Yazghuchi Lawrence Solomon ning maqalisi: "xitay ghulap chüshidu "(1)

Kanadada chiqidighan "döletlik pochtisi" gézitining 22-yanwar künidiki sanida mezkur gézitning iston yazghuchisi Lawrence Solomon ning "xitay ghulap chüshidu" namliq maqalisi élan qilindi.
Ixtiyariy muxbirimiz kamil tursun
2011-01-28
Élxet
Pikir
Share
Print

Aptor bu maqalide, xitay hakimiyitini aghdurulushqa élip baridighan,xitay jem'iyitidiki bir qanche éghir ijtima'iy mesilini tehlil qilidu. Lawrence Solomon Ependi bu maqalide, sabiq sowét ittipaqining yimirilish harpisidiki weziyet bilen ijtima'iy dawalghush basquchida turuwatqan xitaydiki qattiq qol siyasetler, parixorluq, bayliqlarning tülke teqsimati pediside teqsim qilinishi we bashqa ijtima'iy adaletsizliklerni öz-ara sélishturidu.

Yazghuchi bu maqaliside, özining 1975-yili sabiq sowét ittipaqini ikki ay ziyaret qilish pursiti jeryanida,eyni waqittiki sowét ittipaqining tereqqiyati heqqide, chet'ellerdiki dawranglar bilen emeliy ehwalning tüptin oxshimaydighanliqi, sowét ittipaqining özini köptürüp körsetkenliki, yeni uning téshi pal-pal körünsimu, ichining ghal-ghal ikenlikini körgenlikini bayan qilip: "eyni waqitta sowét ittipaqining chong sheherliri- körünüshte shimaliy amérikidiki hazirqi sheherlerdin qélishmighudek derijide zamaniwi idi. Emma, sheherning awat merkizidin 20 minutla yol mangsingiz, köz aldingizgha, bashqa bir ghéribane dunya namayan bolatti.

Sowét ittipaqi eyni chaghda, alem boshluqigha ayaq basqanliqi we bashqa muweppeqiyetliri bilen dunyaning közini ala-chekmen qilalighan bolsimu, lékin ular puqralirining adettiki turmush teleplirining hajitidin chiqalmighanidi,"dep yazidu.
 Lawrence Solomon Ependi maqaliside, bügünki xitayni yimirilish harpisidiki sowét ittipaqining weziyiti bilen sélishturup: "sowét ittipaqining iqtisadi sistémisi 1990-yili u ghulap chüshken'ge qeder gherbliklerni koldurlatti.

U yimirilgendin kéyinla, andin gherblikler uningdiki pütün ziddiyetlerni körüsh pursitige érishti. Bügünki xitay iqtisadi eyni waqittiki sowét ittipaqining ulugh muweppeqiyetlirining ichide ulugh meghlubiyetliri bolghan axirqi künliri bilen parallélliqqa ige. Hetta bezi nuqtilardin élip éytqanda, xitayning bügünki muqimliqi- zawalliqqa yüzlinish harpisidiki, sowét ittipaqidiki muqimsizliqlardinmu köp xeterlik "dep yazidu. Aptor maqaliside, nöwette xitaydiki bay-kembigheller otturisidiki perqlerdin kélip chiqqan ijtima'iy ziddiyet bilen eyni waqittiki sowét ittipaqidiki ehwallarni öz-ara sélishturup: "xitaydiki bügünki namratliq, eyni waqitta sowét ittipaqidiki namratliqtin éghir.

San jehettin élip éytqandimu, bularning sani nahayiti köp. Bir milyard 300 milyonluq nopusning bir milyardini namratlar teshkil qilidu. Uningdin bashqa, sowét ittipaqida ottura burzhu'aziye sinipi mewjut emes idi. Hemme adem namrat we derdi oxshash bolup, hökümet bay-kembegheller otturisidiki perqning aldini alghachqa, naraziliqimu asasen yoq idi. Xitayda bolsa, hökümettin narazi bolghuchilar samandek köp.

Nöwette 300 milyon kishi baywechchiler sinipini teshkil qilmaqta. Bu baywechchiler sinipimu yéqinqi bir nechche yil ichide otturigha chiqqan bolup, bularning ichide yene 500 ming etrapida milyonér, 200 milyardér bar. Kishini téximu endishige salidighini, xitaydiki baylar bilen namratlar otturisidiki hangning barghanséri chongqurlishishidur. Bu bir milyard namrat insan 300 milyon baywechchining bayliqining qanunsiz yollardin kelgenlikige sheksiz ishinidu" dep yazidu.

Lawrence Solomon Ependi maqaliside, tüzülme xaraktérlik parixorluqning yéngi baywechchiler sinipini peyda qilghanliqini,sün'iy usulda meydan'gha kelgen baywechchiler sinipi bilen namratlar sinipi otturisidiki ziddiyetlerning xitaydiki éghir mesilining biri ikenlikini tilgha élip: "néme üchün bunchiwala köp insan birdinla baywechchilerdin bolup qaldi" dégen so'alni otturigha qoyidu we maqalisini dawamlashturup,"chünki bularning mutleq köp sandikilerning bayliqi parixorluqtin kelgen. Xitay kommunistik partiyisi 20 yilning aldida "béyish shereplik" dégen sho'arni otturigha chiqirip, qanunsiz kapitalizmgha yéshil chiragh yaqqan idi. Xususilashturush qalpiqi astida, xitay emeldarliri we ularning jeddi-jemetliri döletning bayliq menbelirining méghizini chaqti yaki buningdin öz nésiwisini ziyade aldi hem bu bayliqlarni yéqin-yoruqlirigha iqtisadiy menpe'et qarshiliqida satti yaki ishlitish hoquqini ötküzüp berdi. Tüzülme xaraktérlik parixorluq bilen jama'et teripidin étirap qilin'ghan parixorluq, nöwette döletning hemme qatlamlirigha yamridi, hetta eng sokal emeldarlarmu mal- dunyaliq bolush imkaniyitige érishti "dep yazidu.

Kanadaliq yazghuchi Lawrence Solomon "dölet pochtisi" gézitidiki bu maqaliside, baywechchilerning zorawanliqlirigha uchrighan namratlar sinipining hökümetke bolghan naraziliqlirining barghanséri kücheygenlikini, buning xitay hakimiyitini axiri halaketke élip baridighanliqini eskertip: "eger parixorluq toxtam arqiliq, dost-yarenlirige hökümet kanliri,éléktr istansilirini sogha qilish we omumning mülüklirini uruq-tughqanlirigha bölüp bérish bilenla cheklen'gen bolsa, namratlar özlirining nésiwilirige baywechchilerning soghuq qoli tegkenlikidin narazi bolupla, boldi qilghan bolar idi. Emma emeliyette,xitaydiki bu parixorluq bir milyard nopus ichidiki namratlarni öy-makanliri we tirikchilik yolliridin mehrum qilipla qalmastin, hetta ularning salametliki we hayatinimu nabut qildi "dep yazidu.

Toluq bet