Хитай консулханиси канада тәвәликидики хитай мухбирниң паспортини тартивалди

Канада тәвәликидики бир нәпәр хитай мухбир, алдинқи җүмә күни хитай консулханисидин хитай визиси тәләп қилғинида, униң паспорти консулхана хадимлири тәрипидин тартивелинди. Канада һөкүмити хитай баш әлчиханисидин тартивелинған бу паспортни дәрһал канада һөкүмитигә қайтурушни тәләп қилди. Кишилик һоқуқ паалийәтчилири болса, хитай әлчихана әмәлдарини чегридин қоғлап чиқиришни оттуриға қоймақта.
Мухбиримиз камил турсун
2010.08.23

Фалунгоңчиларға майил болған "йеңи таң телевизийиси"ниң канададики мухбири җаң 8 - айниң 13 - күни торонтодики хитай консулханисидин хитайға бериш визиси тәлипидә болған. Консулхана хадими униңға бир җәдвәлни берип, униңдин хизмәт орни, аилә - турмуш вә шәхси тарихиға охшаш нурғунлиған хусусий учурларни толуқ толдурушни тәләп қилған. Җаң хусусий учур билән тәминләшни рәт қилип, ахирида виза тәлипидин ваз кәчкән.

Әмма, консулхана хадими униңға әгәр тәләп қилған барлиқ материялларни толуқи билән тапшурмиса, паспортни қайтуруп бәрмәйдиғанлиқини ейтқан. Җаң паспорт қайтурулмиған тәқдирдә, сақчиға мәлум қилидиғанлиқини ейтқинида, консулханиниң мәсули "маң һазирла берип сақчаңға мәлум қиливал" дәп җаваб бәргән. Канада ташқи ишлар министирлиқиниң баянатчиси мелисса лантсман бундақ бир вәқәниң бир һәптә илгири растинла йүз бәргәнликини дәлиллиди.

2005 - Йили хитайдин канадаға көчмән болуп кәлгән вә кейинки йилларда канада пуқраси салаһийитигә еришкән җаң хитай һөкүмитиниң бундақ қиларини ойлапму бақмиғанлиқини баян қилип " мән хитай һөкүмитиниң маңа виза бәрмигәнликигә әмәс, бәлки канада паспортимни тартивалғанлиқиға һаң - таң қалдим. Демәкки, улар бизниң басқан һәр бир қәдимимизни назарәт қилип турупту " деди. Канада сақчи тәрәп болса,һазирғичә бу хилдики әһвалниң задила көрүлүп бақмиғанлиқини, өзлириниң буниңдин һәйран қалғанлиқини билдүрди.
 
Канада ташқи ишлар министирлиқиниң баянатчиси хитай әлчиханисидин бу паспортни канада һөкүмитигә қайтуруп беришни рәсмий тәләп қилғанлиқини вә тарқитилған канада паспортлириниң канаданиң мүлки икәнликини тилға алди. Канада паспорт идарисиму ташқи ишлар министирлиқи билән охшишип кетидиған баянат елан қилди. Уларниң баянатида, хитай консулханиси тартивалған паспорт, мухбир җаңниң қолиға қайтип кәлгәнгә қәдәр, униңға вақитлиқ йеңи паспорт берилгәнлики вә униң саяһәт ишлириға қолайлиқ яритип бәргәнлики әскәртилди.

Канададики нопузлуқ дипломат давид килгуор билән атақлиқ кишилик һоқуқ адвокати давид матаслар болса, хәлқара қанунни аяқ асти қилған хитай әлчихана әмәлдарини чегридин қоғлап чиқиришни тәшәббус қилди. Давид матас хитай һөкүмитиниң канаданиң қанунлириға хилаплиқ қилипла қалмай, хәлқара қанунниму аяқ асти қилғанлиқини тилға елип: " хитай даирилири барғансери һәддидин ешип, хәлқара қанунда чәкләнгән районғиму бөсүп кирди. Уларниң мәқсити өзи нишан қилған инсанларға зәрбә бериш. Әгәр хитай һөкүмити бу мәсилигә мувапиқ изаһат бәрмисә, хитай тәрәпниң дипломатийә әмәлдарини чегридин қоғлап чиқириш керәк" деди.

Канада ташқи ишлар министирлиқи асия ишлири мәһкимисиниң сабиқ башлиқи давид килгуор болса, давид матасниң тәшәббусини қоллайдиғанлиқини вә хитай даирилириниң дипломатик һоқуқни сүйистимал қиливатқанлиқини тәкитләп: " хитай һөкүмити канадаға худди өзиниң бир өлкисигә охшаш муамилидә болуватиду. Хитай дипломати канадада булаңчилиқ қилди вә канада һөкүмитиниң мүлкини булиди. Әгәр паспорт вақтида қайтурулмиса, хитай әлчихана әмәлдарини канадада қарши елинмайдиған киши дәп елан қилиш вә уни чегридин қоғлап чиқириш керәк" деди.

Хитай һөкүмити һазирғичә, канада һөкүмитиниң тәлипигә һечқандақ инкас қайтурмиди.    

Юқиридики аваз улинишидин, бу һәқтики мәлуматимизниң тәпсилатини аңлайсиләр.

 
Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.