Balilar parawanliq ornidiki milliy kemsitish (1)

Yéqindin buyan Uyghur élidiki balilar parawanliq ornigha élip kéliniwatqan, yétim qalghan Uyghur balilirining isim - familisini xitaychigha özgertish, ulargha choshqa göshi qatarliq musulmanche bolmighan yémekliklerni yigüzüsh, ata - anisi bolupmu siyasi sewebler bilen türmige kirip kétip, yétim qalghan balilarning téximu éghir xorluqlargha uchrawatqanlighi heqqide inkaslar meydan'gha chiqmaqta.
Muxbirimiz mihriban
2009.04.20
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
KochidikiBalilar-200.jpg Süret, kochida yürgen namelum ikki uyghur yash ösmür.
RFA Photo

Ürümchi sheherlik balilar parawanliq orni, eslidiki " ürümchi dariltam " ( 1947 - yili qurulghan ) asasida qurulghan bolup, 1985 - yilghiche sanatoriye namida ige - chaqisiz qalghan qérilar, yétim balilar, we nérwa késellerge xizmet qilip kelgen. 1985 - Yili sanatoriyining ismi " ürümchi sheherlik balilar parawanliq orni" dep özgertilgen.

Hazir bu orun yerlik xelq hökümitining maliyisige hem xelqtin kelgen i'ane pulgha tayinip, ürümchi shehirini asas qilghan halda türlük sewebler bilen ige - chaqisiz qalghan yétim balilar, we zéhni ajiz balilar üchün mulazimet qilidu.

Mezkur balilar parawanliq orni ürümchining gherbiy shimali qismidiki, diyopo yézisining kichik diyopu kentige jaylashqan bolup, Uyghur aptonom rayonining merkizi bolghan ürümchi shehiride qurulghan bu balilar parawanliq ornining 67 xizmetchisi bar bolup, bularning ichide peqet 3 Uyghur, 1 qazaq xizmetchi barliqi melum. Bu yerde texminen 350 etrapidiki yétim balilar turuwatqan bolup, yétim balilarning ichide aran 30 etrapida Uyghur bala, ular omumi yétim balilar sanining texminen 10% ni igileydu.
 
Bu Uyghur balilirining köpchiliki ata - anisi her xil siyasiy sewebler tüpeylidin, türmige kirip ketken siyasiy jinayetchiler we ata - anisi ajriship kétip béqimsiz qalghan yétim balilar bolup, bu balilar bu yerge élip kelgendin kéyin, isim familisi mejburi xitayche isimgha özgertilish,choshqa göshi qatarliq musulmanche bolmighan yémekliklerni yéyishke mejburlinish, xitay a'ililirige bala qilip béqiwélishqa bériwétilish, boysunmighanlar éghir ten jazasi we rohi jazagha uchrash qatarliq jazalargha uchrap, insani heq - hoquqliri éghir depsende qilin'ghanlighi heqqide jemiyette turluk inkaslar meydan'gha kelmekte.

Ilgiri bu orunda 10 yildin artuq xizmet qilghan, mutellip ependi bilen aman'gül xanim, bu yerdiki Uyghur baliliri yoluquwatqan türlük paji'elik qismetlerni öz közi bilen körgen bolup, ular bu heqte inkas qildi.

Mutellip ependi we aman'gul xanimning bayan qilishiche, bu yerge élip kélin'gen Uyghur baliliri bu orun'gha kirgen künidin bashlap, isimining pütünley xitayche isim familigha özgertilip, bu balilar üchün yéngidin arxip turghuzulup, bu balilarni xitayche isim bilen atalghan.

Mutellip ependi we aman'gül xanimning bayan qilishiche, bu orun qurulup 1998 - yilghiche bu yerge élip kélin'gen yétim balilarning milliy örp - aditi we ularning isim familisini ishlitish hoquqigha melum derijide hörmet qilin'ghan bolsimu, lékin 1995 - yili zu yen ching isimlik xitay bashliq kelgendin kéyin, u yerdiki yétim balilarning milliy örp - aditi dexli terüzge uchrashqa bashlighan.
 
Bu yerge élip kélin'gen Uyghur balilirining bir qismi ata - aniliri siyasiy jinayet bilen eyiblinip, jazalan'ghanlarning baliliri bolup, ularning teqdiri téximu échinishliq bolghan. Aman'gul xanimning éytishiche, ular "siyasiy jinayetchilerning baliliri" bolghini üchün ularning bu yerdiki bashqa Uyghur baliliri bilen bille oynishi, bille ghizalinishigha yol qoyulmighan, ularning Uyghur terbiyichiler bilen uchrishishi, sözlishishi qattiq cheklen'gen.

Hetta balilargha choshqa göshige oxshash musulmanche bolmighan yémekliklerni mejburi yégüzüsh, boysunmighan balilarni yalghuz öyge solap qoyush, hetta ach qoyush qatarliq jazalar bilen jazalap, bu balilarning rohiyiti we jismaniyitige éghir zerbe bérilgen.

Mutellip ependining bayan qilishiche oghul balilar Uyghurlarning örüp - aditi boyiche élip bérilidighan xetnisini qilish qatarliq musulmanlargha xas sünnetlerning héchqaysidin behrimen bolalmighan. Bu yerdiki Uyghur balilarning sani, omumi sanning 10% ni teshkil qilidighan bolsimu, lékin balilar tamaq yeydighan ashxanida birmu musulman ashpez bolmighan. Balilarning tamiqigha xitay balilirigha oxshash choshqa göshi qatarliqlar ishlitilgen.

Aman'gül xanimning bayan qilishiche, bu yerge élip kélin'gen Uyghur balilirining bir qisimi ichkiri ölkilerdiki xittaylargha bala qiliwélishqa bériwétilgen. Gerche Uyghurlardin bu balilarni béqiwélish telipi qoyulghan bolsimu, emma idare xadimi "bu yerde Uyghur baliliri yoq " dégen jawab bilen, bu balilarning Uyghurlar teripidin béqiwélinishqa yol qoymighan.

Aman'gul we mutellip ependining inkas qilishiche, yuqiriqilardin bashqa, nurgül xitayche ismi shinti'an song, méhrigül xitayche shinshu'i li, ekber xitayche ismi shin tang, alim xitayche ismi shinti'an kün qatarliq balilar béyjing, shangxey qatarliq sheherlerdiki xittaylargha béqiwélishqa bériwétilgen bolup, bu balilar parawanliq ornigha nahayiti kichik élip kélin'gechke ular özi heqqide héchnéme bilmeydiken.


Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.