Шәрқий түркистан вә ахбарат намлиқ мақалә елан қилинди

Түркийиниң йеңи ақит гезити уйғур мәсилисигә көңүл бөлүп кәлмәктә. Йеңи ақит гезитиниң 2012-йили 7-айниң 30-күнидики санида “5-июл қаршилиқ һәрикити, шәрқий түркистан вә ахбарат” дегән темида бир обзор елан қилинди.
Ихтиярий мухбиримиз арслан
2012.08.01
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
sherqiy-turkistan-we-axbarat-maqale-305.jpg Түркийиниң йеңи ақит гезитидә нәшр қилинған “5-июл қаршилиқ һәрикити, шәрқий түркистан вә ахбарат” дегән темида обзор. 2012-Йили 30-июл, түркийә.
RFA/Arslan

Бу обзорни язғучи абдурахман һаҗимәләк әпәнди язған. Бу обзорда асаслиқи, уйғур мәсилисигә нисбәтән ахбаратниң әһмийити вә уйғур мәсилисини қоллап келиватқан яки қарши туруватқан бир қисим ахбарат органлири тоғрисида тохталған.

Обзорда 5-июл үрүмчи қәтлиаминиң уйғур мәсилисини күнтәртипкә кәлтүрүштә ахбаратниң муһим рол ойниғанлиқи тоғрисида тохтилип мундақ дейилгән: үрүмчидә башлинип қисқа муддәт ичидә шәрқий түркистанниң башқа шәһәрлиригә кәң тарқалған қаршилиқ көрсәткүчиләр биваситә ишғалчи күчләр вә хитай көчмәнләр тәрипидин мәйданларда өлтүрүлди. Хитайниң һәрбий күчлири қанлиқ бастуруши билән миңлиған түрк қәтли қилинди. Хитай бу қетимқи қилмишлирини дуня җамаитидин йошуруп қалалмиди. Ахбаратлар бу опочуқ қәтлиамға сүкүт қилип туралмиди. Түркийиниң вәқәгә қирғинчилиқ дәп баһа бериши вә хәлқара сәһнигә көтүрүп чиқиши билән пүткүл дуня хитайларниң вәһшийликигә шаһит болди. Шәрқий түркистан хәлқиниң тәңдиши йоқ қаршилиқини көрди вә түркийиниң дөләт вә хәлқи көрсәткән қаршилиқи нәтиҗисидә хитайниң техиму көп қәтлиам қилишини тосуп қалди.

Обзорда йәнә мундақ дейилгән: пүткүл түркийә хәлқи вә ислам дуняси шәрқий түркистанни 5-июл қаршилиқ һәрикити билән төниди. Шәрқий түркистан даваси, илгири 1990-йили барин инқилаби вә 1997-йили ғулҗида йүз бәргән чоң қаршилиқ һәрикәтләр вә қәтлиамлар түркийидә йетәрлик дәриҗидә тонулмиған иди. Мәйли шәрқий түркистан билән алақә қилиш болсун, мәйли шәрқий түркистан аммиви тәшкилатларниң учур игиләштики қийинчилиқлири болсун, мәйли учур тарқитиштики тәҗрибисизлики сәвәбидин болсун, шәрқий түркистан даваси қоллашқа еришәлмәй ташлинип қалған вә шәрқий түркистанни күнтәртиптә тутуп турушқа тосалғу болған иди. Бүгүнки вәзийәттә имканийәтләрниң көпийиши билән вәзийәт өзгәрди. Керәклик һес-туйғу йетәрлик болмисиму, учур игиләш тоғрисида аздур- көптур илгириләшниң болуши, шәрқий түркистандин техиму көп учурларниң тарқилишини қолға кәлтүрди. Шәрқий түркистан даваси бир тәрәптин ахбаратларниң қоллишиға еришти, йәнә бир тәрәптин паҗиәлик шәкилдә ипадә хаталиқлар вә төһмәтләргә дуч келишкә башлиди.

Обзорда язғучи йәнә, түркийидики бир қисим коммунист тәшкилатлар вә коммунист тәшвиқат органлирини тәнқид қилип, уларниң шәрқий түркистан аталғусиниң орниға шинҗаң вә уйғурлу дегән аталғуларни көп қоллинип шәрқий түркистан исмини өзгәртишкә урунғанлиқини әйиблигән. Айдинлиқ дегән журналниң вә улусал қанал дегән телевизийә қанилиниң түркийидики маркистчи коммунистларниң ахбарат органлири икәнлики, буниң иқтисади мәнбәси хитай икәнлики, шуниң үчүн һечқандақ алақиси болмисиму шәрқий түркистанға қарши тәтүр тәшвиқат қилип, шәрқий түркистан мәсилисини күрт мәсилисигә охшаш көрситишкә урунуватқанлиқи, айдинлиқ журнилиниң хитайниң иқтисадий ярдими билән нәшр қилинип һәқсиз тарқитиливатқанлиқи қатарлиқлар йезилған. Бу тәшвиқат органлириниң һәқиқәттин йирақ, тоғра болмиған учурларни ойдуруп елан қиливатқанлиқини қаттиқ әйиблигән.

Обзорчи мақалисидә йәнә, шәрқий түркистан аталғусиниң орниға шинҗаң яки уйғурлу дегән аталғуларни қоллинип учур тарқатқан ахбаратларни әйибләп мундақ язған: илгири шәрқий түркистан тоғрисида һечқандақ мәлумати йоқ телевизийә вә гезитләр, шәрқий түркистанни ишғалчи хитайниң атиғини бойичә шинҗаң дәп атап яки бәзи надан инсанлар уйғурлу дәп атап инсанларниң зеһнилиригә сиңдүрүшкә урунди. Буни қәстән билип туруп қилған солчи ахбаратлардур вә билмәй диққәт қилмастин бу аталғулар билән учур тарқатқан ислами ахбаратларму бар.

Бу обзорда аптор ахбарат органлириға хитаб қилип мундақ дегән: у йәр шинҗаң яки уйғурлу әмәс, бәлки шәрқий түркистан. Байриқи, түркийә байриқи билән опохшаш ай юлтузлуқ көк байрақ. Шәрқий түркистан аталғусини қоллиниш һәқиқәтни дава қилиш һәм бәзи йоқап кәткән җуғрапийиниң йеңидин күнтәртипкә келиши демәктур. Шәрқий болған земинниң ғәрб тәрипиниң қәйәрдә икәнлики издинилиду. Ишғалчи имприялст күчләр, қорчақ диктаторлар болса, бу издиништин қорқиду, хитай вә рус, ғәрбий түркистан җумһурийәтлири диктаторлири халимиғанлиқи үчүн бу һәқтә тәтүр тәшвиқат қилиду вә шәрқий түркистан вә ғәрбий түркистан исимлирини қолланмайду. Мусулман түрк дүшмәнлири болған хитай вә рус түркистанни оттура асия, шәрқий түркистанни шинҗаң дәп атайду. Түркийидикиләр бу аталғуларниң чоңқур мәнисини билмигән билән, хитай вә руслар әң яхши билиду.

Аптор мақалисидә йәнә, шәрқий түркистан мәсилисигә йеқиндин көңүл бөлүп, шинҗаң аталғусиға түзитиш берип шәрқий түркистан дегән аталғуни қоллинип уйғурлар тоғрисида учур тарқитиватқан дуня бултәни намлиқ тор гезитини алаһидә тилға елип, шәрқий түркистан мәсилиси үчүн өлчәмлик вә тәләпкә лайиқ тәшвиқат қиливатқанлиқини билдүргән. У мундақ дегән: шәрқий түркистан давасини тәләпкә лайиқ шәкилдә аңлитип келиватқан, ахбаратларға үлгә болушқа лайиқ бир тор бекәт бар, у болсиму дуня бултәни www.Dunyabulteni.Net, дуня бултәни тор гезити шәрқий түркистанға алақидар түркчә хәвәрләрниң мәнбәси болуп, нурғун хәвәр вә учурларни тарқатти вә бу һәқтә һазирму учур тарқитип келиватиду. Бу тор гезитигә тәшәккүр ейтиш бурчимиз бар.

Биз ахбаратниң әһмийити тоғрисида сәуди әрәбистан җиддә радиосида узун замандин буян ахбарат билән шуғуллинип келиватқан уйғур зиялий сираҗидин әзизиниң пикир-қарашлири алдуқ.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.