Килинтон ханимниң интернет әркинлики тоғрисидики нутқидин кейинки америка - хитай мунасивитигә нәзәр

Америка ташқи ишлар министири һеларий клинтон түнүгүн учур музийида интернет әркинлики һәққидә сөзлигән нутқида 'бәзи дөләтләр хәлқниң интернет әркинликини боғуватиду' дәп көрсәткән иди.
Мухбиримиз вәли
2010-01-22
Елхәт
Пикир
Share
Принт
21 - Йанвар күни, америка дөләт ишлар министири һелари клинтон ханим ахбарат музейида интернет тоғрисида сөз қилип, торға чәклимә қойған вә тор хаклиған һөкүмәт һәм шәхсләргә қарши хәлқара имбарго йүргүзүшни тәләп қилған. Сүрәт, клинтон ханим сөздә.
21 - Йанвар күни, америка дөләт ишлар министири һелари клинтон ханим ахбарат музейида интернет тоғрисида сөз қилип, торға чәклимә қойған вә тор хаклиған һөкүмәт һәм шәхсләргә қарши хәлқара имбарго йүргүзүшни тәләп қилған. Сүрәт, клинтон ханим сөздә.
www.newseum.org Дин елинди.

Бүгүн хитай ташқи ишлар министирлиқиниң баянатчиси ма җавшү 'америка ташқи ишлар министири сөзидә җуңгоға даритип һуҗум қилди, униң сөзи җуңго - америка мунасивитигә хәтәр кәлтүриду' дәп наразилиқ билдүрди. Мутәхәссисләр бу һәқтә баһа елан қилди.

Америка ташқи ишлар министири һеларий клинтон түнүгүн вашингтондики учур музийида интернет әркинлики һәққидә сөзлигән нутқида ' бәзи дөләтләр еликтронлуқ тосма бина қилип, өз дүлитидики хәлқниң пүтүн дуняға ортақ болған интернет торлиридин пайдилинишини чәкләватиду. Бу, дуня кишилик һоқуқ хитапбамисигә хилаплиқ қилғанлиқ. Дуня кишилик һоқуқ хитапбамисида, учур вастилириниң дөләт чегриси билән чәкләнмигән һалда учур вә идийә тарқитиш һоқуқи бар, дәп ениқ бәлгиләнгән ' дәп көрсәткән иди.

Һеларий клинтон нутқида йәнә, 'хәлқниң учур әркинликини буғуватқан бәзи дөләтләр вә террорчилар шуни билип қоюши керәкки, һазирқи дуня хәлқ интернеткә тайинип өз -ара алақә қилидиған дуня, бир җайда интернеткә һуҗум қилғанлиқ пүтүн дуняға һуҗум қилғанлиқ. Америка 'дуня кишилик һоқуқ хитапнамиси' ға вә сабиқ америка президенти франклин розвелт 1941‏ - йили җакарлиған төт хил әркинлик (дөләт пуқралириниң пикир баян қилиш әркинлики, динға етиқад қилиш әркинлики, намратлиққа қалмаслиқ әркинлики, тәһдиткә учримаслиқ әркинлики дегән төт хил әркинлик) буйичә иш көрүп келиватиду, һазирму, буниңдин кейинму мушу принсиплар буйичә интернетни қоғдайду, интернеткә һуҗум қилғанларниң җавабкарлиқини сүрүштә қилиду' дәп тәкитлигән иди.

Бирләшмә агентлиқиниң баян қилишичә, хитай ташқи ишлар министирлиқи баянатчиси ма җавшү бүгүнки баянатида, һеларий клинтон ханимни 'җуңгоға даритмилап һуҗум қилди, биз буниңға қәтий қарши туримиз', 'җуңгода 380 милйон адәм қоллинидиған 3 милйон 600 миң интенет тор бети һәр даим очуқ, биз униң бу пакитқа һөрмәт қилмастин туруп, аталмиш 'интернет әркинлики' дегәнни баһанә қилип, җуңгоға һуҗум қилишға һәргиз йол қоймаймиз' дәп җакарлиди.

Һазир америкиниң нюҗерси шитатида туруватқан җәмийәтшунас, мустәқил тәтқиқатчи чен шавнуң бу һәқтә баһа елан қилип, хитайниң көз қаришини рәт қилди. Униң баян қилишичә, дуняда хәлқниң интернет әркинликини боғидиған бир нәччила дөләт бар, буниң бири хитай, хитай һөкүмити 'шәһванийлиқни тосаш' дегән нам билән интернетни тосуп, интернет әһлиниң арзу қилидиған әркинлик учурлиридин хәвәрдар болушини чәкләватиду. Әмма хитай һөкүмитиниң өзиниң тор бәтлиридә шәһваний учурлар, бәд - бәширә фото рәсимләр бар, һәтта шәһванийлиқни тәпсилий тонуштуридиған мулазимәтму бар. Хитайниң баянатчиси бу пакиттин өзини қачурған.

Чен шавнуңниң баян қилишичә, хитай һөкүмитиниң җуңгода интернет очуқ дегини, һөкүмәт әркинлик учурлирини тосивәткәндин кейинки интернет очуқ, хәлқ халимайдиған бимәнә учурлар очуқ дегәнлик. Хитайниң баянатчиси бу пакиттинму өзини қачурған.

Чен шавнуңниң қаришичә, хитай баянатчисиниң америка ташқи ишлар миниситирини хитайға даримилап һуҗум қилди, дегини хата. Хәлқара кишилик һоқуқ хитапнамисидә бәлгилинишичә, һәр қандақ бир дөләтниң башқа дөләтләрдики кишилик һоқуқ вәзийитигә баһа бериш, тәнқид оттуриға қоюш һоқуқи бар. Хитайниңму шундақ қилиш һоқуқи бар. Әмма кишилик һоқуқни дәпсәндә қиливатқан хитай һәр йили башқа дөләтләрниң тәнқидини кишилик һоқуққа хилаплиқ қилғанлиқ дәп төһмәт қиливатиду. Хитай өзи түзүвалған бундақ өлчәмләрни дуняда һечқандақ бир дөләт қобул қилғини йоқ.

Чен шавнуңниң қаришичә, хитай баянатчисиниң һәр қандақ дөләтниң хитайдики кишилик һоқуқ дәпсәндичиликини тәнқидлигәнликини, хитай билән болған мунасивәтни бузиду, дегән гәплири өктәмлик қилғанлиқ вә бирхил тәһдит.

Мустәқил тәтқиқатчи чен шавнуң, хитай һөкүмити уйғур аптоном районида интернет вә телефон алақиси очуқ дәп җакарлиған болсиму, әмәлийәттә йәнила тосуқ, бу хитайдики бир хил чекиниш, хитай һөкүмити һазир шинҗаңда елип бериватқан бундақ синақни, буниңдин кейин өзиниң вәзийити яманлашқанда, ички өлкиләрдиму қоллиниши мумкин.

Б б с ниң баян қилишичә, бейҗиң университети хәлқара учур паколтетиниң профессори җу феңму бу һәқтә баһа елан қилип, хитай ташқи ишлар министирлиқи баянатчиси ма җавшөниң һиларий клинтонға қарита дегән гәплири, әмәлийәттә хитайдики хәлққә қилинған попоза, бу гәп америкиға тәсир көрситәлмәйду, дегән.

Юқиридики аваз улинишидин, бу һәқтики мәлуматимизниң тәпсилатини аңлайсиләр.

Пикирләр (1)
Share

Исимсиз оқурмән

Haywan Xitay Hokümiti Uyghur Diyarining Internetla emes,Telfun,ziyaretkiche taqap qoyghinini untup qaldimu,yaki Uyghur Diyari Xitay terturyesi bolmighanliqi üchün shundaq dewatamdu

Jan 23, 2010 07:36 PM

Толуқ бәт