Ghulja nahiyilik hökümet uqturush chiqirip, toghrisu yayliqida mal béqishni cheklidi

“Uyghur élidiki 100 milyon modin artuq yaylaqta mal béqish cheklinidighanliqi hem charwichilargha muwapiq tölem béridighanliqi” toghrisidiki uqturush emeliyleshtürülüshke bashlighan.
Muxbirimiz méhriban
2011.06.22
charwa-meydani-305.jpg Uyghur élidiki yaylaq. 2008-Yili 15-iyun.
AFP

Radi'omiz igiligen uchurlardin melum bolushiche, Uyghur aptonom da'iriliri bu yil etiyaz mezgilide Uyghur aptonom da'irisidiki bir qisim yaylaqlarda mal béqish cheklinidighanliqini uqturghandin kéyin, ghulja nahiyilik hökümet bu yil 4-ayning 28-küni resmiy uqturush chiqirip, ghulja nahiyisige qarashliq toghrisu yayliqi qatarliq jaylardiki yaylaqlarda charwa béqish cheklinidighanliqini uqturghan.

Ghulja nahiyilik hökümetning bu uqturushning tepsiliy mezmuni 2011-yili 6-may küni ghulja nahiyilik hökümet tor bétige qoyulghan. Bu yil 5-ayning axirqi mezgilidin bashlap ghulja nahiyisidiki herqaysi yéza, kentlerge ayrim uqturush qilinip, rayon tewesidiki mal béqish cheklen'gen yaylaqlargha déhqanlarning mal-charwilirini yaylitish üchün chiqarmasliq, amal bar mal-charwilirini öz öyliride qotan'gha solap béqish tewsiye qilin'ghan.

Radi'omiz ziyaritini qobul qilghan bir Uyghur öz yézisida bu uqturushning ijra qilinish ehwali heqqide toxtilip, nöwette ghulja nahiyiside mal béqish cheklen'gen yaylaqlarning toghrisu bayliqila emes, belki ghulja nahiyisige qarashliq noghaytu yézisining yuqiri qismidiki toqayliq, ikki acha, kichik acha dégen jaylar, turpanyüzi yézisining yuqiriqi qismidiki jirghilang, aq özen shundaqla penjim yézisining yuqiriqi qismigha jaylashqan qariyaghach yézisigha qarashliq yaylaqlar hemde ara'östeng yézidin éqip ötidighan qash deryasining bashlinish éqinliri bolghan maytöpe, tör yayliqi, 41 tagh éghizi, künes nahiyisige tutushup kétidighan kér yaylo qatarliq jaylardimu bezi jaylarning sim tosuqlar arqiliq qorshiwélinip, charwichilarning bu jaylarda mal béqishi cheklen'genliki heqqidiki xewerlerni anglighanliqini bildürdi.

Uyghur aptonom rayoni charwichiliq nazaritining naziri sarxan axan bu yil 3-aydiki doklatida Uyghur éli yaylaqlirining ékologiyilik muhitini qoghdash üchün, 2011-yili etiyazdin bashlap, Uyghur élidiki 150 milyon modin artuq yaylaqta mal béqish cheklen'genlikini bildürgen idi. Sarxan axan sözide yene, mezkur mal béqish cheklen'gen rayonlardiki charwichilar her mosigha 6 yüendin turmush yardem puligha érishidighanliqini bildürgen idi. Ghulja nahiyilik hökümetning uqturushida 2011-yildin 2015-yilghiche bolghan 5 yil jeryanida ghulja nahiyisidiki toghrisu yayliqi qatarliq jaylarda charwichilarning mal béqishi cheklinidighanliqi, ghulja nahiyisidiki charwichiliq kespi bilen shughullinidu dep en'ge élin'ghan 6131 a'ililik charwichigha her yili 500yüen etrapida yardem puli bérilidighanliqi, uruqluq kala, öchkiler üchün her birige 700yüen xelq puli yardem bérilidighanliqini uqturghan.

Ziyaritimizni qobul qilghan bu kishi, öz bayanida nahiyilik hökümetning bu qarari heqqide toxtilip, gerche nahiyilik hökümet déhqan-charwichilargha her yili 500 yüen etrapida yardem puli bériwatqan bolsimu, emma rayondiki déhqan-charwichilarning taghda ilgirikidek normal mal béqishi cheklen'gini üchün, ili teweside bu yil yazda yem-xeshek tézlikte örligenlikini, buninggha egiship gösh, süt, qaymaq qatarliq yémeklikler bahasiningmu birlikte örligenlikini bildürdi.

Matériyallardin melum bolushiche, Uyghur élide charwa béqishqa bolidighan yaylaq kölimi texminen 800 milyon mo etrapida bolup, Uyghur élining yerlik iqtisadida déhqanchiliq bilen charwichiliq öz-ara gireleshken. Tengritéghining shimaliy qismidiki jungghar oymanliqidiki tagh édirlar, qumul barköl yayliqi, kucha hem küneske tutishidighan yultuz yayliqi, altay, tarbaghatay taghliri baghridiki yaylaqlar, qaraqurum, altuntagh, tashqorghan taghliri arisidiki yaylaqlar shundaqla tengritéghining ürümchi-toqsun etrapidiki yaylaqlirida, yéza-qirlarda pütünley charwa béqish bilen shughullinidighan qazaq, mongghul, qirghiz, tajik charwichilardin bashqa yene hem déhqanchiliq hem baqmichiliq bilen shughullinidighan Uyghurlar zich olturaqlashqan.

Radi'omiz Uyghur élidin igiligen bezi melumatlargha asaslan'ghanda, bu qétim charwa béqish cheklen'gen yaylaqlar asasliqi ürümchi etrapidiki jenubiy tagh menzire rayoni, boghda köli menzire rayoni, ilining telki taghliri ichidiki sayram köli rayoni, shundaqla qumul barköl taghliri arisida yéngidin échiliwatqan kömürkan rayoni, ghulja abral taghliri baghridiki yaylaqlar, altay köktoqay nahiyisi altun kan etrapidiki yaylaq qatarliqlar bolup,bu 150 milyon mo da'iridiki yaylaq bolushi mumkin iken.

Dunya Uyghur qurultiyi bayanatchisi dilshat rishitning qarishiche, eger xitay hökümet da'iriliri yerlik xelqning yer-zémin, yaylaqlirini mushundaq bahaniler bilen igiliwélip, yaylaqlarda charwa béqishni cheklesh qatarliq her xil belgilimilerni köpeytip, yerlik xelqning tirikchilik muhitini taraytiwetse, xitay hökümet da'iriliri peqet rayondiki Uyghurlarningla naraziliqini qozghap qalmastin, belki rayondiki qazaq, mongghul, tajik qirghiz qatarliq charwichi milletlerningmu xitay hökümitige bolghan naraziliqi küchiyip, 2009-yildiki 5-iyul ürümchi weqesidinmu zor bolghan naraziliq heriketliri yüz bérishi muqerrer iken.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.