Хитай һөкүмити "милләтләр иттипақи" тәшвиқатни күчәйтмәктә

2005-05-04
Елхәт
Пикир
Share
Принт
kochmen-150.jpg
Бу рәсим 2003-йили 17-сентәбирдә қәшқәрдә тартилған болуп, бир хитай аял мав зедоңниң һәйкилиң алдида мәшқ қилмақта. Хитай, уйғур елини игилигән 55 йилдин буян, бу йәргә һәр хил йоллар билән хитай кочмәнлирини йөткимәктә. AFP

Уйғур аптонум районлуқ партком тәшвиқат бөлүми йеқинда һәр қайси дәриҗилик һөкүмәт орунлириға чүшүргән уқтурушида, "компартийә яхши, сотсиялизим яхши, вәтән чоң аилимиз яхши дегән темини мәркәз қилип, партийиниң милләтләр сиясити вә аптономийә сияситиниң уйғур аптонум районида мувәппиқийәтлик йолға қоюлғанлиқини зор күч билән тәшвиқ қилиш керәк" дәп көрсәткән.

Алтә тәрәпни чиң тутуш

Тәшвиқат бөлими йәнә милләтләр иттипақлиқини тәшвиқ қилиш ейидики паалийәтләрни орунлаштурушта, чоқум төвәндики алтә тәрәпни чиң тутуш керәкликини билдүргән. Бу алтә тәрәп: "хитай компартийисиниң миллий сияситиниң шәксиз тоғрилиқи" вә " зор һаяти күчи" ни тонутуш, "милләтләр иттипақлиқи" һәр милләт хәлқиниң һаятлиқ йоли дегән идийини орнутуш", "хитайчә сотсиялизим йолида чиң туруш", "идеологийә саһәсидики миллий бөлгүнчиликкә қарши туруп, хитайниң бирлики вә муқимлиқини қоғдаш еңини күчәйтиш", "хәлққә сотсиялистик түзүмниң илғарлиқини һис қилдуруш қатарлиқлар" дәп көрситилгән.

Хитай һөкүмити йәнә, доклат бериш йиғини, музакирә йиғини, зеһин синаш, мақалә йезиш мусабиқиси, мәдәнийәт көрики қатарлиқ һәр хил паалийәтләрни оюштуруп, миллий иттипақлиқ тәрбийисини идарә- орган, мәктәп, кархана вә йеза -кәнтләргичә елип беришни тәкитлигән.

Хитай һөкүмити милләтләр иттипақидин тәһдит һес қилмақта

Хитай " милләтләр иттипақлиқи" ни қанчә көп тәкитлисә, бу уйғур елидики милләтләрниң шунчә иттипақсиз икәнликини көрситип бериду. Уйғурларниң хитай һөкүмитиниң юқири бесимлиқ сияситигә тәхир қилғучилиқи қалмиди. Уларниң болупму хитайлар билән чиқишиш имканийити йоқ. Чүнки, алди билән хитайлар уйғурларни сәмимий дост қатарида көрмиди, бәлки уларға булаң - талаң, екиспилататсийә қилидиған обйекти қатарида муамилә қилди.

Хитайниң уйғур елидә елип бериватқан "миллий иттипақлиқ" тәрбийиси дәл уйғур елидә компартийиниң илғарлиқ тәрбийиси паалийити кәң көләмдә елип бериливатқан бир мәзгилгә тоғра кәлгән. Мәркизи нйо-йорктики " бейҗиң баһари" жорнилиниң баш муһәррири шөвий әпәнди, хитай компартийисиниң "милләтләр иттипақлиқ тәрбийиси" ни тәкитлишиниң әмәлийәттә, милләтләрниң мунасивитидин тәһдид һес қиливатқанлиқидин дерәк беридиғанлиқини билдүрүп мундақ деди:

- Хитай " милләтләр иттипақлиқи" ни қанчә көп тәкитлисә, бу уйғур елидики милләтләрниң шунчә иттипақсиз икәнликини көрситип бериду. Уйғурларниң хитай һөкүмитиниң юқири бесимлиқ сияситигә тәхир қилғучилиқи қалмиди. Уларниң болупму хитайлар билән чиқишиш имканийити йоқ. Чүнки, алди билән хитайлар уйғурларни сәмимий дост қатарида көрмиди, бәлки уларға булаң - талаң, екиспилататсийә қилидиған обейкти қатарида муамилә қилди. Әлвәттә мениң дәватқиним барлиқ хитайлар әмәс, бәлки хитай компартийиси вә һөкүмитиниң хадимлири, шундақла уларниң күнлики астида уйғурларни бозәк қиливатқан хитайлар. Шоңа уйғур елидики миллий зиддийәт барғансири кәскинлишиватиду.

Компартийиниң һәр милләт қәлбидики образи начарлашмақта

Шөвейниң тәкитлишичә, хитай компартийисиниң һәр милләт хәлқи көңлидики образи барғансири начарлишип, униңға қарши кәйпиятлар күчәймәктә. Хитай компартийисигә ишәнчиси қалмиған чәтәлдики нәччә йүз миң хитай компартийә әзалири бу сәвәптин партийидин чикинмәктә. Бундақ шараитта, хитай компартийиси мана мушуниңға охшаш " милләтләр иттипақлиқини қоғдаш", " партийиниң илғарлиқини сақлаш" дигәндәк паалийәтләрни елип берип, өзиниң инавитини сақлап қелишқа урунмақта.

Милләтләр иттипақлиқи тәрбийиси вә көчмән қурулуши

Милләтләр арисидики достлуқ тәбиий һаләттә болуши керәк. Сиясий бесим яки зораванлиқ арқилиқ достлуқ пайда қилишқа урунуш, әсли дост болай дегән милләтни дүшмәнгә айландуруп қойиду.

Мәркизи германийидики дуня уйғур қурултийиниң баянатчиси дилшат ришит, хитайниң "милләтләр иттипақлиқини қоғдаш тәрбийиси" тәшвиқатини күчәйтиши әмәлийәттә идеологийә саһәсидики сиясий һәрикәт икәнликини билдүрди.

Дилшат ришитниң билдүришичә, бу һәрикәт, гәрчә шәкил җәһәттә хитай вә уйғурларға тәң елип бериливатқандәк көрүнсиму, бирақ әмәлийәттә уйғурларға қаритилған сиясий һәрикәт икән. Чүнки хитай һөкүмитиниң уйғур елидә елип барған көчмән йөткәш вә башқа сиясәтлири йәрлик уйғурларниң наразилиқини қозғиған. Хитай һөкүмити бу хил наразилиқларни бастуруш, шундақла йәрлик уйғурларниң хитай көчмәнлиригә һөрмәт қилишини қолға кәлтүрүш үчүн " милләтләр иттипақлиқи" тәрбийисини күчәйтмәктә икән.

Хитай һөкүмити уйғур аптонум районида 1982 - йилидин бери, һәр йили 5 - айда милләтләр иттипақлиқини қоғдаш һәрикитини елип бармақта. Ундақта бу һәрикәт уйғур елидики милләтләр иттипақлиқини яхшилашта һәқиқәтән рол ойнидиму?

Дилшат ришит бу һәқтә өз көз- қаришини баян қилип, милләтләр иттипақлиқи тәшвиқатиниң әмәлийәттә милләтләр арисидики мунасивәтни кәскинләштүрүватқанлиқини, милләрләр арисидики достлуқниң сиясий һәрикәт арқилиқ әмәс бәлки әмәлийәт җәрянида пәйда болидиғанлиқини, зораванлиқ арқилиқ достлуқ һасил қилишниң милләтләр иттипақлиқини бузидиганлиқини билдүрди.

Шөвий: хитай компартийиси мәвҗутла болса, уйғур мәсилиси һәл болмайду

Бейҗиң баһариниң баш муһәррири шөвий әпәндиниң билдүрүшичә, уйғур елидә миллий иттипақлиқини әмәлгә ашурушниң йоли уйғурларға алий аптономийә бериш икән.

- Хитай компартийиси алди билән қошунлирини уйғур елидин чикиндүрүп, уйғурларниң өз- өзини идарә қилишиға йол қоюш керәк. Уйғурларға алий аптономийә һоқуқи бериши керәк. Хитай компартийиси тәрипидин контрол қилинмайдиған, хитай рәһбәрлириниң башқурушиға қаримайдиған өзиниң һәқиқий өй маканини қурушиға йол қоюш керәк. Мана мушундақ болғанда, уйғурлар хитайларниң өзлиригә яхши нийәттә болғанлиқини сезип, улар билән һәқиқий достлуқ орниталайду.

Униң қаришичә, хитай компартийиси мәвҗутла болған шараитта, уйғур мәсилисиниң һәл болуш имканийити йоқ болуп, хитайда пәқәт демократик, әркин, қанун бойичә иш биҗиридиған һөкүмәт һакимийәт игилигәндә, андин уйғурлар өз - өзигә игидарчилиқ қилалайдикән. (Арзу)

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт