Моро ислам азадлиқ фронти алий мухтарийәт қуруш шәрти астида филиппин һөкүмити билән тинчлиқ сөһбити өткүзидиғанлиқини билдүрди

Филиппиндики қораллиқ тәшкилат-моро ислам азадлиқ фронти дүшәнбә күни баянат елан қилип, әгәр филиппин һөкүмити тинчлиқ сөһбитиниң характерини өзгәртмигән тәқдирдә, һөкүмәт даирилири билән биваситә сөһбәт өткүзмәйдиғанлиқини билдүрди.
Мухбиримиз җүмә
2011.09.05
moro-islam-partiyisi-bayriqi-305.jpg Моро ислам азадлиқ фронтиниң байриқи. 2001-Йили.
wikipedia.org

Моро ислам азадлиқ фронти филиппинниң җәнубиға җайлашқан һөкүмәткә қарши икки қораллиқ тәшкилатниң бири болуп, 1981-йили моро миллий азадлиқ фронтидин бөлүнүп чиқип қурулған.

Тәшкилатни филиппинниң җәнубидики минданав араллар гурупписиға җайлашқан йәрлик мусулман милләт-магуинданавсларниң қоллиши билән һашим саламәт қурған икән.

Мәзкур тәшкилатниң ғайиси җәнубий филиппиндики минданав араллар гурупписи асас қилған районларда мустәқил ислам дөлити қуруштин ибарәт иди. Лекин һазир улар һөкүмәт даирилири билән алий мухтарийәт қуруш шәрти билән тинчлиқ сөһбити өткүзүш алдида турмақта. Мәзкур тәшкилатниң нөвәттики даһийси мурад ибраһим.

Нөвәттә икки тәрәп арисида өткүзүлидиған сөһбәткә малайшия һөкүмити келиштүргүчи болған болуп, сөһбәт келәр һәптә өткүзүлмәкчи иди.
Мәлум болушичә, филиппин һөкүмәт даирилири моро мәсилисини иқтисадий йол билән һәл қилиш чарисини көрсәткән болса; моро ислам фронти мәсилиниң сиясий мәсилә икәнликини илгири сүрмәктә.

Мурад ибраһим дүшәнбә күни, котабато шәһириниң сиртиға җайлашқан дарапанан һәрбий газармисида мухбирларни күтүвелиш йиғини чақирип, икки тәрәпниң сиясий мәйданидики пәрқләрниң интайин зор икәнликни көрсәтти вә келәр һәптидики сөһбәтни өткүзүшниң мумкин әмәсликини илгири сүрди.

Мурад ибраһим йәнә, малайшиялиқ келиштүргүчиләрдин һәр икки тәрәп билән айрим-айрим көрүши керәкликини вә филиппин һөкүмәт даирилирини тинчлиқ сөһбәт пиланини өзгәртишкә дәвәт қилишини, әгәр ундақ болмайдикән, бу хилдики сөһбәтләрниң үнүм бәрмәйдиғанлиқини билдүрди.

Мурад йәнә, өткән айда куалалумпурда өткүзүлгән сөһбәттә филиппин һөкүмитиниң мәзкур районда иҗтимаий-иқтисадий ислаһат елип беришқа көпрәк етибар бәргәнликини, әмма моро ислам азадлиқ фронтиниң җәнубий филиппинда мусулман алий мухтарийити қуруш тәлипини нәзәрдин сақит қилғанлиқини көрсәтти.

У мундақ деди: биз уларни бу йәрдики мәсилиниң сиясий мәсилә икәнликини, буниң чоқум сиясий йол билән һәл қилиниши керәкликини чүшинишкә чақиримиз.

Мурад ибраһим йәнә, җәнубий филиппиндики мусулман аз санлиқларниң өзини өзи башқуридиған ана вәтини болуш арзусиниң һөкүмәт билән болған тоқунушларниң негизи икәнликини, шуңа һөкүмәт даирилириниң бу мәсилини мәркәз қилған һалда тинчлиқ сөһбити елип беришиниң интайин зөрүр икәнликни тәкитлиди.

Гәрчә филиппин һөкүмити тинчлиқ сөһбитиниң тәпсилатини ашкарилимиған болсиму, мусулман райониға иқтисадий ярдәм вә бир хил шәкилдики аптономийә беридиғанлиқини билдүргән.

Әмма, мурад ибраһим һөкүмәт даирилири нөвәттә оттуриға қойған пиланда уларға һәқиқий аптономийә берилмигәнликини илгири сүрди.
Һөкүмәтниң сөһбәт вәкили марвик леонән, һөкүмәтниң һазирқи мәйданини өзгәрмәйдиғанлиқини, өзиниңму һөкүмәтниң мәйданини қоллайдиғанлиқини билдүргән.

Мурад ибраһим мухбирларға өз тәшкилатниң 2003-йили түзүлгән тинчлиқ келишимигә әмәл қилип келиватқанлиқини, әмма һазирқи яш мусулман инқилабчиларниң тинчлиқ сөһбитиниң йәнә сүрүлүп кетишигә сәврчан болуп кетәлмәйдиғанлиқини оттуриға қойған.

Моро ислам азадлиқ фронти қандақ тәшкилат? төвәндә мәзкур тәшкилатниң тарихиға қисқичә нәзәр сәп өтимиз.

Җәнуби филиппинда 1960 йиллири қурулған моро миллий азадлиқ фронти бар болуп, 1987-йили филиппин һөкүмити моро миллий азадлиқ фронти билән келишим түзүп, минданав араллар гурупписиға аптономийә һоқуқи бәргән вә шу йили минданав мусулманлар аптоном райони қурулған.

Һалбуки, моро ислам азадлиқ фронти, моро миллий азадлиқ фронтиниң қилмишини рәт қилған вә уларниң һөкүмәткә қарши турушта суслуқ қилғанлиқини көрситип, өз алдиға қораллиқ қаршилиқ көрситишни йәнә давамлаштурған.

Бу һәқтә бәзи ашкариланған мәлуматларға қариғанда, һөкүмәт даирилири 1997-йили моро ислам азадлиқ фронти билән сүлһи түзгән вә өз ‏-ара дүшмәнликни аяғлаштурушқа тиришқан.

2000 Йили, филиппинда һакимийәт бешиға чиққан филиппин президенти җосеф әстрада 1997-йилидики келишини бикар қилғандин кейин, моро ислам азадлиқ фронти филиппин һөкүмитигә қарши җиһад елан қилған.

Шундин кейин 2003-йили филиппинда давав айродромини партлитиш қатарлиқ бир қисим террорлуқ вәқәлири келип чиққан болуп, һөкүмәт даирилири буларниң һәммисини моро ислам азадлиқ фронтиға дөңгигән иди.

Моро ислам азадлиқ фронтиниң үзлүксиз күрәш қилиши нәтиҗисидә 2007-йили филиппин һөкүмити моро хәлқниң өзини-өзи идарә қилиши һоқуқини етирап қилған.
Һалбуки, моро хәлқигә берилгән аптономийә һәқиқий күчә игә қилинмиған болғачқа, икки тәрәп арисидики тоқунушлар һели һәм давамлишип кәлмәктә иди.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.