Тәңритағ муз чоққилириму саяһәтчиләр тәрипидин булғанди


2004-10-26
Share

Уйғур елидики тәңритағ муз чоққилирини көзүтүш тәтқиқат мәркизидин игилишимизчә, муз чоққилирини көзүтүш мәркизиниң хадимлири йеқинда, тәңритағ чоққилиридики қар- музларниң ериш сүрити һәққидики санлиқ мәлуматларни йиққили чиққинида, деңиз йүзидин 4 миң бир йүз метир игизликтики биринчи номурлуқ муз чоққа дәп нам алған буғда чоққисиға орнатқан тәҗрибә, тәтқиқат үскүнилириниңму саяһәтчиләр тәрипидин қомурулуп кетилгәнликини, бәзилири сундурулуп еғир бузғунчилиққа учриғанлиқини, һәмдә әң муһими музлуқларниң тәтқиқатида қиммәтлик болған тәтқиқат нәтиҗилириниң йоқап кәткәнликини байқиған. Буниң билән нәччә он йилдин буян елип бериливатқан тәңритағ муз чоққилириниң ериш һалити һәққидә муһим бир истатистикилиқ тәтқиқат материялида бошлуқ пәйда болған.

Саяһәтниң әкс роли

Тәтқиқатчи инҗенерлар, бу муз чоққиға чиқиш җәрянида, саяһәтчиләрниң ташлиған қуруқ ботулка, пиластик халта, тамака қутиси, қәғәз дегәндәк әхләтләрни йол бойи учратқан.

Тәңритағ муз чоққилирини көзүтүш тәтқиқат мәркизидики бу хадимниң ейтип беришичә, йеқинқи йиллардин бери уйғур елиға келиватқан саяһәтчиләрниң көпийишигә әгишип тәңритағ етәклиридики саяһәт орунлириниңла екологийилик муһитида еғир булғинишлар көрүнүпла қалмай, қар муз чоққилириниңму қара қоюқ саяһәтчиликкә ечиветилиши, уйғур елиниң муһим су мәнбәси болған бу муз чоққиларниму әслигә кәлтүргүсиз зиянға учратмақта икән. Болупму үрүмчигә йеқин болған буғда чоққисиниң бузғунчилиққа учриши һәммидин еғир болмақта икән.

Деһқанчилиқниң су мәнбәси

Уйғур елиниң символи болған һәйвәтлик тәңритағлириниң пәқәт 4000 метирдин игиз чоққилирила қишму яз қар-музлар билән қаплинип туриду. Уйғур елиниң ٪ 60 әтрапидики деһқанчилиқ мәйданлири тәңритеғиниң мушу қар муз сулириға тайиниду. Тәңритағ системисиниң шәрқий қисим теғи болған, буғда чоққисиниң әң игиз ноқтиси 5445 метир болуп, униңға 1- номурлуқ муз чоққа дигән нам берилгән. Буғда теғи бағриға йәнә дуняға мәшһур буғда көли җайлашқан болғачқа, бу җай уйғур елидики әң нуқтилиқ саяһәт орунлиридин болуп кәлмәктә.

Йәрлик саяһәт орунлири буғда саяһәт районидин йеқинқи йиллардин бери көп иқтисадий қиммәт яритип келиватқан болсиму, әмма, бу җайниң тазилиқ муһит асраш әслиһәлири вә түзүлмилири наһайити кәмчил икән.

Даимлиқ иш

Ийонда тәңритағ тор бетидә буғда чоққисидин 6 тонна әтрапида саяһәтчиләр ташлиған әхләтләр байқалғанлиқи һәққидә хәвәр елан қилған иди. Гәрчә у нөвәт бу әхләтләрниң мунасивәтлик орунлар вә бәзи халис кишиләрниң ярдими билән тазиланғанлиқи қәйт қилинған болсиму әмма, униңдин кейин буғда етәклири һәтта муз чоққлиридики муһит булғиниш йәнә давамлашмақта икән.

Бу һәқтә үрүмчидин зияритимизни қобул қилған бир яш уйғур елиниң саяһәт орунлириниң муһит бузғунчилиқиға учришиға хитай өлкилиридин көпләп келиватқан саяһәтчиләр сәвәбчи икәнликини билдүрди.

Пулниң орни

Нөвәттә тәңритеғиниң қарлиқ чоққилириниңму саяһәтчиликкә ечиветилиши, тәңритағ муз чоққилириниң һалитини тәтқиқ қиливатқан инҗенирларни әндишигә салған болуп, улар "саяһәтчиликкә мәсул орунлар, пәқәт пул тепишнила көзләп, муһитни қоғдашқа әһмийәт бәрмәйватиду, нөвәттә алаһидә қоғдулушқа тегишлик җайларму қара қоюқ саяһәтчиликкә ечиветилип, тәсверлигүсиз зиян елип кәлмәктә, бу һәқтә башқуруш күчәйтилмисә ақивети техиму еғир болиду" дәп билдүрмәктә. (Гүлчеһрә)

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт