Mutexessis martin: xelqara térrorchiliqqa qarshi heriket siyasiy panahlan'ghuchilargha zerbe bérip qoymaqta

2007-10-31
Élxet
Pikir
Share
Print

B d t insan heqliri komitétining mutexessisi martin shéynin ependi, bu yil 29 ‏- öktebir küni nyuyorkta axbarat élan qilish yighini échip, xelq'ara térrorchiliqqa qarshi heriket dawamida, insan heqlirining depsende bolush ehwali heqqide teyyarlighan doklatidin melumat berdi؛ u melumatida, térrorchiliqqa qarshi dolqunda, eng köp ziyan'gha uchrighuchilarning siyasiy panahliq tiligüchiler bolghanliqini bildürdi.

Siyasiy panahliq bérish, kishilik hoquq mudapi'e qorghinining ul téshi

Martin shéyninning bildürüshiche, xelq'ara térrorchiliqqa qarshi heriket dawamida, dunyadiki irqiy, diniy we étnik guruppilar hujum nishani bolup qélish bilen bille, térorchi gumandarlarmu éghir iskenjige we gheyriy insaniy mu'amilige duch kelgen. Bolupmu siyasiy panahliq tiligüchiler eng köp ziyankeshlikke uchrighan. Martin ependi doklatida, xelq'ara térrorchiliqqa qarshi herikette, gumandarlarni iskenje we ölüm tehditi mewjut döletlerge qayturmasliq asasliq bir prinsip bolsimu, bir qisim döletlerning bu prinsipqa xilapliq qiliwatqanliqini eskertken. U doklatida, "bashqa döletlerge bérip panahlinish, insan heqliri depsende boluwatqan we hayatiy bixeterliki tehditke uchrawatqan kishiler üchün asasliq bir qutulush yoli, bu yol eyni waqitta xelq'ara insan heqliri mudapi'e qorghinining ul téshi" dep körsetken.

Qararni hökümet emes, musteqil sot orunliri bersun

Martin ependi, döletlerni tamozhna ishlirini béjiriwatqanda, köchmenlerni orunlashturuwatqinida we térrorluqqa qarshi uchur almashturush ishlirini béjiriwatqanda, insan heqlirini térrorluqqa qarshi heriketning qurbani qiliwétishtin saqlinishqa chaqirghan.

Martin ependi, b d t ning 62 ‏- nöwetlik omumi yighinigha mundaq teklip sun'ghan: térror gumandarlirini dölitige qayturghanda, gumandarni ötküzüp bergüchi dölet, ötküzüwalghuchi döletning diplomatik wedilirige ishenmesliki kérek؛ gumandarning hayatiy bixeterlikige tehdit bar ‏- yoqluqi choqum aldi bilen musteqil sot orunlirining tekshürüshidin ötüshi kérek.

Gu'antanamodin qoyuwétilgenlerni b d t yerleshtürishi kérek

Martin shéynin ependi doklatida, amérikining gu'antanamo türmisini taqash pilanini alahide medhiyiligen we gu'antanamodiki mehbuslarni tarqitish we orunlashturush élip bérishta, ularning hayatiy bixeterlikini qoghdash mes'uliyiti barliqini eskertken. U yene b d t insan heqliri aliy komitéti köchmenler ishxanisigha teklip sunup, gu'antanamo türmisidin qoyup bérilgenler siyasiy panahliq telep qilghan ehwalda ularni bixeter orunlashturush ishini üstige élishini otturigha qoyghan.

Martin shéynin ependi, b d t insan heqliri komitétining nopuzluq mutexessisliridin bolup, u hazirgha qeder köp qétim, insan heqliri mesilisi üstide doklat teyyarlighan. Doklatida sun'ghan tekliplerni b d t ning alaqidar komitétlirining yüksek étibarigha érishken. U yéqinda teyyarlighan kurd insan heqliri heqqidiki doklatida sun'ghan teklipler, b d t térrorchiliqqa qarshi komitétining ijra'etliride muhim rol oynighan.

B d t térrorchiliqqa qarshi komitéti: insan heqliri yenila üstün orunda turidu

Martin ependining, térrorchiliqqa qarshi dolqunda, siyasiy panahlan'ghuchilarning heq-hoquqigha kapaletlik qilish heqqidiki bu doklati, b d t bixeterlik kéngishi térrorluqqa qarshi komitétining dunyadiki 70tin artuq ammiwiy teshkilatning ishtiraki bilen, chégra bixeterlikini kücheytish heqqide kéniyede yighin échiwatqan künige toghra keldi.

Mezkur yighinda térrorchiliqqa qarshi komitétning bashliqi, richardo albérto söz qilip, térrorluqqa qarshi heriketni xelq'araliq qanunlar ramkisi ichide, bolupmu, insan heqliri we köchmenler qanunining ramkisi ichide dawamlashturidighanliqini bildürgen.

Uyghur panahlan'ghuchilarning ishi asanlishishi mumkin

Hörmetlik radi'o anglighuchilar, xelq'ara insan heqliri teshkilatliri, 11 ‏- séntebir weqesidin kéyin xitayning térrorchiliqqa qarshi heriketni süy'istimal qilip, Uyghurlar üstidiki basturush herikitini hessilep ashurghanliqini küp qétim tenqid qilghan idi؛ xitaygha qayturulghan shir'eli, isma'il semet, hüsenjan jélil qatarliq siyasiy pa'aliyetchilerning teqdiri buninggha pakit qilip körsitilgen idi.

Dunya Uyghur qurultiyining re'isi rabiye qadir xanimmu, Uyghur siyasiy panahliq tiligüchilerge dunyaning alahide köngül bölüshi kérekliki heqqide mexsus doklat hazirlawatqan idi. Shunga közetküchiler martin shéynin ependining teklipliri qobul qilin'ghan teqdirde, Uyghur teshkilatlirining pa'aliyetlirige yéshil chiraq yéqilish éhtimalliqini perez qilishmaqta. (Shöhret hoshur)

Pikirler (0)
Share
Toluq bet