Вәтән ичи сиртидики уйғурлар һейтгаһ җамаәсиниң имами җүмә таһирниң далай ламани қарилиғанлиқини әйиблиди

Тибәт роһаний даһийси далай лама чаршәнбә күни тибәт қозғилиңиниң 51 йиллиқи мунасивити билән нутуқ сөзләп, "шәрқий түркистан хәлқи билән қәтий бир сәптә туридиғанлиқи"ни билдүргәндин кейин, хитай һөкүмити наразилиқ баянати бериш билән биллә, хитай һөкүмити өзи бәлгилигән қәшқәр һейтгаһ җамаәсиниң имами җүмә таһирни сөзлитип далай ламани қарилиған иди.
Мухбиримиз миһрибан
2010.03.12
dalai-lama-305 Сүрәттә далай лама 2010 - йили 3 - айниң 10 - күни тибәт қозғилиңиниң 51 - йиллиқи мунасивити билән дарамсалада нутуқ бәрмәктә
AFP Photo

Бүгүн вәтән ичи вә сиртидики уйғурлар радиомиз уйғур бөлүминиң зияритини қобул қилип, җүмә таһирни әйиблиди.

 Далай лама 10 - март күни, тибәт қозғилиңиниң 51 йиллиқи вә лхаса вәқәсиниң 2 йиллиқини хатириләш мунасивити билән өткүзүлгән 3 миң кишилик мурасимда тунҗи қетим уйғурларниң тарихта қурулған икки җумһурийәт нами " шәрқий түркистан" дегән намни ашкара қоллинип, тибәтләрниң уйғурлар билән бир сәптә туридиғанлиқини ипадиләп, "еғир қинчилиқлар вә күнсери җиддий бастурушларға муптила болуватқан шәрқий түркистан хәлқини унтуп қалмаслиқимиз керәк, мән уларға һәмдәмчи икәнликим вә улар билән қәтий биллә туридиғанлиқини ипадиләймән" дегән.

Далай ламаниң бу сөзи хәлқара мәтбуатларда елан қилинғандин кейин хитай һөкүмитиниң қаттиқ наразилиқини қозғиған.Хитай ташқи ишлар баянатчиси 11 - март күни наразилиқ баянати берип:" далай ламаниң бу сөзи униң хитайни парчилаш ғәризини ипадиләйду, шинҗаңни шәрқий түркистан дәп атиши, униң милләтләр иттипақлиқини бузуш мәқситиниң испати" дәп далай ламани әйиблиди.

Хитай һөкүмити ташқи ишлар баянатчиси арқилиқ далай ламаға наразилиқ баянати бериш билән биллә йәнә, қәшқәр һейтгаһ җамаәсигә хитай һөкүмити тәрипидин имам қилип бекитилгән, һазир шинҗаң ислам җәмийити рәисиниң ярдәмчиси вәзиписини өтәватқан җүмә таһирни сөзлитип, далай ламани " шәрқий түркистанчиларни қоллап, хитайни парчилаш ғәризидә болған " дәп әйиблиди.

Җүмә таһир далай ламани әйибләп мундақ дегән: ”шәрқий түркистан тәшкилатлири хәлқара җәмийәттә террорчилар дәп қарилиду, далай лама болса техичә уларни қоллайду. Мән шинҗаңдики дин алимлири намидин униңға қарши чиқидиғанлиқимизни билдүримән“.

 Өзини шинҗаңдики муһим өзгиришләргә шаһити дәп тәриплигән 70 яшлардики җүмә таһир далай ламани уйғурларниң әһвалидин хәвәрсиз туруп, бу җайниң әһвали һәққидә пикир баян қилғанлиқини әйибләп мундақ дегән: ”далай лама шинҗаңға һеч келип бақмиди, бу сәвәбтин шинҗаңға алақидар мәсилиләрдә сөзләш салаһийити йоқ“.

Бүгүн вәтән ичи вә сиртидики уйғур зиялийлири һәм диний өлималиримиз радиомиз уйғур бөлүминиң зияритини қобул қилип, җүмә таһирниң бу баянатлириниң хитай һөкүмитиниң тәшвиқати икәнликини, униң хитай һөкүмитиниң муддиаси бойичә сөзләйдиғанлиқини, бундақ кишиләрниң һәргизму уйғурларға вәкил болалмайдиғанлиқини билдүрүшти.

Зияритимизни қобул қилған әмма исмини ашкарилашни халимайдиған вәтән ичидики бир уйғур зиялийси,өзиниң телевизорда җүмә таһирниң далай ламани әйибләп дегән сөзлирини аңлиғандин кейинки һес туйғулирини оттуриға қоюп, бундақ кишиләрниң һөкүмәтниң мәхсус тәрбийилигән адәмлири икәнликини, бундақ кишиләрниң азғина маддий мәнпәәт үчүн һәрқандақ гәпни қилидиғанлиқини баян қилди.

Америкидики уйғур зиялийси елшат әпәнди хитай һөкүмитиниң җүмә таһирға охшаш аталмиш" вәтәнпәрвәр диний затлар" дәп атилидиған бир очум кишиләрни сөзлитиш арқилиқ хәлқ қәлбидики диний даһийларға һуҗум қилидиғанлиқини, әмма уйғур хәлқиниң бундақ кишиләрниң сөзлиригә һечқачан ишәнмәйдиғанлиқини баян қилди.

 Түркийә мармара университетиниң илаһийәт факултетида докторлуқ унвани алған, диний өлима атавулла шаһяр әпәнди бүгүн радиомиз уйғур бөлүминиң зияритини қобул қилип, өзини диний зат ативалған җүмә таһирниң тибәтләрниң роһаний даһийси болған далай ламаниң уйғурларниң ана вәтининиң нами болған " шәрқий түркистан" намини тилға алғанлиқини дәстәк қилип, хитай коммунист һөкүмитигә янтаяқ болуп, тибәтләр қәлбидә муқәддәс орунда туридиған далай ламадәк бир затқа тил тәккүзүшиниң өзини диний зат дәп ативалған бир кишигә мунасип әхлақ әмәсликини көрситип җүмә таһирни " диний мунапиқ" әйиблиди.

Диний өлима доктур атавулла шаһяр әпәнди йәнә һәрқандақ бир инсанниң өз вәтининиң намини худди атиси әрзан чақирип қойған өз исмидәк муқәддәс билидиғанлиқини, шуңа өз ана туприқи болған " шәрқий түркистанни уйғурларниң әлвәттә " шәрқий түркистан " дәп аташ һәққи барлиқини, " шинҗаң" дегән бу нам хитай һөкүмитиниң уйғурларға таңған нами икәнликини, шуңа уйғурларниң бу һақарәтлик намни қобул қилмайдиғанлиқини, өзиниң уйғур тәшкилатлиридин, уларниң уйғурларға вакалитән" бирләшкән дөләтләр тәшкилати" қатарлиқ инсан һәқлири тәшкилатлириға тәклип сунуп, уйғурларниң ана маканиниң намини " шәрқий түркистан" дәп аташни тәләп қилишни тәклип қилидиғанлиқини оттуриға қойди.

Дуня уйғур қурултийиниң баянатчиси дилшат ришит әпәндиму радиомизға бәргән баянатида, нөвәттә хитай һөкүмитиниң шәрқий түркистанниң игиси болған уйғурларға һесдашлиқ қилған һәм қоллиған һәрқандақ бир тәшкилат яки шәхсни хитайниң дүшмини дәп қарайдиғанлиқини, шу сәвәбтин хитай һөкүмитиниң далай ламаниң " шәрқий түркистан намини тилға елишиға қарита бу қәдәр қаршилиқ көрситиватқанлиқини, әмма дуня уйғур қурултийи башлиқ, чәтәлләрдики "шәрқий түркистан" тәшкилатлириниң һәр вақит өзлири билән тәқдирдаш болған тибәтләр һәм коммунист хитай һөкүмитиниң зиянкәшликигә учриған барлиқ кишиләр иттипақлишип, улар билән бирликтә, өз һәқ һоқуқлирини қолға елиш йолида, хитай һөкүмитигә қарши күрәшни давамлаштуридиғанлиқини билдүрди.

Юқиридики аваз улинишидин, бу һәқтики мәлуматимизниң тәпсилатини аңлайсиләр.
Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.