Shinjang kommunistik yashlar ittipaqi Uyghur yashlirini "ilah" yasap choqunushqa seperwer qilmaqta


2006.08.23
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp

Xujintaw bashchiliqidiki kommunist partiye merkizi komitéti yéqinda "jang zémin eserlirini öginish herikiti"ni qozghashqa bashlighan idi. Bu heriket hazir xitay rayonlirigha qarighanda, az sanliq millet rayonlirida téximu mejburiy shekilde siyasiy wezipe dep otturigha qoyulup yolgha qoyulmaqta.

Yéngidin tikliniwatqan "ilah"

"Tengritagh tor béti"de élan qilin'ghan bir tepsili xewerde bayan qilinishiche, shinjang kommunistik yashlar ittipaqining bashliqi jang wénchu'en 8 ‏- ayning 23 ‏- küni ürümchide bir chong söhbet yighini échip, her qaysi wilayet, oblast, nahiye, yézilarda jang zémin eserlirini öginish herikitini qozghashni yashlarning siyasi wezipisi dep otturigha qoyghan. U jang zéminni marks, lénin, mawzédong, déng shawpinglar bilen bir qatargha qoyup medhiyiligen.

Xewerde bayan qilinishiche, bu söhbet yighinida aptonom rayonluq yashlar birleshmisining we oqughuchilar birleshmisining Uyghur ezaliri söz qilip, jang zémin eserlirini yaxshi ögen'gende andin xitayni tereqqi qildurush üchün tolup -tashqan ishenchige ige bolghili bolidu؛ jang zémin idiyisini oqughuchilar mektep dewridin bashlap öginip özige singdürgende, andin tarixiy burchini ada qilalaydu, dep ipade bildürüp, jang zéminni Uyghur yashliri üchün "ilah" qilip tikleshke bashlighan.

Qizil sehnidiki yene bir qétimliq ilah yasash herikiti

Amérikida chiqidighan "közütüsh zhurnili" da élan qilin'ghan mulahizilerde xitayda qozghitiliwatqan jang zémin eserlirini öginish herikitini "qizil sehnidiki yene bir qétimliq ilah yasash herikiti" dep atighan. Gherb ellirini kishiler xristiyan döliti dep ataydu, emma hökümet xelqni "injil" ni oqushqa mejburlimaydu. Gherb elliride injilni oqush-oqumasliq, din'gha étiqat qilish -qilmasliq herkimning özining ixtiyari. Emma xitayda undaq emes, ‏-‏-‏- dep bayan qilinidu "qizil sehnidiki yene bir qétimliq ilah yasash herikiti" dégen obzorda, ‏-‏-‏-‏- xitayda hökümet uchuq qanun-belgilime xelqning dini étiqat erkinlikini chekleydu. Lékin mawzédungning kitablirini héchqachan cheklep baqmidi. Belki hökümet mawzédungning kitabliridin her bir ademge az dégende birni mejburiy satidu. Xitayda her bir ademde mawzédungning kitabidin bashqa héchnime qalmighan namrat künlermu bolghan. Bundaq balayi -apet 10 yil dawam qilghandin kéyin, xelq axir mawzédongni ilahliq textidin chüshüriwétip andi namratliqtin qutuldi. Uningdin kéyin hoquq tutqan déng shawping gerche xuddi mawzédonggha oxshash "idiyini birlikke keltürüsh"ni tekitlep, özini ilah qatarigha qoyushqa tirishqan bolsimu, emma u shu muqamgha yételmidi. Emdi jang zémin özini marks, lénin, mawzédong, déng shawpinglarning hemmisining idiyisini yuquri pellige yetküzgen, dep dewa qilip, özini ilahliq muqamigha yetküzmekchi boluwatidu. Eger jang zémin hazir özini ilah qilip yasap chiqmisa, xelq uni xiyanetchilik -chiriklikni keltürüp chiqarghan, oqughuchilarni qanliq basturghan, nepes meshqi qilishni eksiyetchi din dep basturghan, xelq'aradiki térrorchiliqqa qarshi turush urushidin paydilinip, Uyghur millitini basturghan ... Dep, uningdin hésab almay qoymaydu. Shunglashqa jang zémin hazir bu aqiwettin qutulush üchün xitayda yene bir qétimliq ilah yasash herikitini qozghawatidu. Emma xelq aldida gunah sadir qilghan kishining xelqqe özini "ilah" dep étirap qilduralishi asan emes.

Chet'el metbu'atida

Gherb ellirining uchur wastilirida bayan qilinishiche, xitayda jang zéminni ilahiylashturush asan emes. "Iqtisadshunas" heptilik gézitide bayan qilinishiche, jang zémin xitaygha rehberlik qiliwatqan 1990 ‏- yillarda, xitayda omum xelq mehsulat qimmti yuquri örlimigen idi. Jang zémin "ma'arip islahati" élip barghandin kéyin, meyli hökümet tewelikidiki mektepler bolsun yaki shexsi mektepler bolsun, oqush rasxoti yuquri özlep kétip, xelqning iqtisadiy séliqi éghirlap ketti. Shuningdin kéyin hökümet mektep mesiliside xelqning ishenchisidin qaldi. "Musteqilliq géziti" ning xewer qilishiche, xitayda nesli qurushqa yüzlen'gen yawayi haywanatlarni owlash kinishkisini xelq'aragha sétish jang zémin dewride yolgha qoyulghan idi. Hazir shenshi, chingxey, ningsha, shinjanglarda nesli qurushqa yüzlen'gen yawayi haywanatlarni owlash téximu ewj aldi. Bu hazir xitayda ewj alghan zeherlik chékimlik tijariti, qoral -yaraq tijaritige qoshulup 3 chong qanunsiz tijaret bolup qaldi. (Weli)

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet