Хитай һөкүмити муһитни қоғдаш һәққидә мәхсус ақ ташлиқ китаб елан қилди


2006-06-06
Share

Дуня муһит күни хитай һөкүмити тәрипидин елан қилинған бу ақ ташлиқ китабта көрситилишичә, хитай иқтисадиниң тәрәққи қилиши билән бир вақитта, муһит вә тәрәққият оттурисидики зиддийәт барғансери күчәйгән болуп, мәбләғ йетишмәслик, екологийилик муһит начарлишиш, оксиген миқдариниң йетәрсиз болуши қатарлиқ мәсилиләр хитай тәрәққиятидики зор мәсилиләргә айланған.

Мәзкур ақ ташлиқ китабта йәнә, 1996 ‏- йилидин буян хитайда бекитилгән муһитни қоғдаш һәққидики бир йүрүш қанун -бәлгилимиләр, бу һәқтә қолланған чарә - тәдбирләрму тәкитләнгән болуп, хитайдики һөкүмәткә қарашлиқ болмиған муһитни қоғдаш тәшкилатлириниң миңдин ешип кәткәнлики мәлум қилинған.

Екологийилик муһитниң начарлишишқа қарап меңишини тосалмиған

Дуня муһит күнидә хитай дөләт кабенти ақ ташлиқ китаб елан қилиш билән бир вақитта, хитай муһитни қоғдаш комитетиму хитайдики муһит мәсилиси һәққидә мәхсус доклат елан қилди. Мәзкур доклатта "гәрчә һөкүмәт йиллардин буян екологийилик муһитқа көңүл бөлүп келиватқан болсиму, мәбләғ вә район пәрқи түпәйлидин екологийилик муһитниң начарлишишқа қарап меңишини йәнила тосуп қалалмиған " дәп көрситилгән.

Бу йилқи дуня муһит күниниң асасий темиси "боз йәрләрниң чөллишишини тосуш" дәп бекитилгән. Бирләшкән дөләтләр тәшкилатиниң баш катипи кофи аннан дөшәнбә күнидики дуня муһит күни бәргән доклатида "дуняниң һәрқайси җайлиридики намратлиқ, нормалсиз тупрақ башқуруш усуллири вә һава келиматиниң өзгириши қатарлиқлар боз йәрләрниң чөллишишини кәлтүрүп чиқармақта. Бу хил чөллүккә айлиниш намратлиқни техиму күчәйтмәктә " дәп көрсәткән. У йәнә "боз йәрләрниң чекиниши вә күнсери кемийиватқан мәбләғ мәсилиси районлар оттурисидики тоқунушларни техиму күчәйтиду " дәп билдүргән.

Хитайдики исмини мәлум қилишни халимиған бир муһит мутәхәссис "хитайдики муһитниң күнсери начарлишишқа қарап меңиши бир әмәлийәткә айлинип, хитай һөкүмити йошуралмиғидәк һаләткә йәтти. Мәсилән, һазир хитайда һава вә суниң булғиниши интайин еғир дәриҗидә болмақта. Буниңға қошулуп яйлақларниң чөллишиш мәсилисиму наһайити еғир. Бу хил һаләтниң келип чиқиши бир кечидила йүз бәргән иш әмәс, шуңа бу мәсилини һәл қилишму асанға тохтимайду" дәп көрсәтти.

Йәрниң бузулуш мәсилиси еғир

Хитай муһитни қоғдаш комитети елан қилған доклатта көрситилишичә, хитайда һазир тәбиий нәм йәрниң көлими барғансери азийип йоқап кетиш алдида қалған. Боз йәрләрниң чекиниш әһвалиму интайин еғир болуп, химийиви оғут вә деһқанчилиқ дорилириниң көпләп ишлитилиши йеза игилик ишләпчиқириши вә тәбиий муһитқа зор зиян йәткүзмәктә. Булардин башқа, һазир һәр қайси шәһәрләрдә су мәблиғи интайин кәм болғанлиқтин, йеза игилик вә чарвичилиқ саһәсидики булғиниш мәсилиси сәл қарашқа болмайдиған һаләткә йәткән.

Хитай дөләт муһитни қоғдаш баш идарисиниң башлиқи зу гуаңяв дөшәнбә күни ечилған ахбарат елан қилиш йиғинида муһитни қоғдаш вә тәрәққият оттурисидики мунасивәт һәққидә тохтилип, "әгәр иқтисад бәк тез сүрәттә тәрәққий қилип кәтсә, муһит мәблиғиғә зор бесим елип келиду. Шуниң билән бу хил муһитниң бәдәл төлиши билән қолға кәлтүргән тәрәққиятму узун вақит давамлишалмайду " дәп көрсәткән.

Муһим мәсилә - муһитқа аит түзүм вә бәлгилимиләрниң әмәлийлишиши

Хитай дөләт муһитни қоғдаш баш идарисиниң башлиқи зу гуаңяв сөзидә йәнә "һазирқи әң муһим мәсилә, мәркизий комитет тәрипидин бекитилгән муһитқа аит түзүм вә бәлгилимиләрни йәрлик һөкүмәт хадимлириниң изчил иҗра қилиш яки қилалмаслиқи болуп қалди. Йәрлик һөкүмәт хадимлири өзлириниң сиясий төһпилирини давамлиқ һалда иқтисадниң тәрәққий қилишиға қарап бәлгиләйду. Шуңа улар "муһитни қоғдаш һәққидики түзүмләр бәк чиң болуп кәтсә, иқтисадниң тәрәққий қилишиға тәсир йәткүзиду" дәп әндишә қилиду. Бир қисим йәрлик һөкүмәт орунлири һәтта бу һәқтики түзүм вә бәлгилимиләрни иҗра қилишниму халимайду. Бәзилири очуқтин ‏- очуқ муһитни қоғдаш түзүмлиригә хилаплиқ қилиду. Йәрлик һөкүмәткә қарашлиқ болмиған муһитни қоғдаш тәшкилатлириму бу хил әһвални көрүп туруп, йүрәклик тәнқидий пикир берәлмәйду" дәп билдүрди.

Хитай дөләт кабенти елан қилған муһит һәққидики ақ ташлиқ китабта йәнә, йеқинқи 10 йилдин буян хитай һөкүмитиниң муһитқа аҗратқан пули һәрқандақ вақиттикидин көп болғанлиқи алаһидә тәкитләнгән. Лекин хитайниң муһитни қоғдаш саһәсидики юқири дәриҗилик әмәлдарларниң билдүрүшичә, һөкүмәтниң муһитқа аҗратқан мәблиғи йәнила еғир дәриҗидә кәм болған.

1985 ‏- Йилидин буян, дуня банкиси вә асия тәрәққият банкиси қатарлиқ хәлқара органлар хитай һөкүмитиниң муһитни қоғдаш пиланиға йеқиндин ярдәм қилған. Лекин шундақтиму хитайдики муһит мәсилиси барғансери еғирлишип хәлқара муһит мутәхәссислириниң қаттиқ наразилиқини қозғимақта. (Меһрибан)

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт