" Térrorchi" bash ministirning küresh musapisi

2008-01-11
Élxet
Pikir
Share
Print

Kosovo-HashiT-UN-200.jpg
Hashim tachi b d t ning kosowoda turushluq bash elchisi jo'achim rukker bilen birge. AFP Photo

Kosowa eslide sabiq yugoslawiye fédiratsiyisining sirbiye jumhuriyitidiki bir aptonom rayon bolup, sabiq yugoslawiye prézidénti slobadan milosowich, 1989 ‏- yili, kosowaning aptonom rayonluq siyasiy ornini emeldin qaldurghandin kéyin, kosowa musteqilliq herikiti ashkara meydan'gha chiqti. Türlük egri-toqay yollarni bashtin kechürgen bu heriket, axiri hashim tachigha oxshash siyasiy kimliki talash-tartishqa téma bolghan bir bash ministirni wujudqa chiqardi.

Hashim tachining qisqiche tarixi

Hashim tachi uniwérsitéttiki yillirida, oqughuchilar herikitining bashliqi bolghan. 1993 ‏- Shiwitsariyige bérip muhajirettiki kosowa milliy herikitige qétilghan. U deslep markisizm nezeriyisini yétekchi qilghan kosowa xelq herikiti teshkilatida muhim wezipe alghan.

1989 ‏-Yili, proféssor ibrahim rugowa bashchiliqida bashlan'ghan tinchliq sheklidiki kosowa musteqilliq herikiti közge körünerlik netije qazinalmighandin kéyin1995 ‏- yili qoralliq qarshiliqni teshebbus qilidighan kosowa azadliq teshkilati meydan'gha chiqqan. Bu chaghda, hashim tachi, kosowa azatliq teshkilatigha qétilip, bu teshkilatning iqtisad toplash, qoral-yaraq teyyarlash we esker yétishtürüsh ishlirigha mes'ul bolghan. U bu wezipini tapshurup alghandin kéyin, kosowagha yoshurun kirip, kosowadiki mafiye guruppilirigha qétilghan we bu guruppilar ichide, qoral, aptomobil we bénzin etkeschiliki bilen shughullan'ghan.

Hashim tachi qoralliq qarshiliq heriketlirige özi biwaste qatnashqan

Kos-HashiT-President-200.jpg
Hashim tachi kosowoning prézidénti fatmirt sejdiyu bilen parlamént yighinida. AFP Photo

Kosowa azadliq teshkilati belgilik maddiy asasini turghuzghandin kéyin, qoralliq qarshiliq heriketlirige özi biwaste qatnashqan. U 1996 ‏-yili 6 ‏- ayning 17 - küni, sebdashliri bilen birlikte, kosowada wezipe ötewatqan bir sirb saqchi aptomobilini oqqa tutqan. Bu sewebtin, sirbiye saqchi da'iriliri uning üstidin tutush buyruqi chiqarghan. Hashim tachi albaniyige qéchip chiqip xeterdin qutulghan. Arqidin yene muwapiq pursette kosowagha yoshurunche kirip, qoralliq qarshiliq heriketlirige yétekchilik qilghan. U yétekchilik qilghan teshkilat 1997 ‏-yili yanwarda, piristina uniwérsitétining mudirining aptomobiligha bomba qoyghan؛ bu chaghda kosowa musteqilliq herikitini ténchliq sheklide dawamlashturuwatqan, kosowa démokratik ittipaqi, kosowa azadliq teshkilatining mewjutluqini inkar qilghan we bu heriketlerni sirb saqchi da'irilirining yasap chiqqan oyuni dep élan qilghan.

Bu sewebtin, hashim tachi bilen ibrahim rugowa terepdarliri arisidimu toqunush kélip chiqqan. Sirb armiyisi, 1998 ‏- yili féwral éyida, ölgen saqchilirining intiqamini élish üchün, kosowa xelqi üstidin éghir basturush élip barghan. Buning bilen amérika bashchiliqidiki yawropa döletliri mesilige qol tiqip, 1999 ‏- yili fransiyide rambolt ténchliq söhbiti oyushturghan. Ténchliq söhbitige, kosowa tereptin ténchliq qaniti wekili ibrahim rugowa emes, radikal qanattin hashim tachi teklip qilin'ghan. Hashim tachi ténchliq söhbitige qol qoyushni ret qilghan. Buning bilen kosowa azadliq teshkilati bilen sirb armiyisi arisidiki toqunush yene bir baldaq keskinleshken. Bu chaghda hashim tachi dunyadiki bir qisim islamiy teshkilatlar bilen hemkarliq ornatqan. Washin'gton waqti gézitining 2001 ‏- yili 18 ‏- siéntebirdiki sanida kosowa azadliq teshkilatining elqa'ide teshkilati bilen munasiwiti barliqi xewer qilin'ghan.

Hashim tachi térrorchilar tizimlikige kirgüzülgen

Hashim tachi qarshiliq herikiti dawamida asasliqi saqchi ponkitlirigha, herbiy bazilargha hujum qilghan, yene bezi chaghlarda, sirb köchmenlirigimu hujum qilghan. Shunga amérika dölet bixeterlik idarisi, kosowa azadliq teshkilatini shu yillarda térrorchilar tizimlikige kirgüzgen. Nöwette sirbiye hökümiti, hashim tachi üstidin urush jinayetchisi eyibnamisi bilen xelq'ara sotqa erz sun'ghan.

Kosovo-namayish-200.jpg
2007 - Yili 10 - dékabir küni, minglighan kosowoliq albanlar amérika we kosowo bayraqliri bilen keng kölemde namayish élip bérip, kosowo hökümitini derhal musteqilliq élan qilish toghrisida dewet qildi. AFT Photo

Nato armiyisi kosowadin sirb armiyisini sürüp chiqarghandin kéyin, kosowa démokratik partiyisini qurup siyasiy heriketke ötken hashim tachi urush yillirida arisida éghir ixtilaplar bolghan, tinchliqperwer siyasetchi ibrahim rugowa we uning partiyisi bilen hemkarliq shekillendürgen. Gerche, kosowa weziyitidiki yüksilishning asasliq töhpikari radikal qanat bolsimu, 2001 ‏-yili ötküzülgen saylamda, mötidil qanat utup chiqqanda, hashim tachi saylamning netijisige boysun'ghan. Arida 7 yilliq démokratik küresh arqiliq kosowa teqdirining halqiliq basquchida bash ministirliqqa yükselgen.

PBS Muxbiri 1999 ‏- yili hashim tachini ziyaret qilip, 'amérika térrorchi dep eyibligende qandaq héssiyatta boldingiz' dep sorighinida, u mundaq jawab bergen : "düshminimizla emes, dostimizmu, hetta özimizdinmu méni térrorchi dégenler boldi؛ emma pisent qilmidim, chünki, musteqilliq kürishining térrorluq emeslikige ishen'ginim üchün."

"Mustemlikige muptila bolush démek ölüm qismitige muptila bolush démektur"

Muxbir yene, siz tinch shekilde dawamlishiwatqan kosowa musteqilliq herikitini qoralliq yolgha yéteklidingiz, buning bilen xelqingizdin köpligen kishilerning qéni töküldi؛ bu sewebtin xelq sizni eyibke buyrimidimu? dep sorighinida, u mundaq jawab bergen: " mustemlikige muptila bolush démek ölüm qismitige muptila bolush démektur. Biz xelqimizni qedirlik bir ölüm yoligha yétekliduq. Xelqimiz bu nuqtini chüshendi we arqimizdin egeshti."

Hashim tachi siyasiy kürishining deslepki yillirida, markisizm nezeriyisini herikitige yétekchi qilghan, muhajirettiki yillirida büyük albaniye milletchiliki nezeriyisini yétekchi qilghan, urush yillirida islam idé'ologiyisini yétekchi qilghan, emdiki ténchliq yillirida, démokratiye we insanperwerlik nezeriyisi bilen heriket qilmaqta. Uning küresh musapisining idé'ologiye siziqida shunche köp we chong özgirishler bolghan bolsimu, bashtin axir özgermigen bir nerse bar. U bolsimu kosowaning musteqilliq ghayisi. (Shöhret hoshur)

Pikirler (0)
Share
Toluq bet