Бу йил уйғур елидә бултурқидинму еғир кәлкүн апәтлири йүз бериши мумкин


2005.05.24

Илгири хәвәрләр берип өткүзимиздәк, бу йил баһар башлиниши билән уйғур елиниң җәнуб- шималида кәлкүн апити, тағ серилиш, қиян келишкә охшаш апәтләр охшимиған дәриҗидә үзүлмәй йүз берип турди. Мунасивәтлик тармақлар баһардин буян йүз бериватқан бу пәвқуладдә апәтләрниң сәвәбини "қар ериш характерлик кәлкүн апити" дәп көрсәткән иди.

Кәң даиридә кәлкүн апити йүз бериши мумкин

Уйғур елидики кәлкүндин мудапиә көрүш понкитлириниң һәмдә метеорологийә идарилириниң уйғур ели хәвәр торида бәргән мәлуматлириға қариғанда, бу йил 7 - ай вә 8 - ай мәзгиллиридә, уйғур елидә илгирики йилларға баққанда йәниму кәң даиридә кәлкүн апәтлириниң йүз бериши мумкин икән.

Чүнки, өткән йил қиштин буян, уйғур елиниң һава келимати интайин турақсиз болған болуп, қар йеғиш нисбитиму илгирики 15 йилдин буян әң көп болған. Уйғур елиниң қар билән қаплиниш даириси һәм қарниң қелинлиқи зорайған.

Биз уйғур аптонум районлуқ метеорологийә идарисигә телефон қилип, уйғур елиниң қайси җайлирида апәт йүз бериш еһтималлиқи көплики һәққидә мәлумат елишқа тиришқан болсақму, әмма улар җаваб бәрмиди.

Зиян хели көп болған

Бу йил март ейида, или тәвәликидә бир һәптидин артуқ ямғур йеғип һәмдә қиштин буян йиғилған қарларниң бирақла ериши билән һасил болған кәлкүндә илиниң көнәс, текәс, тоққузтара қатарлиқ алтә наһийиси охшимиған тәсирләргә учрап бир адәм вә нурғун мал - варанлар өлгән һәмдә терилғу йәрләр набут болған иди.

Униңдин башқа уйғур елиниң бәзи җайлири май ейида сибирйиниң соғуқ һава еқиминиң туюқсиз зәрбисигә учриди. 13 - Майда үчтурпан, бай, маралбеши, алар қатарлиқ 9 наһийә, туюқсиз яққан мөлдүрниң зәрбисигә учриди.

Һазирға қәдәр толуқ болмиған статистикиға асасланғанда, бу җайларда вәйранчилиққа учриған терилғу мәйданниң көлими җәмий 189 миң моға йетип, бивастә иқтисадий зиян 1 милйон 650миң юәндин ашқан. Нөвәттә апәткә учриған җайлардики деһқанлар йәрләрни қайтидин теришқа башлиған болуп, җиқ чиқим тартқан.

Бу һәқтә йеқинда мөлдүр апитигә учриған җайдики бир деһқан аял, апәттә деһқанларниң баһардин бери қилған әмгикиниң бикар болуп, әмди териқчилиқ ишлирини қайтидин қилишқа мәҗбур боливатқанлиқини билдүрди.

Тәңритағ тор бетидә пәйшәнбә күни елан қилинған уйғур аптонум районлуқ кәлкүндин мудапиәлиниш қоманданлиқ шитабиниң тәкшүрүш доклатида көрситилишичә, нөвәттә тәңри теғиниң шимали шундақла ғәрбий җәнубидики дәряларниң суйи илгирики мушу мәзгилгә қариғанда 15٪ әтрапида җиқ болуп, һава темпиратуриниң үзлүксиз көтүрилишигә әгишип дәря сулириму көтирилидикән. 7 - Айниң оттурлиридин 8 - айниң башлириғичә қиян һәм кәлкүн апити йүз бериш еһтималлиқи чоң икән.

Кәлкүнниң алдини елиш хизмәтлири техи ишләнмигән

Уйғур елидин игилишимизчә, һазирғичә техи мунасивәтлик даириләр кәлгүси йүз бериш еһтималлиқи чоң болған кәлкүн апәтлириниң алдини елиш һәққидә техи тегишлик тәдбир қолланмиған. Шундақла апәт йүз бериш еһтималлиқи чоң болған җайлардики амминиңму буниңдин хәвири йоқ икән. Бу һәқтә илиниң нилқа наһийисидики кәлкүндин мудапиәлиниш ишханисиниң бир хадими зияритимизни қобул қилди. У "наһийимиз икки тағниң оттурисида болғачқа һәр йили кәлкүн апәтлири көп йүз бериду, әгәрдә һаварайи идарилири алдин хәвәр бәрсә, биз аммини һәм чарвиларни тарқақлаштуруп зиянни әң төвән дәриҗигә чүшүрүшкә тиришимиз. Ундақ болмиғанда, туюқсиз кәлгән апәттә деһқан- чарвичи амма әң көп зиян тартидиған гәп, бу йил техи ундақ уқтурушму йоқ" - деди.

У йәнә бултур йүз бәргән бир қетимлиқ кәлкүн һәмдә тағ серилиш апитидә наһийидә җәмий 15 адәмниң өлгәнликини йәнә нурғун чарва малларниңму өлгәнликини ейтти. Әмма билишимизчә илгири бу һәқтә хитай ахбаратлири һечқандақ мәлумат бәрмигән иди.

Метеорологийә тармақлириниң сүний һәмраһ арқилиқ игә болған учуриға асасланғанда, бу йил 7 - һәм 8 - айларда һава температуриси илгирики йилларниң мушу мәзгилидин пәрқлиқ юқири болуш еһтималлиқи чоң болуп, буниң билән тәңри теғиниң җәнуб вә шимали етәклиридә кәң көләмлик кәлкүн апәтлири йүз беридикән. Шундақла алақидар даириләр, һәр қайси җайларниң кәлкүндин мудапиәлиниш тәйярлиқлири техи йетәрлик болмиғачқа, апәтниң кәлтүрүп чиқиридиған зиянлирини мөлчәрләшниң тәс икәнликини билдүрмәктә. (Гүлчеһрә)

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.