Шинҗаң коммунистик яшлар иттипақи уйғур яшлирини "илаһ" ясап чоқунушқа сәпәрвәр қилмақта

• 
  2006-08-23

• Мухбиримиз вәлиниң бу һәқтики мәлумати
• Download story audio

Хуҗинтав башчилиқидики коммунист партийә мәркизи комитети йеқинда "җаң земин әсәрлирини өгиниш һәрикити"ни қозғашқа башлиған иди. Бу һәрикәт һазир хитай районлириға қариғанда, аз санлиқ милләт районлирида техиму мәҗбурий шәкилдә сиясий вәзипә дәп оттуриға қоюлуп йолға қоюлмақта.

Йеңидин тиклиниватқан "илаһ"

"Тәңритағ тор бети"дә елан қилинған бир тәпсили хәвәрдә баян қилинишичә, шинҗаң коммунистик яшлар иттипақиниң башлиқи җаң венчуән 8 ‏- айниң 23 ‏- күни үрүмчидә бир чоң сөһбәт йиғини ечип, һәр қайси вилайәт, област, наһийә, йезиларда җаң земин әсәрлирини өгиниш һәрикитини қозғашни яшларниң сияси вәзиписи дәп оттуриға қойған. У җаң земинни маркс, ленин, мавзедоң, дең шавпиңлар билән бир қатарға қоюп мәдһийилигән.

Хәвәрдә баян қилинишичә, бу сөһбәт йиғинида аптоном районлуқ яшлар бирләшмисиниң вә оқуғучилар бирләшмисиниң уйғур әзалири сөз қилип, җаң земин әсәрлирини яхши өгәнгәндә андин хитайни тәрәққи қилдуруш үчүн толуп -ташқан ишәнчигә игә болғили болиду; җаң земин идийисини оқуғучилар мәктәп дәвридин башлап өгинип өзигә сиңдүргәндә, андин тарихий бурчини ада қилалайду, дәп ипадә билдүрүп, җаң земинни уйғур яшлири үчүн "илаһ" қилип тикләшкә башлиған.

Қизил сәһнидики йәнә бир қетимлиқ илаһ ясаш һәрикити

Америкида чиқидиған "көзүтүш журнили" да елан қилинған мулаһизиләрдә хитайда қозғитиливатқан җаң земин әсәрлирини өгиниш һәрикитини "қизил сәһнидики йәнә бир қетимлиқ илаһ ясаш һәрикити" дәп атиған. Ғәрб әллирини кишиләр християн дөлити дәп атайду, әмма һөкүмәт хәлқни "инҗил" ни оқушқа мәҗбурлимайду. Ғәрб әллиридә инҗилни оқуш-оқумаслиқ, динға етиқат қилиш -қилмаслиқ һәркимниң өзиниң ихтияри. Әмма хитайда ундақ әмәс, ‏-‏-‏- дәп баян қилиниду "қизил сәһнидики йәнә бир қетимлиқ илаһ ясаш һәрикити" дегән обзорда, ‏-‏-‏-‏- хитайда һөкүмәт учуқ қанун-бәлгилимә хәлқниң дини етиқат әркинликини чәкләйду. Лекин мавзедуңниң китаблирини һечқачан чәкләп бақмиди. Бәлки һөкүмәт мавзедуңниң китаблиридин һәр бир адәмгә аз дегәндә бирни мәҗбурий сатиду. Хитайда һәр бир адәмдә мавзедуңниң китабидин башқа һечнимә қалмиған намрат күнләрму болған. Бундақ балайи -апәт 10 йил давам қилғандин кейин, хәлқ ахир мавзедоңни илаһлиқ тәхтидин чүшүриветип анди намратлиқтин қутулди. Униңдин кейин һоқуқ тутқан дең шавпиң гәрчә худди мавзедоңға охшаш "идийини бирликкә кәлтүрүш"ни тәкитләп, өзини илаһ қатариға қоюшқа тиришқан болсиму, әмма у шу муқамға йетәлмиди. Әмди җаң земин өзини маркс, ленин, мавзедоң, дең шавпиңларниң һәммисиниң идийисини юқури пәллигә йәткүзгән, дәп дәва қилип, өзини илаһлиқ муқамиға йәткүзмәкчи болуватиду. Әгәр җаң земин һазир өзини илаһ қилип ясап чиқмиса, хәлқ уни хиянәтчилик -чирикликни кәлтүрүп чиқарған, оқуғучиларни қанлиқ бастурған, нәпәс мәшқи қилишни әксийәтчи дин дәп бастурған, хәлқарадики террорчилиққа қарши туруш урушидин пайдилинип, уйғур миллитини бастурған ... Дәп, униңдин һесаб алмай қоймайду. Шуңлашқа җаң земин һазир бу ақивәттин қутулуш үчүн хитайда йәнә бир қетимлиқ илаһ ясаш һәрикитини қозғаватиду. Әмма хәлқ алдида гунаһ садир қилған кишиниң хәлққә өзини "илаһ" дәп етирап қилдуралиши асан әмәс.

Чәтәл мәтбуатида

Ғәрб әллириниң учур вастилирида баян қилинишичә, хитайда җаң земинни илаһийлаштуруш асан әмәс. "Иқтисадшунас" һәптилик гезитидә баян қилинишичә, җаң земин хитайға рәһбәрлик қиливатқан 1990 ‏- йилларда, хитайда омум хәлқ мәһсулат қиммти юқури өрлимигән иди. Җаң земин "маарип ислаһати" елип барғандин кейин, мәйли һөкүмәт тәвәликидики мәктәпләр болсун яки шәхси мәктәпләр болсун, оқуш расхоти юқури өзләп кетип, хәлқниң иқтисадий селиқи еғирлап кәтти. Шуниңдин кейин һөкүмәт мәктәп мәсилисидә хәлқниң ишәнчисидин қалди. "Мустәқиллиқ гезити" ниң хәвәр қилишичә, хитайда нәсли қурушқа йүзләнгән явайи һайванатларни овлаш кинишкисини хәлқараға сетиш җаң земин дәвридә йолға қоюлған иди. Һазир шәнши, чиңхәй, ниңша, шинҗаңларда нәсли қурушқа йүзләнгән явайи һайванатларни овлаш техиму әвҗ алди. Бу һазир хитайда әвҗ алған зәһәрлик чекимлик тиҗарити, қорал -ярақ тиҗаритигә қошулуп 3 чоң қанунсиз тиҗарәт болуп қалди. (Вәли)