Kanada xitay munasiwetliride burulush bolamdu?

Kanada tashqi ishlar ministiri lawrénké kannon xitaygha qilghan 4 künlük ziyaritini axirlashturdi. U bu ziyaretni yekshenbe bashlighanidi. Düshenbe küni xitay tashqi ishlar ministiri yang jéchi bilen söhbet ötküzgen kannonni, seyshenbe küni, xitayning mu'awin dölet re'isi shi jinping qobul qildi.
Muxbirimiz kamil tursun
2009-05-14
Share
Stephen-Harper-bush-xu-305 Kanada bash ministiri stéphén harpér, yaponiediki 8 dölet yighinida bush we xular bilen birge.
AFP Photo

Kannon charshenbe küni xitayning shangxey shehiride ziyarette boldi. U yene béyjing diplomatiye uniwérsitétide liksiye sözlidi we oqughuchilarning so'allirigha jawab berdi.

Kanada xitay tashqi ishlar ministirlirining söhbitide,ikki dölet munasiwiti, xelq'ara mesililer we xitay ‏ - kanada munasiwetlirini yaxshilash heqqide muzakire élip bérildi. Bu körüshüshte xitay tashqi ishlar ministiri, kanada bash ministiri stéphen harperni xitayni ziyaret qilishqa teklip qilghan xitay hökümitining resmiy teklipini lawrénké kannon'gha yetküzdi.

Kanada ‏ - xitay siyasi munasiwetliri üch yildin béri bir qeder soghuq bolup kelgenidi. Chünki stéphén harper rehberlikidiki konsérwatip partiyisi hakimiyet béshigha kelgendin kéyin,xitaydiki kishilik hoquq depsendichiliklirini keskin tenqid qilip, xitay da'irlirining oghisini qozghap kelgenidi. Kanada tashqi ishlar ministirining xitay ziyariti bu qatmal weziyetni yaxshilashni meqset qilidu.
                                      
Kanada tashqi ishlar ministiri lawrénké kannon xitay rehberliri bilen körüshüshtin kéyin, kanada metbu'atlirining ziyaritini qobul qilghanda,söhbetlerning dostane we semimiy ötkenlikini, ikki terepning kelgüsige nezer sélish we ikki dölet munasiwitini yaxshilash heqqide ortaq qarashqa kelgenlikini shundaqla xitay hökümiti üchün nazuk bolghan kishilik hoquq mesiliside, özining xitay rehberliri bilen keng ‏ - kushade söhbetleshkenlikini we bu mesiliside ikki döletning qaytidin öz ‏ - ara hemkarlishishqa kélishkenlikini tilgha aldi.

Kannon sözide, ikki dölet otturisidiki kishilik hoquq söhbitining eslige keltürgenlikini, emma buning, xitayni bi'aram qilmaydighan shekilde bashqa nam bilen atilidighanliqini, hetta burunqi mixanizimlarda bezi özgirishler bolghanliqini alahide eskertti. U xitay ziyaritining ikki dölet otturisidiki jiddiylikni peseytish we munasiwetlerni kücheytish rolini oynaydighanliqini tekitlidi.

Libéral partiyisi hökümiti 97 - yilidin bashlap,xitay da'iriliri bilen élip barghan,emma héchbir ünümi bolmighan kishilik hoquq söhbitini konsérwatip hökümiti 2006 - yili toxtitip qoyghanidi.

Xitay metbu'atliri bolsa,ikki dölet emeldarlirining dunyawi iqtisadi krizis,térrorluq,yer sharining issip bérishi we yuqumluq késeller qatarliq mesililerde söhbet élip barghanliqini, ikki terepning yoqiriqi mesillerde yenimu ilgiriligen halda hemkarlishishqa qoshulghanliqini ilgiri sürdi. Adette xitay hökümiti bashqa döletler bilen munasiwet qilghanda,térrorchiliq digen atalghuni qisturushqa alahide qiziqidu we shundaqla chet'eldiki bezi Uyghurlarni térrorluq bilen baghlashqa urunidu.

Kanada metbu'atliri,xitayning mu'awin dölet re'isi shi jinpingning lawrénké kannonni qobul qilishini xitayning kanada bilen munasiwetni yaxshilash niyitining bishariti dep qarimaqta. Chünki buningdin ilgiri xitayni ziyaret qilghan kanadaning ministirliri uningdek yoqiri derijilik qobul qilishqa érishelmigenidi.

Kanada metbu'atliri yene, xitayning mu'awin dölet re'isi shi jinping bilen lawrénké kannonning wankowérde ötküzilidighan 2010 - yilidiki qishliq olimpik musabiqisi bilen kéler yili shangxeyde ötküzilidighan dunya yermenkisini ikki dölet munasiwitini kücheytishtiki bir purset dep atighanliqini we ikki dölet emeldarlirining munasiwetni yaxshilash iradisige kelgenlikini eskertti.

Xitay metbu'atliri,kanadaning xitay hökümitige axiri tiz pükkenlikini,iqtisadi krizis we öktichi partiyining qollash nispitining yoqiri kötürülüshining az sanliqlar hökümiti bolghan stéphén harper hökümitini xitay bilen munasiwetni yaxshilashqa mejbur qilghanliqini ilgiri sürdi. Stéphén harper hökümitining xitay bilen bolghan soghuq munasiwiti xitayperes libéral partiyisi we soda sahesidikilerning uzundin béri qattiq tenqidige uchrap kelgenidi.

Kanada tashqi ishlar ministiri lawrénké kannon ziyaritining axirqi künide shangxeyde,kishilik hoquq jehette xitayda ilgirileshning bolghanliqinimu tilgha aldi. Buningdin ilgiri, kanada bash ministiri stéphén harper hüseyin jélil mesiliside körüshüshni ret qilghan xitay dölet re'isi xu jintawgha "xitay bilen bolghan soda üchün kanada özining qimmet qarishi bolghan démokratiye,erkinlik we kishilik hoquqni qurban qilmaydu " dégen idi.

Gerche kannon xitay bilen bolghan yéngi munasiwette démokratiye, erkinlik, kishilik hoquq we qanunning üstünlükige oxshash kanadaning qimmet qarashlirida özgirish bolmaydighanliqini tekitlisimu, emma nöwettiki kanada hökümiti xitaydiki kishilik hoquq depsendichiliklirige süküt qilidighan, libéral partiyisi dewridiki jimjitliq diplomatiyisige qaytidighandek qilidu.


Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet