Қазақистан баш министири кәрим мәсүмоп һәққидики түрлүк инкаслар давамлашмақта


2007.01.17
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp

karim-masimof.jpg
Керим мәсүмоп. Нәшр һоқуқи http://www.massimov.kz Да

10-январ күни президент нурсултан назарбайевниң тәклипигә бинаән қазақистан парламентиниң икки палатаси кәрим мәсүмопниң баш министирлик орнини бекиткәндин буян қазақистан мәтбуатлирида бу һәқтә түрлүк инкаслар давамлашмақта.

Кәрим мәсүмоп һәққидики муназириләрни мәзмун җәһәттин асаслиқи төвәндики бир қанчә нуқтиға йиғинчақлаш мумкин.

Кәрим мәсүмопниң уйғур икәнлики һәққидики муназириләр

Кәрим мәсүмоп муавин баш министир вақтидила униң миллий кимлики һәққидә муназириләр пәйда болған. Қазақистан мәтбуатлирида униң уйғур икәнлики йезилған болсиму, лекин у өзини қазақ дәп атиған. Һәтта у баш министир болғандиму, һөкүмәт рәсмий һалда униң қазақ икәнликини елан қилған болсиму, бирақ қазақ мәтбуатлири йәнила униң уйғурлуқи вә яки әбҗәш икәнликини йезишмақта.

Қазақистанниң йеқинқи заман сиясий тарихида уйғурлардин абдулла рузибақийев, исмаил таһироп, әлийев һәмдә исмаил йүсүпов қатарлиқ бир қанчә нәпәр уйғур әң юқири дәриҗилик рәһбири орунларда ишлигән һәтта, исмаил йүсүпов 1960-йилларда қазақистан компартийисиниң биринчи секритари болуп, мәзкур җумһурийәттики биринчи номурлуқ шәхскә айланған болсиму, лекин уларниң уйғур икәнлики мәтбуатларда муназирә қилинмиған. Һәтта, у чағларда уларниң уйғур икәнлики юқири хизмәт үчүн пайдилиқ амил болған. Әмма, кәрим мәсүмоп баш министир болғандин кейин қазақистан мәтбуатлирида униң уйғур икәнлики даимла тилға елинип, қазақ миллитидин болмиған кишиниң һөкүмәт беши болушиниң сәзгүр мәсилә икәнликини ипадә қилди.

Қазақистан җумһурийәтлик уйғур мәдәнийәт мәркизиниң мәсуллиридин бири, уйғур алими рабик исмаилоф қазақистанда өктичиләрниң мәсүмопниң уйғурлуқи, буниң "тәһдидлик вәқә" икәнлики һәққидә муназирә қиливатқанлиқини, лекин, президентниң уни қазақ дәп атиғанлиқи түпәйлидин уйғурларниңму шундақ дәп қобул қилидиғанлиқини көрсәтти.

Мәтбуатлардики инкаслар

Кәрим мәсүмопниң уйғур икәнликигә бағлинишлиқ йәнә бир нуқта шуки, һәттә бир қисим муназиричиләр уйғур мәсилисиниң нөвәттә хитайниң бешини ағриватқан еғир мәсилә икәнлики, униң үстигә йәнә уйғур елиниң қазақистан билән хитайниң иқтисадий вә сиясий мунасивәтлиридики орниниң муһимлиқидин чиқиш қилип туруп, кәрим мәсүмопниң уйғурларниң сиясий һәрикәтлиригә тәсир көрситиши мумкинликини шәрһийләшти. "Мик учур -анализ агентлиқи" тәрипидин елан қилинған а .Шакур исимлик мулаһизичиниң " уйғур амили оттура асияниң йеқин кәлгүси вәзийитини қандақ дәриҗидә бәлгиләйду?" намлиқ мақалисидә мәсүмопниң уйғурлуқиниң унтуп қелишқа болмайдиған нуқта икәнлики көрситилип," кәрим мәсүмопниң миллити уйғур икәнликини нәзәргә елиш керәк, уйғурлар билән хитайларниң мурәккәп етник мунасивәтлиридин чиқиш қилғанда, у күчлүк мурәссәчилик сүпити билән хитайниң қазақистанға кеңийишиниң күчлүк дүшмини болуп қалиду"дәп оттуриға қоюлған

Аптор мәсүмопниң уйғур елиниң памир районида йүз бәргән 18 адәмниң өлтүрүлүши вәқәси келип чиққан, миллий тоқунуш күчлүк бир вәзийәттә қазақистанға баш министир болғанлиқини мисал қилип көрситиду.

Аптор а. Шакур уйғур елидики вәзийәтниң җиддийликини, йеқинда нур бәкриниң рабийә қадирниң әйибләп, уйғурларниң уни мәниви ана дәп атишға қарши чиққанлиқи, мусулман аялларниң болса, мәҗбури бала чүшүрүш оператсийиси қилдурулуватқанлиқи қатарлиқ әһвалларни оттуриға қоюш билән йәнә хитайниң уйғурларниң миллий һәрикәтлиридики радикал исламий амилларға йол қоймай, башқа дөләтләрни даим "хитайниң ички ишиға арилашқанлиқ" билән әйибләватқанлиқи вә башқиларни көрситиду. У хитай билән чегрилинидиған қазақистандики мәзкур һөкүмәт алмишиш әһвалиниң вәзийәткә ойлимиған дәриҗидә тәсир көрситиши мумкинликини тәкитләйду.

Москвада чиқидиған "содигәрләр" гезитидә мақалә елан қилған юрий солозобов" кәрим мәсүмоп уйғурдур. У, қазақ әмәс, қазақистанниң хитайниң оттура асиядики йеңи ишғалийитигә болған юмшақ қаршилиқлири буниңдин кейин техиму ашиду" дәп һөкүм қилиду. Лекин, қазақистандики уйғур сиясийон, дуня уйғур қурултийиниң муавин рәиси қәһриман ғоҗамбәрди мәзкур апторниң пикирлиригә охшимайдиған көз қаришини оттуриға қоюп, кәрим мәсүмопниң уйғурларниң сиясий һәрикәтлири үчүн пайдисиз икәнликини,чунки, униң хитай сияситини инкар қилмайдиғанлиқини көрситиду.

Униң хитайда оқуғанлиқи билән хитайға тутидиған сиясити муназирә темиси

Кәрим мәсүмоп хитайниң ву хән университетиниң қануншунаслиқ пакултетида үч йил оқуп, баклаверлиқ дипломи алған һәмдә бейҗиңдики тил институтида хитай тили өгәнгән., қазақистанниң сода вәкили вә мутәхәссиси супитидә үрүмчидә һәмдә хоңкоңда ишлигән . Бу нуқтидин чиқиш қилған қазақистан анализчилири униң қазақистан билән хитайниң иқтисадий мунасивәтлирини техиму қоюқлаштуруш ролини ойнайдиғанлиқини көрситишкән, анализчи аркадий дубноп, бу һәқтики мақалисидә " астанада көплигән кишиләр кәрим мәсүмопни қазақистандики хитай тәрәпдарлириға бәкла ишәнчилик адәм дәп һесаблишиду". Дәп язиду." Асия инфо" учур агентлиқида елан қилинған " мәсүмоп хитайға майиллиқ һәққидики көз қарашларни рәт қилди" намлиқ мақалидә көрситилишичә, кәрим мәсүмоп өзи пикирини баян қилип, өзини хитайға майил сиясәт йүргүзиду дәп қарашни инкар қилиду. Лекин йәнә бир қисим мулаһизичиләр шуниңдәк уйғур алими рабик исмайилоф әпәнди президент нурсултан назарбайевниң йеқинда хитайни зиярәт қилип, хитай билән иккинчи нефит турубиси вә тәбиий газ тошуш турубиси ятқузушқа пүтүшкәнлики, униң қазақистанни йеқин кәлгүсидә 50 иқтисади тәрәққи қилған дөләтниң бири қилип қуруп чиқиш истратегийисидә иқтисадий күчлүк хитай билән болған мунасивәтләрниң муһим орун тутидиғанлиқи, буниңда мәсүмопниң роли болидиғанлиқини оттуриға қоюшуп, хитайни яхши билгән, иқтисадшунас кәрим мәсүмопни баш министирликкә тәйинләшниң буниң билән мунасивәтлик икәнликини көрситишиду.

Рабик исмайилоп әпәнди вә башқилар йәнә мәсүмопниң нурсултан назарабайевниң оттуранчи күй оғлиниң адими болуш билән енергийә содисиға мунасивәтлик икәнлики, униң баш министир болушиниң әмәлийәттә қазақистанниң юқири қатлимидики һоқуқ күришиниң нәтиҗиси икәнликини оттуриға қойишиду. (Үмидвар)

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.