" Tinchliq burchi" manéwiri kimge qaritilghan?


2007-08-15
Share

2007 - Yili 15 - awghust küni bishkekte, xitay prézidénti xu jintaw bishkekte prézidént wiladimir putin bilen körüshti. Russian President Vladimir Putin (2nd R) shakes hands with his Chinese counterpart Hu Jintao (L) as Afghan President Khamid Karzai (R) looks at them in Bishkek, Kyrgyzstan, 15 August 2007. AFP PHOTO / RIA NOVOSTI / KREMLIN / DMITRY ASTAKHOV

Xitay dölet re'isi xu jintaw we rusiye prézidénti wladimir putin aldimizdiki peyshenbe küni ottura asiya döletlirining rehberlirini bashlap, rusiye - xitay herbiy qisimlirining chilyabinskiy rayonidiki herbiy manéwirini közdin kechüridu. Manéwrning meqsidi we nishani kimge qaritilghan ? dégen su'allar gherb metbu'atlirida kishiler jawabini tépishqa qiziqiwatqan mesililerdur. Amérika " Wall Street Jornal" gézitide élan qilin'ghan manéwir heqqidiki bir maqalida bu mesililerni mulahize qildi.

Xitay - rusiye herbiy hemkarliqi küchiyiwatidu

Eger prézidént wladimir putin, xitay dölet re'isi xu jintaw we ottura asiya döletler rehberliri chilyabinskidiki manéwirni körse, bu 'tinchliq burchi 2007,' dep nam bérilgen bu herbiy manéwrning axirlashqanliqidin dérek béripla qalmay, bu yene shangxey guruhidiki döletler rehberlirining tunji qétim tigh uchi chéchenler, Uyghurlar we ottura asiyadiki islami küchlerge qaritilghan bu türdiki herbiy manéwirni közdin kechürüshi bolup qalidu.

Amérika " Wall Street Jornal" gézitide charshenbe küni élan qilin'ghan bir maqalida manéwrning meqsidige nisbeten kishilerde jiddi su'allar tughulghanliqini eskertip, " bu manéwir xitay - rusiye arisidiki herbiy hemkarliqning küchiyiwatqanliqini körsitemdu ? eger bu herbiy hemkarliqning küchiyiwatqanliqini körsetse, bu kimge qaritilghan we nime üchün ? dégen su'allar kishilerde qiziqish qozghawatqanliqini bildürdi.

Wall Street Journal Gézitining " tinchliq burchi," dégen mawzudiki mezkur maqalisida, "xitay - rusiye herbiy hemkarliqi küchiyiwatamdu ? dégen su'algha jawap bérishke toghra kelse, buninggha he'e, hemkarliqi küchiyiwatidu, dep jawap bérishke toghra kélidu. Bu yilqi rusiyide ötküzülgen herbiy manéwirgha rusiye, xitay, qazaqistan, qirghizistan, tajikistan we özbékistanlardin 4000 kishilik herbiy qisim hem 100 dane ayrupilan qatnashqan bolup, bu san 2005 - yili xitayda ötküzülgen manéwirgha qatnashqan qisimlardin köp éship ketken," dep körsetti.

Manéwir musulmanlarning islami kimlikige qaritilghan

Maqalida da'irilerning manéwirda kimge we nime üchün heywe körsetmekchi boluwatqanliqi anche éniq emes, dep tekitligen aptor richard fishir, manéwrning nishani rayondiki islami xelqlerge qaritilghanliqini bildürdi.

U mundaq deydu, "shangxey hemkarliq teshkilati deslepki chaghlarda xitay bilen ottura asiya döletliri rayonda tinchliqni we hemkarliqni meqset qilip qurghan bolsimu, lékin bu teshkilatning wezipisi hazir u qurulghan deslepki chaghdiki burchidin halqip ötüp, rayondiki étnik jehettin türkiy xelqlerni asas qilidighan, en'ene musulman xelqlerde islami kimlikning küchiyishini tosashqa qaritilghandek körünmekte."

Aptor yene, ottura asiya rehberlirining islamni xitay we rusiyige oxshashla özlirige tehdit, dep qaraydighanliqini eskertip, " eger xitayning bashqurushidiki sherqiy türkistanni qoshqanda zimini 4 milyon kwadrat kilométirgha yéqinlishidighan ottura asiya, yawro -asiyaning istiratégiyilik kindiki. Teb'iy bayliqlargha bay bolupmu néfit we teb'iy gaz bayliqigha bay bu zimindiki xelqler, hich bir zaman moskwa yaki béyjingning hökümranliqini qobul qilmidi. Ottura asiyani idare qiliwatqan hazirqi hökümranlarning köp qisimi sowét ittipaqi emeldarliri bolup, ular rusiye bilen xitaygha oxshashla islamni tehdit, dep qaraydu. Ularning orni kapaletke ige emes, chünki rayondiki xelqning her waqit islamgha yüzlinish éhtimali mewjüt,"deydu.

Manéwrning yene bir meqsidi gherbke qarshi turush

Amérikining gu'amdiki manewerida. 2007 - Yili 13 - awghust, RIM-7P NATO Sea Sparrow namliq bashqurulidighan bomba qoyup bérilgen. the US Navy shows a RIM-7P NATO Sea Sparrow Missile being launched from the Nimitz-class aircraft carrier USS Abraham Lincoln (CVN 72) during a stream raid shoot exercise 13 August 2007 in the Pacific Ocean. AFP PHOTO/US NAVY/Jordon R. Beesley

Maqalida eskertishiche, 'tinchliq burchi 2007,' dep nam bérilgen we rusiye bilen xitayning qollishigha érishken bu manéwir, ottura asiya rehberlirining hemkarliqida siyasi muqumsizliqqa qarshi tesis qilin'ghan bolsimu, lékin bu manéwrning birdin-bir meqsidi emes. Manéwrning yene bir meqsidini moskwa bilen béyjing arisidiki gherb ellirige we démokratiye idiyisige qarshi hemkarliqning mehsulidur.

Aptor richard fishi'ur, rusiye armiyisining bash shtab bashliqi yüriy baluyéwskiyning 7 - ayda ürümchidiki bir yighinda gherb döletlirige hujum qilghanliqini eskertip, "shangxey guruhidiki döletler özliri térorchi, dep qarighan teshkilatlarning uchurini almashturushni qarar qildi. Ularning bu herikiti gherptiki démokratiye we kishilik hoquqi teshkilatlirini endishige salghan bolup, ularning endishe qilishigha yéterlik sewebler bar idi," deydu.

Rusiye herbiy shtab bashliqi ürümchide nime didi ?

Maqalida eskertishiche, shangxey guruhidiki döletlerning sherqiy türkistan merkizi ürümchide ötküzülgen shtab bashliqlar yighinida rusiye armiyisining bash shtab bashliqi yüriy baluyéwskiy, bezi gherb döletlirige hujum qilip, "ularning dölet organlirini we idare - jem'iyetlerni atalmish démokratiyileshtürüsh teshebbusi, rayondiki döletlerde qalaymiqanchiliqlargha sewebchi boldi," dep eyipligen.

Aptor richard fishir yene , gerche rusiye we xitay emeldarliri tinchliq burchi, namliq herbiy manéwrning 3 - bir döletke qaritilmighanliqini tekitlisimu, lékin amérika 2006 - yili xitay herbiy emeldarlirini özining asiyada ötküzgen bir herbiy manéwirigha teklip qilghanliqini közde tutup, chilyabinskiydiki manéwirgha küzetküchi süpitide qatnishishni telep qilsa, xitaylarning ret qilghanliqini tilgha aldi.

Ular yenila bir - birige ishenmeydu

Maqalida, rusiye bilen xitayning herbiy hemkarliqi kücheygen bolsimu, lékin ularning yenila bir- birige guman bilen qaraydighanliqini eskertip, "rusiye bu manéwrning yene bir sahibxanliqini kolliktip bixeterlik ehdinamisi teshkilati üstige élishni telep qilghan bolsimu, lékin xitay bu telepni ret qildi. Bu rusiye bilen xitay arisidiki bixeterlik hemkarliqning ishenchsizlik üstige qurulghanliqini körsetmekte," dep tekitligen.

Aptor yene, bu türdiki gumanxorluqlarning rusiye we rusiye bilen cheklenmeydighanliqini, bolupmu qazaqistanning manéwirgha qatnishidighan xitay qisimlirining qazaqistan ziminidin ötüshige ruxset qilmighanliqini, buning bilen xitay qisimlirining nechche ming kilométir yolni oshuq méngishqa mejbur bolghanliqini bildürdi. (Erkin)

Pikirler (0)

Barliq pikir - bayanlarni körüsh.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet