Xitayning sabiq bash sékritari jaw zéyangning yéngidin ashkarilan'ghan awaz xatirisi

Bügün yeni 14 ‏ - may küni xitaydiki meshhur öktichi zat baw tung, xitay kompartiyisining sabiq sékritari jaw ziyanggha a'it bolghan bir yürüsh awaz léntisini radi'omizning xitayche bölümige yollap berdi.
Muxbirimiz shöhret hoshur
2009-05-14
Share
Jaw-ziyang-4-iyun-305 Xitayning sabiq bash sékritari jaw zéyangning 1989 - yili 19 - may küni téyen enméndiki qchliq élan qilghan minglighan oqughuchilarni yoqlap, ular bilen ehwallishiwatqan körünüsh. Arqisida ottu'iridiraq turghini win jiyabaw.
AFP Photo

Awaz léntisida, 20 yildin béri ashkarilanmighan, xitay rehberlik qatlimidiki bir qisim ixtilaplar we jaw zéyangning siyasiy islahat qarashliri we uning 4 ‏ - iyun weqesige qarita bahasi ashkarilan'ghan.

Sabiq bash sékritar jaw zéyanggha a'it bolghan bir qisim awaz xatirisi bügün radi'omizning xitayche bölümi teripidin dunyagha ashkarilandi. Ashkarilinishiche, jaw zéyang xitayning siyasiy séstimisini parlamént tüzümidiki démokiratiyge yéteklimekchi bolghan. Bu heqtiki izahatlardin melum bolushiche, xitayda junggoche sotsiyalizm nezeriyisini otturigha qoyghan kishi déng shyawping emes, belki jaw zéyangdur.

Biz sotsiyalizm yolida 30 yil mangduq: kona pedide 30 yil mangghan bu junggo xelqighe nime dep xitap qilish kérek? bu yerde peqet ikki xil xitap qilish usuli bar idi: biri, biz sotsiyalzm yoligha baldur méngip qaptuq, keynimizge qaytayli, yéngi démokiratiye yolida mangayli؛ yene biri, biz kapitalizmni bashtin kechürmey turup sotsiyalizmgha ötüp kétip qaptuq, keynimizge qaytip seperni kapitalizmdin bashlayli. Mana bu ikki xil sözleshning her ikkisi toghra idi, emma weziyet kötürmeytti."

Jaw zéyang, eger eyni chaghda kapitalizm we démokiratiyeni ochuq teshebbus qilsa, hem xelq ichide, hem rehberlik qatlimida éghir pikir ixtilabi tughulidighanliqini, buning bilen emdila bashlan'ghan échiwétish we islahatning yérim yolda toxtap qélish éhtimalini eskertken. Shunga u ghayisini yenimu bashqiche ipadileshning yoli üstide oylan'ghan. U bu heqte mundaq deydu: "
1987‏ - Yili 13 ‏ - qurultayning doklati üstide oyliniwatqan chéghimda, axiri bu mesilige jawab taptim: 'jawab sotsiyalizmning deslepki basquchi idi.' Mushundaq bolghanda, hem nechche on yilliq sotsiyalistik tarix inkar qilinmighan bolatti, bu seweblik kona qarash, kona prinsiplarning tosalghusidin saqlan'ghili we islahatni dawamlashturghili bolatti."

Xitayda 1978 ‏ - yili yolgha qoyulghan yéza islahatining esli bashlamchisi déng shyawping emes jaw zéyang ikenliki jama'et pikiri sahesige ayan idi. Chünki déng shyawping 1978 ‏ - yili yéza islahatini yolgha qoyushtin awwal, jaw zéyang bu islahatni sichüen ölkiside yolgha qoyup ghelibe qazan'ghan, déng shyawping uning tejirisidin paydilan'ghan we uni merkizi hökümetke élip kirgen bolsimu, jaw zéyang we xu yaw banglarning gherb terepdari islahat pikirliri, ding shyawping we uning pishqedem sepdashlirini rahetsiz qilghan.

1989 ‏ - Yili 4 ‏ - iyun tyen'enmén weqesi yüz bergende, jaw zéyangning oqughuchilar herikitini qollash meydanini yoshuralmasliqi, uning siyasiy hayatining axirilishishigha seweb bolghan؛ u wezipisidin élip tashlinip, hayatining axirigha yeni 2005 ‏ - yili 17 ‏ - yaniwargha qeder nezerbent astida yashighan.


Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet