Musherrepke qarshi ichki hem tashqi bésimlar kücheymekte


2007.11.07

Pakistan prézidénti musherrepning ötken shenbe künidin bashlap pakistanda herbiy halet jakarlap siyasiy özgirish yürgüzüshi dunya metbu'atining merkizi nuqtisigha aylandi.Yanwarda ötküzülidighan pakistan prézidént saylimi aldida yüz bériwatqan bu krizista musherrep ichki jehettin öktichiler, taliban qoralliq küchliri shundaqla puqralarning terep ‏- tereptin küchlük bésimigha duch kéliwatqan bolsa, tashqi jehettin eng yéqin ittipaqdashliri bolghan amérika, en'giliyilerdin bashqa pütkül xelq'ara jem'iyetning bésim hem tenqidige uchrimaqta.

Pakistanda jiddiy halet

Bügün pakistanda jiddiy halet yüzgüzülüwatqinigha besh kün boldi. 3 - Noyabir küni pakistan prézidénti musherrep islam abadta téléwiziye nutqi sözlep pakistanda herbiy halet yürgüzülgenlikini, pakistan asasiy qanunining emeldin qaldurulghanliqini jakarlidi. Shundaqla u pakistanda jiddiy halet yürgüzüshning dölet menpe'etini qoghdash, barghanche küchiyiwatqan térrorchi küchlerning heriketlirining kéngiyishini tosash hemde pakistan iqtisadining yenimu nacharlishish weziyitini kontrol qilishni chiqish qilghan halda alghan qarari ikenlikini bildürdi.

Bu siyasiy özgirish pakistanni ichki we tashqi jehetlerdin palech haletke chüshürdi. Shundaq 1- noyabirdiki prézidént saylimining ötküzülüshige qarita xelq'arada endishe peyda boldi.

En'giliye b b s radi'o ‏- téléwiziyisining 6 - noyabirdiki xewiride musherrepning siyasiy özgirish qozghishi mundaq tehlil qilin'ghan : yeni adette bir dölette siyasiy özgirish mundaq üch xil alahide hoquqluq kishilerningla qolidin kélidu. Herbiy qisimning mu'awin qomandani, dölet axbarat idarisining kattibéshi, dölet herbiy axbarat orginining kattibéshi, derweqe pakistanda mushu üchila xil hoqoqtikilerning hemmisi perwiz musherrep teripidin teyinlen'gen özige sadiq kishiler.

Musherrepning herbiy formisi

2007 - Yili kirgendin hazirghiche bolghan mushu jiddiy weziyet dawamida pakistanning siyasiy weziyitide dawalghush bolup turdi. Yeni10 - ayning 6 - küni ötküzülgen omumiy saylamdimu musherrepning qayta prézidént saylan'ghanliqi murasimi intayin bi'aram bir keypiyatta ötti. Mesile yenila musherrepning herbiy hoquqining belgisi herbiy formisigha bérip taqaldi. Emma her qachan herbiy formisini tashlimay kiyiwalidighan hetta islam abadtiki prézidént sariyidimu formisini salmaydighan musherrep 6 - öktebir bir qur külrek kiyim bilen sehnige chiqti. Emma u ilgiri herbiy forma méning ikkinchi térem, men hergizmu herbiy formini asanliqche séliwetmeymen. Chünki manga hemmini armiye ata qilghan " dégen.

Eksiche, u özige qarshi tereptiki öktichiler dep qarighan 1500 kishini tizimgha élip tutqun qilishqa bashlidi. Xelq'ara axbarat organlirining xewerliridin melum bolushiche, hazirghiche bulardin 700 kishi qolgha élin'ghan, yekshenbe küni uningdin bashqa öktichilerning wekillik adimi dep qarighan islamiy guruh dahiliridin qasimi qolgha élindi, pakistanning ilgiriki dölet axbarat idarisi bashliqi we her qaysi siyasiy sahesidiki bir qisim nopuzluq erbablar qatarida yene pakistanning döletlik walibol komandisining bash térinirimu tutup kétildi.

Pakistan aliy sotining bash sotchisi iptixar chadriyning wezipisini bikar qilip öyide nezerbent qildi. Chünki chadriy 3 - ayning 9 - küni perwiz musherrepning prézidéntliq bilen herbiy hoquqni tengla qolda tutushining asasiy qanun'gha xilap ikenlikini körsetken idi. Shundaqla bu téz arida pakistan ediliye sistémisining ortaq awazigha aylandi.

Musherrep qandaq riqabetlerge yüzlendi?

Pakistan sabiq bash ministiri shérifning islamiy partiyisidiki rehberlik wezipisige warisliq qiliwatqan qasimi qolgha élin'ghanda "musherrep hakimiyiti berbat bolushqa yéqinlashmaqta. Herbiy hakimiyetning siyasiy rolni élishi axirilishidighan peyt yétip keldi" dégen. Pakistan sabiq bash ministiri butto xanim b b s muxbirigha "men hazirghiche musherrepning méni qolgha almighanliqidin heyranliq hés qiliwatimen "dep bildürgen.

A'iliside nezerbent qilin'ghan bash sotchi seyshenbe küni téléfon arqiliq adwokatlarning musherrepning asasiy qanunni bikar qilghanliqigha naraziliq bildürüshke chaqirdi hemde musherrepning herbiy halet yürgüzüshke körsetken bahanilirini pütünley inkar qilip musherrepning bu heriketliri prézidéntliq ornini saqlap qélish üchün élip bériliwatqan tirishchanliqi" dep bildürdi.

Uningdin bashqa, musherrep talibanlarningmu bésimigha duch kéliwatqan bolup,talibanlarmu pakistanda dawamliq küchiyip, yéqinqi mezgildin buyan afghanistan, pakistan chégrasidimu pakistan armiyisi bilen étishishlar dawam qilip keldi. Hetta islam'abadmu ularning köp qétimlap partilitish hujumigha uchridi.

Pakistan ichide bolsa qoralliq küchlerning qarshilishishi 7 - ayda yüz bergen qizil meschit weqesidin kéyin yenimu kücheydi. Eyni chaghda 100din artuq taliplar pakistan armiyisi teripidin étip öltürülgen idi.

Gerche musherrep musteqil ammiwi axbarat wasitilirini taqash bilen aliy sot re'isining wezipisini qaldurghan bolsimu, yenila xelq'araliq axbarat wastilirining közidin qéchip qutulalmidi. En'giliye b b s radi'o ‏- téléwiziyisining ashkarilishiche, musherrep pakistanda herbiy halet yürgüzülüshini pakistanning radikal küchlerning tehditige duch kelgenliki bilen baghlighan bolsimu, lékin öktichi we addiy puqralarning naraziliqini kücheytiwetken.

Seyshenbe küni adwokatlar we edliye xadimlirining nechche ming kishilik namayishidin kéyin bügün yene ammiwi namayishlar shundaqla musherrepke qarshi öktichiler, buttoning qollighuchiliri kochilargha chiqip namayish qilghandin bashqa, hetta pakistandiki bir qisim aliy mektep oqughuchilirimu musherrepning siyasiy özgirish qozghishigha naraziliq bildürüp namayish qilghan. Saqchilar bilen namayishchilar otturisida toqunushlar dawam qilmaqta.

Bezi axbarat wastiliri az dégende üch ming ademning qolgha élin'ghanliqini bildürmekte.

Pakistan dunyaning diqqet nuqtisigha aylandi

Prézidént perwiz musherrepning pakistanda herbiy halet yürgüzgenliki xelq'ara jem'iyetni endishige saldi.

Shundaqla pakistan weziyiti hemmining diqqet ‏- étibarini tartmaqta. Amérika, en'giliye bashliq gherb elliri iqtisadiy hem herbiy jehetlerdiki yardemlerni toxtitish, déplomatik munasiwetlerni soghuqlashturush wastilirini qollinip musherrepning herbiy formisini sélip tashlap, ikki ay ichide heqiqiy démokratik saylam élip bérilishigha waqtida kapaletlik qilishigha bésim ishletmekte.

Yekshenbe küni amérika tashqi ishlar ministiri kandiliza rayis amérikining bu mesile heqqidiki meydanini bayan qilip, amérikining musherrep herbiy halet élan qilishtin ilgirila buninggha qarshi chiqqanliqini bildürdi.

Amérika prézidénti jorj bush seyshenbe küni musherrepning wedisige wapa qilip, ikkinchi nöwet prézidéntliq möhlitini öteshtin ilgiri özining barliq herbiy rehberlik wezipiliridin istipa bérishini hemde kéler yili 1-ayda pütün memliket buyiche qayta saylam élip bérishini telep qildi. Hetta amérika her yili bérilidighan 10 milyard dolliriliq yardimini, en'giliye bir milyard dollar iqtisadiy yardimini toxtitidighanliqi heqqidimu musherrepni agahlandurup pakistanda démokratik yol tutushqa qistidi.

Pakistan da'iriliri hazirgha qeder saylam waqit jedwilini élan qilmidi,pakistanda kirzis éghirlishiwatqan, terepler ottursidiki riqabet keskinlishiwatqan bir peytte, xelq'ara jem'iyet musherrepning pakistandiki krizisni bir terep qilishta toghra, démokratik yol tutushini chaqiriq qilghandin bashqa weziyetni yéqindin közetmekte. (Gülchéhre)

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.