Ghuljida qedimiy Uyghur mehelliliri ornigha xitay kochiliri berpa qilinmaqta


2005.03.22
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp

Xitay hökümitining ghulja shehrining omumi qiyapitide yasawatqan özgirishler nopusning köpiyishidin, ékélogiyilik tengpungluqlarning buzulushidin, mehelliler ornigha igiz - igiz binaliq olturaq jaylarning qopurilishidin körünüpla qalmay, belki quyuq milliy tüske ige, hemmige tonush bolghan qedimi kocha, mehelle isimliriningmu xitayche atilishqa bashlighanliqi, Uyghur élidiki bu qedimi medeniyet hem inqilabi yurtning qanchilik derijide özgiriwatqanliqidin dérek bermekte.

Üch derwazidin "jangsu yoli" gha

Yéqinda ghuljining kona mehelliliridin üch derwazimu hazir jangsu yoli qilip resmi wéwiska ésilip özgertilgen bolup, hökümet orunlirining chüshendürüshiche, bu kocha jangsu xelqining ili xelqi bilen bolghan dostliqining simwoli iken. Shu sewebtin mana yene bir Uyghur mehellisining tarixi ismi bu esirde öchürüldi.

Emdi bu mehellide nechche ewlad yashap kelgen Uyghurlarning bügünki perzentliri bu mehellini jangsu kochisi dep ataydu.

Igilishimizche, üch derwazining jangsu yoligha isim jehettin özgertilishidin uning shekli jehettiki özgertilishi téximu heyran qalarliq bolup, ötken yili etiyazdin buyan bu mehellidiki Uyghurlarning öyliri " yolgha chüshüp qaldi " dégen bahane bilen örülgini örülüp, köchürilidighini köchürülgen.

Uyghur mehellisidin xitay mehellisige

Bezi Uyghurlarning pikrige qarighanda, hetta bezi yolgha chüshmigen mehelle ichi teripidiki öy hem dukanlarning igilirimu yer bashqurush, sheher qurulush idarilirining köchüsh yaki dukanlirini taqash buyruqini tapshuriwalghan, ularning beziliri narazi bolup qarshiliqmu körsetken. Emma yerlik Uyghurlar yenila mehellini sétiwalghan shangxey shirketlirining we munasiwetlik tarmaqlarning bésimi bilen öyliridin köchüshke, dukanlirini taqashqa mejbur bolmaqta iken.

Bu heqte ziyaritimizni qobul qilghan bir Uyghur, üch derwazidiki Uyghurlarning razi bolush-bolmasliqigha qarimay köchürülgenliki, ikki, üch yüz ming som pulgha yaraydighan öylerge birer yüz ming pul bérilgenliki, saqchi we ediliye organlirining bu ishlarda aktip rol oynighanliqini éytti.

Bu Uyghurning chüshendürüshiche, bir qanche kün ilgiri üchderwazida yeni hazirqi özgertilgen jangsu yolida Uyghurlarning tijaret qilishi cheklinip, dukanlirilirini sétishqa mejburliniwatqan bolup, Uyghurlarning bilishiche, bu jayni kötire alghan melum shangxey shirkiti kelgüside bu yolning ikki qétidiki dukanlarni hazirqidin nechche hesse yuqiri bahada xitay sodigerlerge ijare bérishni pilanlawatqan iken. Bu Uyghurlarning küchlük naraziliqini qozghighan hemde nechche kün awal hetta, ghulja sheher qurulush idarisi qatarliq orunlarning ademliri bilen bir qanche Uyghur dukandarlar ottursida detalashmu bolghan.

Méhmandin sahipxanliqqa

Biz bu weqening kélip chiqish sewebi hemde Uyghur dukandarlarning néme sewebtin köchüshke mejburliniwatqanliqini igilesh üchün jangsu mehellisi saqchixanigha téléfon qilduq. Emma saqchi xadim: "bu jayda detalash bolghanliqidin xewirim yoq, biraq bu kochida soda dukanlirini échish men'i qilinidu. Chünki bu jay peqet olturaq rayoni qilip qurulmaqchi" dédi.

Üch derwaza, jangsu mehellisi qilip özgertilgendin kéyin bu jaygha yéngi qopurulghan bir olturaq binasigha jéjangdin köchüp kelgen bir xitay, ghuljini bekmu yaqturghanliqini ipadilep "bu jayning hawasi, hemme shara'iti shundaq yaxshi, men hazir bu jayda resmiy igilik tiklep, a'ilem boyiche jayliship qaldim emdi bu yerde yashaymiz" dédi.

Yurtida yéqinqi yillardin buyan boliwatqan özgirishlerge qarap ichi échishqan bir ghuljiliq yash, ghuljidiki tereqqiyat heqqide ziyaritimizni qobul qilip Uyghurlarning köchürugenliki, yerlik namning ornigha xitayche isim qoyulghanliqi éytip, "xitaylar Uyghurlarni yep kétiwatidu" dédi.

Paytexttin ……

Ghulja en'eniwi meripet baghchisi hemde chégra éghizi bolushtek alahide jughrapiyilik orni bilenla ewzel bir jay bolupla qalmay, u yene -1944yili qurulghan sherqiy türkistan jumhuryitining paytexti bolghan sheher. U Uyghur milliy azadliq herikitining ochiqi, shundaqla Uyghur musteqilliq pida'i herketchilirini terbiyiligen muqeddes yurt bolush bilen, Uyghurlar qelbide simwol xaraktérlik bir söyümlük makandur.

Mana bu diyarning qiyapitide boliwatqan sün'iy özgiri shlerni gerche xitay hökümiti tereqqiyat dep chüshendürgini bilen, ghulja xelqi buni yurtida élip bériliwatqan buzghunchiliq, qedimi tarix we medeniyet izini yoqitish, dep bilip, échinmaqta, azablanmaqta. (Gülchéhre)

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.