Кишилик һоқуқ қәһримани мартин лутер киңниң арзуйини опраһ ханим әмәлгә ашурмақта


2007.01.15

king.jpg
Martin Luther King, Jr. image courtesy: Wikipedia

Бүгүн 2007 ‏- йил 1 ‏- айниң 15 ‏- күни, америкида дөләт бекитгән бир күнлүк байрам - мартин лутеркиңни хатириләш күни. Бүгүн америкиниң пайтәхти вашингтон шәһиридә, әтигән саәт 9 дин башлап кәч саәт 3 кичә мартин лутер киңни хатириләш паалийәтлири һәрхил шәкилдә өткүзүлди. Ховард университети, җорҗитавн университети қатарлиқ али мәктәпләрдә лексийә оқулуп, нутуқ сүзләнди. Бәзи мәһәллиләрдә аһалиләр өзлири парат яки чоң марш оюштуруп кучиларға чиқти. Бәзи мәмурий органлар мартин лутеркиңни хатириләш күни мунасивити билән әтигәнлик чай яки чүшлүк чай бәрди. Сигна, шейил нефт ширкәтлири вә верайзен фонд җәмийити вашингтон чимәнзарлиқида бина қилиниватқан мартин лутер киң хатирә мунари қурулуши үчүн һәр бири 1 милйон америка доллири тәқдим қилди. Бундақ хатириләш паалийити америкиниң һәммә шитатлирида давамлашти. Йәнә бир йеңилиқ шуки, буйилқи мартин лутер киңни хатириләш байримида, униң арзу-арманлирини ишқа ашурған кишиләр алаһидә тилға елинди.

Мартин лутер киңниң мәшһур сөзи: миниң шундақ бир арзуйим бар, ...

Мартин лутер киң 1929 ‏- йили 1 ‏- айниң 29 ‏- күни америкиниң җорҗия шитатидики бир диндар аилисидә дуняға кәлгән. У 1948 ‏- йилидин 51‏- йилиғичә җорҗия, пәнселвения университетлирида нәзәрийә тәтқиқати буйичә баклаверлиқ унвани, 1955 ‏- йили бостун университетида докторлуқ унвани алған. У 1955 ‏- йили 12 ‏- айда, коча аптобосида ақ тәнликләргә орун бошутуп бәрмигәнлики үчүн вәқә чиқип қолға елинған бир қара тәнлик аял үчүн наразилиқ билдүридиған һәрикәтләрни оюштуруп нәтиҗә қазанғанлиқи үчүн 'қара тәнликләр рәһбири' дәп нам алған. 1964 ‏- Йили нобил тинчлиқ мукапати алған. 1968 ‏- Йили тәннси шитатида нутуқ сөзләватқанда хаин тәрипидин өлтүрүлгән. 1963 ‏- Йили 8 ‏- айниң 23 ‏- күни, америкиниң пайтәхти вашингтон шәһиридә, намайишчилар қошуни линколн хатирә мунари алдиға кәлгәндә, мартин лутер киңниң 250 миң намайишчи алдида сөзлигән нутқи, һазирға қәдәр тилларда дастан болуп кәлмәктә. У әйни вақитта 'һәр бир адәм туғулғанда тәң-баравәр иди, бу муназирә тәләп қилмайдиған пакит алдида, миниң һазир шундақ бир арзуйим бар, җорҗия дөңлүклиридики мәһәллиләрдә, бурунқи қулларниң балилири қулдарларниң балилири билән охшаш орундуқта олтуралайдиған, қара тәнликләрниң балилири ақ тәнликләрниң балилири билән қол тутушуп биллә ойнап, бир мәктәптә оқуйдиған, худди уруқ-туққанлардәк мунасивәт орнатқан җәмийәт қурулса, миниң 4 баламму бәдининиң рәңги қандақ болуши әмәс, бәлки әхлақиниң қандақлиқи өлчәм қилиндиған дөләттә яшиса дәймән. Шундақ бир кәлгүсини чүшүмдә көримән' ... Дегән иди.

Америкиа қанунида бәлгиләнгән мартин лутер киңни хатириләйдиған байрам

1986 ‏- Йили 1 ‏- айда, әйни вақиттики америка президенти риган әпәнди бир қанун имзалап, һәрйили 1 ‏- айниң үчинчи һәптисиниң дүшәнбә күнини мартин лутер киңни хатириләш байрими қилип бекиткән иди. Шуниңдин кейин америкида һәрйили мушу күндә қара тәнлик америкилқларниң кишилик һоқуқ қәһримани мартин лутер киң әпәнди хатирилиниду. Һазир вашингтон чимәнзарлиқида, мартин лутер киңниң хатирә мунариси тарихта өткән мәшһур америка президентлиригә охшаш өлчәмдә бина қилиниватиду.

Опраһ винфрей ханим мәбләғ бәргән қизлар акадимийиси африқида қәд көтүрди

Бирләшмә агентлиқиниң җоһннесбург шәһриридин хәвәр қилишичә, америка теливизийә икранида әркин муназирә оюштуруп даң чиқарған опраһ винфирәй ханим африқида, өзи мәбләғ бәргән қизлар акадимийиси қурулуши үчүн 1 ‏- айниң 2 ‏- күни линта кәсти. Опраһ ханим буниңдин 6 йил бурун, африқиниң сабиқ президенти нилсон мәндела әпәндигә алди билән 150 нәпәр оқуғучини оқуш, ятақ, йейим -кечәк қатарлиқ пүтүн расхот билән тәминләш тоғрисида бәргән вәдисини әмәлгә ашурди. Миниң мәқситим, ‏-‏- дәйду опраһ ханим, - әслидә кәлгүси парлақ яралған қизларни һазир намратлиқниң заваллиқида қалдурмаслиқтин ибарәт.

Опраһ ханимниң қизлар академийиисгә һазир 152 нәпәр оқуғучи қобул қилинип болди

Хәвәрдә баян қилинишичә, бу қизлар академийисигә қобул қилинған 152 нәпәр қиз оқуғучиниң көпүнчиси африқидики 48 милйон нопусниң 5.4% Ни тәшкил қилидиған әйдиз вироси билән яллуғланған аилидә болғанлиқи үчүнла җәмийәттики мәнпәәтләрдин мәһрум қалған қизларниң бир қисми, - дәйду опраһ ханим , - бундақ қизларниң кәлгүсини парлақ қилиш лазим. Һазир мән қиливатқан бу иш миниң һаятимдики бир чоң қәдәм, ‏-‏- дәйду опраһ ханим , - мәнму худди мушу қизларға охшаш, чоң анамниң намрат өйидә, електир юруқи йоқ, ичидиған суму кәм турмуш шараитида чоң болған. Мән һазир бу қизлар акадимийисини дунядики әң сүпәтлик мәктәпләр қатарида туридиған мәктәп қилмақчимән.

Дунядики учур вастилири һазир опраһ винфрәй ханимни тәриплимәктә

Хәвәрдә ейтилишичә, опраһ винфрәй ханим 3500 парчә илтимас тапшурувалған болсиму, әмма у һазирчә йеши 11 яштин 12 яшқичә болған 152 нәпәр қиз балини мәктәпкә қобул қилған. Мән бу қизларни қизғин сөйимән, улар һазир миниң вуҗудумниң бир қисми болуп қалди, - дәйду опраһ ханим, - әң яхши дәрсханиси, оқутуш үскүнилири, тәҗрибиханиси, ятақлирини өз ичигә алған 28 бинаси бар , һәммә тәминати тәл болған бу мәктәптә мушула әмәс, буниңдин кейин мәйли қайси ерқ, қайси милләттин болсун, мушу мәктәптә маарип тәрбийиси елишқа шәрти тошидиғанлики, йәни йиллиқ кирими 787 америка доллиридин төвән аилидә болғанлиқи үчүнла җәмийәттики мәнпәәтләрдин мәһрум қалған өсмүрләрдин 450 нәпәр қиз оқуйду. Дунядики учур вастилири һазир опраһ винфрәй ханимни мартин лутер киңниң арзу -арманлирини әмәлгә ашуруватиду, дәп тәриплимәктә. (Вәли)

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.