Xitayda, oqush puli 18 yilning ichide 25 hesse örlidi


2007.01.19
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp

12 ‏- Yanwar küni en'giliye b b s radi'o téléwiziye shirkiti élan qilghan melumatta körsitilishiche, xitay hökümiti yéqinda xitaydiki oqush pulining 18 yilning ichide 25 hesse örligenlikini iqrar qilghan. Xitay hökümitining bu heqte élan qilghan tetqiqat doklatida ashkarilinishiche, xitayda hazir, kishilerning balilirini oqutush üchün, ma'aripqa serip qiliwatqan puli alidighan pénsiye puli we töleydighan öy ijare pulidinmu köp bolup, omumiy istémalida birinchi orunda turidiken.

Ma'ash ikki hessidin jiqraqla ösken, biraq oqush pulining 25 hesse

Melumatta körsitilishiche, hazir xitaydiki aliy mekteplerde, oqush puli adette yiligha 5000 yüendin 10000 yüen'giche bolup, 1989 ‏- yildikige sélishturulghanda, 25 hessidinmu köprek éship ketken. Lékin bu jeryanda, sheher we bazar ahalilirining yilliq kirimi peqet 4 hesse örligen. Shundaqla türlük amillarni chiqiriwetkende, kishilerning yilliq kirimi peqet 2 hessidin jiqraqla örligen.

Xitay ösmürler tetqiqat merkizi teripidin élip bérilghan tekshürüshtin melum bolushiche, hazir xitayda, kishilerning hemmidin bek bash qaturidighini ma'arip heqqi bolup, kishilerning bankigha pul qoyushtiki asasiy meqsidimu "oqush pulini toplash" üchün bolup qalghan.

Bundin ilgiri xitayda élan qilin'ghan bir qétimliq tetqiqat doklatida "xitaydiki ma'arip chiqimi, kirimi töwen bolghan puqralar üchün eng éghir bir yükke aylandi" dep eskertilgen. Mezkur tekshürüsh doklatta yene "köp sandiki a'ililerning namrat bolup qélishi ma'arip chiqimining hedidin tashqiri yuqiri bolghanliqidin" dep körsitilgen.

Bir balisini oqutush üchün, bir déhqan 14 yil yémey, ichmey ishleydu

Xitay hökümitining bundin bir nechche ay ilgiri élan qilghan sanliq statistikisidin melum bolushiche, hazir xitayda, bir aliy mektep oqughuchisining oqush puli, turmush puli we yataq puli bolup bir yilliq chiqimining özi az dégende 7 ming yüendin ashidiken hemde 4 yilliq oqush üchün, bir oqughuchi az dégende 28 ming yüen tölishi kérek iken. Bu xil hésablash boyiche, bir aliy mektep oqughuchisining 4 yilliq oqush puli sheher xizmetchisining 4 yérim yilliq kirimi, déhqan bicharining 14 yilliq kirimige teng kélidiken.

Radi'omizning ziyaritini qobul qilghan, ismini melum qilishni xalimighan shinjang uniwérsitétidiki bir ziyaliy, yéqinqi 10 nechche yildin buyan Uyghur élidiki oqush xirajitiningmu yildin -yilgha hessilep örlep kétiwatqanliqini, oqughuchilarning oqush pulini tölesh üchün mekteptin qerz élishqa mejbur boluwatqanliqini tekitlep, eger oqughuchilar oqush üchün alghan qerz pulini mektep püttürüshtin burun töliwetmeydiken, meyli ular mektepni qanche ela püttürüshidin qet'iy nezer, déplom bérilmeydighanliqini bildürdi.

Ziyaritimizni qobul qilghan ismini melum qilishni xalimighan bu aliy mektep xizmetchisi sözide yene " hazir ürümchide ma'arip chiqimi hemmidin yuqiri bolup hetta sehiye chiqimi we olturaq öy ijare chiqimidinmu éship ketti. Mesilen, shinjang uniwérsitétining özidila, oqughuchilarning yilliq oqush heqqi desleptiki nechche yüz yüendin hazirqi 7 - 8 ming yüen, hetta 10 ming yüen'ge ösüp ketti " dep bildürdi.

Köpligen analizchilar "xitaydiki aliy mektep chiqimining bu qeder yuqiri bolup kétishi hökümetning ma'aripqa ajratqan pulining éghir derijide yétersiz boluwatqanliqidin" dep tekitlep, xitaydiki mekteplerning öz aldigha qalaymiqan pul yighidighan we ma'aripni bazarlashturup mektep orunlirini adem terbiyilesh emes belki soda qilish sorunigha aylanduriwalghanliqidek qilmishlirini qattiq tenqidlimekte.

Ma'arip chiqimining hessilep éshishi xitay hökümitige tehdit élip kélidu

Amérika nyuyork uniwérsitétining proféssori shya ependi bu heqte toxtilip mundaq dédi:

"Xitay hökümiti ma'aripqa yéterlik meblegh salmay uning öz aldigha bazarlishishigha yol qoyghanliqtin, kembeghel a'ililerdiki nurghunlighan balilar oqushtin qalidighan we yaki aliy mektepke kirelmeydighan ehwallarni keltürüp chiqardi. Oqushsiz qalghan bu balilar, desleptiki sawatsizliqtin axirigha bérip qanun bilmeydighan hetta jem'iyette qalaymiqanchiliq chiqiridighan lukcheklerge aylinip qélishi mumkin. Xitay hökümiti buni tonup yétishi kérek idi. Chünki bu xil ehwal xitay hökümiti üchün bir chong tehdit bolup hésablinidu" dep körsetti.

Birleshken döletler teshkilati xitaydiki ma'arip chiqimi heqqide köp qétim doklat élan qilip, xitay hökümitini "ma'aripqa meblegh sélishta, dunyaning arqida qalghan؛ hetta eng namrat dölet ugandaningmu arqida qalghan" dep eyiblep kelmekte. (Méhriban)

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.