Qazaq xelqining tonulghan sha'iri muxtar shaxanof bilen söhbet

Qazaq xelqining tonulghan sha'iri, parlamént ezasi we sabiq bash elchi muxtar shaxanof türk dunyasining mesililiri jümlidin Uyghur mesilisi heqqidimu toxtaldi.
Ixtiyariy muxbirimiz erkin tarim
2011-03-23
Élxet
Pikir
Share
Print
Muxtar shaxanof ependi türkiyide "Türk dunyasida diniy we milliy bayramlar" témisidiki xelq'araliq ilmiy muhakime yighinigha qatnashti. 2011-Yili 21-mart.
Muxtar shaxanof ependi türkiyide "Türk dunyasida diniy we milliy bayramlar" témisidiki xelq'araliq ilmiy muhakime yighinigha qatnashti. 2011-Yili 21-mart.
RFA/Erkin Tarim

Muxtar shaxanof ependi "Türk dunyasida diniy we milliy bayramlar" témisidiki xelq'araliq ilmiy muhakime yighinigha qatnishish üchün türkiyining fethiye shehirige kelgen.

Yighinning 21-marttiki échilish murasimida söz qilghan muxtar shaxanof, türk dunyasining mesililiri jümlidin Uyghur mesilisi heqqidimu toxtaldi. Yighin jeryanida biz uning bilen söhbet élip bérip uning Uyghur mesilisi heqqidiki köz qarashlirini igiliduq. Söhbitimizde u, xitayning hazir Uyghurlargha, Uyghur diyaridiki qazaqlargha élip bériwatqan siyasitining toghra emeslikini, özi parlamént ezasi mezgilide bu mesilini birnechche qétim qazaqistan parlaméntining küntertipige élip kelgenlikini, pütün türkiy jumhuriyetlerning qérindash Uyghur xelqige ige chiqishi kéreklikini éytti.

Qazaq xelqining tonulghan sha'iri, parlamént ezasi we sabiq bash elchi muxtar shaxanof ixtiyariy muxbirimiz erkin tarim bilen. 2011-Yili 21-mart.
Qazaq xelqining tonulghan sha'iri, parlamént ezasi we sabiq bash elchi muxtar shaxanof ixtiyariy muxbirimiz erkin tarim bilen. 2011-Yili 21-mart. RFA/Erkin Tarim
Hörmetlik muxtar shaxanof ependi siz aldi bilen özingizni qisqiche tonushturup ötsingiz qandaq? muxtar shaxanof kim? dégen so'alimizgha u mundaq jawab berdi:

‏- Hazir méning bu heqtiki pikrim bashqiche. Bir kishi meyli yazghuchi bolsun, meyli axun bolsun, meyli ministir bolsun, meyli prézidént bolsun, öz millitining, öz dölitining kélechikini oylimisa, men uni u milletning ewladi dep qarimaymen. Hemme kishi öz millitining teqdiri, kélechiki heqqide bash qaturushi kérek. Öz xelqi bilen birge bolushi kérek. Men türk dunyasining teqdiri, qazaq millitining kélechiki üchün küresh qiliwatqan bir sha'ir.

Hörmetlik muxtar shaxanof ependi siz özingizning edebiy ijadiyiti heqqide qisqiche melumat bersingiz qandaq? dégen so'alimizgha mundaq jawab berdi:

‏- Méning shé'ir we powéstlirim ottura asiyadiki türkiy tillar we xitayche bolup 7 tilgha terjime qilindi. Shé'ir terjimisi bir az qéyin ish. Birleshken döletler teshkilati medeniyet we ma'arip komitétimu bir qanche tilgha terjime qildurdi.

Hörmetlik muxtar shaxanof ependi sizgimu melum, ottura asiya türkiy jumhuriyetliri musteqil bolghili 20 yil boldi, türkiy xelqler her xil pa'aliyetler bilen bir-birini tonushqa, bir-biri bilen bolghan munasiwetni tereqqiy qildurushqa tirishiwatidu, sizche, öz-ara munasiwette siz arzu qilghan sewiyige ulashtimu? dégen so'alimizgha u mundaq jawab berdi:

- Biz musteqil bolghili 20 yil boldi. Sowét ittipaqidin ayrilishimizgha 1986-yili almatada yüz bergen qozghilang sewebchi boldi. Bu qozghilangning meydan'gha chiqishi, sabiq sowét ittipaqining qazaq tilini ma'aripta emeldin qaldurushi, xelqning erkin sözlesh heqqi yoqluqi we meniwi turmushning méni qilinishidin kélip chiqqan idi. Mesilen, u waqitta almatada birla qazaq tili mektipi bilen bir qazaqche yesli bar idi. Ruslarning bu bésim siyasitige naraziliq bildürüsh üchün 1986-yili almatada namayish qilduq. Bu namayishta men aldinqi septe idim. Méni boris yéltsin, dangliq rus yazghuchisi saxarof qatarliq kishiler qollap-quwetligen idi. Emma, bügünki kün'ge kelgende qazaqistanda hakimiyet béshida turuwatqan kadirlarning 80% i ana tilini oqup yazalmaydu. Bu insanlarning köpi döletlerning aliy rehberliri, qazaq xelqi öz ichidin chiqqan bu xil öz xelqini xor köridighan qazaqlardin bizar boluwatidu. Bularning chirayi qazaq, emma rohi tamamen rusliship ketken insanlar. Ottura asiya türkiy jumhuriyetliridiki rus rohigha ige bu kishiler hakimiyet béshidin chüshmigüche türkiy milletler otturisidiki munasiwetni kücheytkili bolmaydu.

Muxtar shaxanof ependi, undaqta siz xitay hökümitining Uyghur diyarida yürgüzüwatqan til siyasitige qandaq qaraysiz dégen so'alimizgha u mundaq jawab berdi:

‏- Men 4-5 yil burun qazaqistan parlaméntida parlamént ezasi waqtimda xitaydiki milliy mekteplerde néme üchün ana tilda ma'arip élip bérilmaydu dep, bu mesilini qazaqistan parlaméntining kün tertipige élip kelgen idim. Xitay hazir ruslarni örnek éliwatidu. Sabiq sowét ittipaqida stalin mezgilidimu, xéroshshof mezgilidimu, brézhnéf mezgilidimu türkiy tillarda oqu-oqutush ishlirini méni qilghan idi. Xitaymu ruslarning bu siyasitini örnek élip, Uyghur we qazaqqa oxshash xelqlerning tilini méni qiliwatidu. Xitayning bu siyasiti toghra emes, herqandaq millet öz tilida ma'arip élip bérishi kérek. Xitayning bu xata siyasitige pütün dunya döletliri, birleshken döletler teshkilati naraziliqini bildürüshi, xitaygha bésim ishlitishi kérek.

Toluq bet