldap kelgen. Bu seweptinmu xitay jasusluq organliri, chet'eldiki Uyghurlarning pa'aliyetlirini ünümlük tizginlesh meqsidige yételmigen. Eksiche, Uyghurlarning xitaygha qarshi siyasiy mujadilisi dunya siyasiy sehniside barghansiri tigishlik ornigha kötürülgen. Xitay hökümiti üchün, Uyghurlarni tizginleshning eng muwapiq yoli, ularni öz wetinige qayturup kélip, hem gherb ellirining künséri köpiyiwatqan xitay qachqunlirigha chek qoyush heqqidiki bésimidin qutulush hem Uyghur teshkilatlirining küchini ajizlitishtin ibaret bolghan. (Ekrem)

Pikirler (0)

Barliq pikir - bayanlarni körüsh.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet