Xelq'ara kishilik hoquq teshkilati xitaydiki'qara türmiler' heqqide doklat élan qildi

Merkizi nyuyorktiki xelq'ara kishilik hoquq közitish teshkilati bügün peyshenbe küni doklat élan qilip, xitaydiki " qara türmiler" mesilisini otturigha qoydi.
Muxbirimiz mihriban
2009-11-12
Share

Xitaydiki" qara türmiler" mesilisi uzundin buyan xitay tor betliride munazire qilinip kéliwatqan mesililerning biri bolup, xitayda xitay hökümitige qarshi pikir éqimidikiler, yerlik hökümet organliri we emeldarlar üstidin erz qilip kelgüchilerning héchqandaq qanuniy resmiyiti bolmighan hem sotning hökümisizla bu jaylargha solinip, jazalinip kéliwatqanliqi heqqide boshün qatarliq tor betliri hem xelq'ara axbarat agéntliqliri köp qétim xewer bergen idi.

Kishilik hoquq közitish teshkilati uzun mezgillik közitish, uchur toplash hem xitaydiki qara türmilerde yétip chiqqan 38 neper xitay puqrasi üstidin tekshürüsh élip barghandin kéyin bu doklatni élan qilghan.

Doklatta bayan qilinishiche bu "qara türmiler", xitayning paytexti béyjing hem bashqa ölkiliridiki chong sheherlerge tarqalghan bolup, adette kichik méhmanxanilar, turalghu binalar yaki tashliwétilgen zawut binaliri ichige orunlashturulghan iken. Köpinche chaghlarda erzdarlar erziyet idarilirigha erz qilish üchün barghan chéghida, ular yerlik da'iriler ewetken atalmish hökümet xadimliri yaki namelum kishiler teripidin tutqun qilinip bu jaylargha solinidiken. Erzdarlar solaq mezgilide, tamaq yéyish hem uxlash erkinlikidin mehrum qilinidighan bolup, hetta tayaq yéyish, qorqutush, tehdit sélish jinsi peskeshlikke uchrash qatarliq kishilik hoquq depsendichilikige uchraydiken.

Xelq'ara kishilik hoquq közitish teshkilatining bu doklatigha qarita, xitay hökümiti inkar qilish pozitsiyiside bolmaqta.

Bügün xitay tashqi ishlar bayanatchisi chin gang muxbirning, " kishilik hoquq közitish teshkilati, béyjingda " qara türmiler" mewjut deydu, xitay hökümiti bulargha qarita qandaq zerbe bérish heriketlirini élip bardi?" dégen so'aligha jawab bérip mundaq dédi: "men sizge shundaq jawab béreleymenki, xitay dölitide " qara jilghilar" mewjut emes. Xitay hökümiti xelqning menpe'etini aldinqi orun'gha qoyup kéliwatidu, xelq üchün xizmet qilidu. Xitayda merkizi hökümettin tartip yerlik hökümetlergiche bir idiyini özige merkezleshtürgen, u bolsimu xelq ammisining pikir- tekliplirige qulaq sélish. Eger puqralarning hökümet xizmetlirige qarita naraziliq pikirliri bolsa, ular qanuni resmiyetler hem normal yollar arqiliq munasiwetlik orunlargha erz qilsa bolidu. Ularning qanuniy hoquqliri qoghdilidu. Xitayning edliye qanun organlirimu her xil délolarni qanun boyiche bir terep qilidu, ammining heqiqaniy, qanun'gha uyghun menpe'et - hoquqlirini qoghdaydu."

Chin gangning xitayda " qara türmiler" ning barliqini inkar qilip dégen bu sözige qarita, hazir nyuyorkta xitaydiki kishilik hoquq tetqiqati bilen shughulliniwatqan xé chinglyen xanim mundaq dédi: "elwette xitay hökümiti özidiki illetlerning dunyagha ashkarilinip ketkenlikini bilgen chéghida amal qilip, chong yéghirini kichiklitip körsitishke, kichikrek ishlar bolsa uni yoq qiliwétishqa urunidu. Chin gangning bu qétim kishilik hoquq közitish teshkilatining doklatidiki pakitliq mesililerni közini yumuwélip inkar qilishi mushu sewebtin bolsa kérek."

Xé chinglyen xanim xitaydiki erzdarlargha zerbe bérish üchün qurulghan " qara türmiler" ning ehwalining, xelq'ara kishilik hoquq közitish teshkilatining doklatida élan qilin'ghanliqining ehmiyiti heqqide toxtilip mundaq dédi: " xitayda qara türmiler kompartiye hakimiyetni qoligha alghan bu 60 yildin buyanla bar idi. Bolupmu yéqinqi 10 yil ichide xitaydiki chong sheherlerning hemmisidila bundaq qara türmiler köpiyip ketti, ilgiri peqet xitayche metbu'atlarda bu mesililer otturigha qoyulghan idi. Mana hazir bu mesile xelq'ara kishilik hoquq közitish teshkilatining doklatida in'gliz tilida élan qilindi. Buning xitaydiki puqralarning kishilik hoquqini qoghdashqa téximu jiqraq yardimi bolidu dep qaraymen. Xitaydiki kishilik hoquq mesililirini xelq'ara jem'iyetlerning xitaygha bésim ishlitishi arqiliq hel qilsa, buning ünümi elwette téximu yaxshi bolushi mumkin."

Xé chinglyen xanim bundaq "qara türmiler" ning tibet we Uyghur aptonom rayonida téximu köp ikenlikini, emma hazir kishilik hoquq közitish teshkilatlirining bularning heqiqiy ornini éniqlash imkaniyitige ige bolalmaywatqanliqini, eger ehwalni bilidighan Uyghurlar bolsa, bu mesililerni biwasite halda kishilik hoquq közitish teshkilatigha inkas qilsa téximu yaxshi bolidighanliqini tekitlidi: " tibet we Uyghur aptonom rayoni xitayning bashqa ölkilirige qarighanda ehwal téximu éghir jaylar hésablinidu, chünki bu jaylardiki yerlik xelq kishilik hoquq jehettin depsende qilinipla aqalmastin, belki yene qoshlap milliy zulumgha uchrap kéliwatidu. Bu yerdiki siyasiy bésim téximu éghir, undaq bolghandin kéyin bu jaylarda "milliy bölgünchiler", " döletni parchilash qestide bolghanlar"ni solaydighan " qara türmiler" ning téximu jiq bolüshi tebi'iy. Shunga ehwalni bilidighan Uyghurlar bu xil " qara türmiler" ning tarqalghan orni, bu yerge qamalghan kishilerning yurti, isim- familisi bilen kishilik hoquq közitish teshkilatlirigha yetküzse ünümi téximu yaxshi bolidu. Uyghurlardin rabiye qadir xanim bu jehette jiq ejir singdürüwatidu. Bolupmu 5 - iyul weqesidin kéyin Uyghurlarning ehwali dunya köz tikidighan muhim mesililerning birige aylandi. Hazirqi muhim mesile chet'ellerdiki Uyghur aptonom rayonining yerlik ehwalini bilidighan her qandaq bir Uyghur kishilik hoquq we milliy zulumgha a'it özi bilidighan her qandaq bir ehwalni özi turushluq döletlerdiki kishilik hoquq teshkilatlirigha yetküzüshke tirishsa, buning Uyghur dawasigha paydisi bar dep qaraymen."

Qedirlik oqurmen dostlar, gerche xitay hökümiti, xitayda puqralarning kishilik hoquqining kapaletke ige ikenlikini tekitlep, erzdarlar hem kishilik hoquq aktiplirini solaydighan "qara türmiler"ning mewjutluqini inkar qilip kéliwatqan bolsimu, emma metbu'atlarda élan qiliniwatqan " qara türmiler" ge solinip, nabab mu'amilige uchrawatqan puqralar heqqidiki bayanlar, xitaydiki kishilik hoquq mesililiride ehwalning éghir ikenlikini ispatlap turmaqta.

Anonymous says:
Nov 12, 2009 05:16 PM

Chin gang digen bu köndürülgen it her daim oxshash ﯪhangda qawap könüp qalghan!
Uningdin qandaqla suﯪl soralsun ,uning biridighan jawabi yenila oxshash!
Xitaygha bundaq chirayliq gep ﯪqmaydu! bisim eng yaxshi qoral!

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet