Уйғурларда никаһ уқуми


2007-10-18
Share

Уйғурлар ислам диниға етиқад қилидиған мусулман хәлқ. Улар той - төкүнлирини исламий никаһ әнәниси бойичә елип бариду вә никаһниң муқәддәсликигә чоңқур һөрмәт қилиду. Никаһ әр билән аялниң бир биридин ортақ мәнпәәтлиниш мәқситидә бәхтлик бир аилини қуруп чиқиш үчүн икикисиниң оттурсидики әр аяллиқ мунасивитиниң бағлиниши демәктур.

Аллаһ таала мундақ дәйду: "аяллар билән үлпәт елишиңлар үчүн араңларда (йәни әр хотун арисида) меһир муһәббәт орнатқанлиқи аллаһниң камали қудритини көрситидиған аламәтлиридиндур. Пикир йүргүзидиған қовм үчүн, шәк шүбһисизки, буниңда нурғун ибрәтләр бардур." (Рум сүриси 21 айәт)

Никаһниң шәртлири

Сәуди әрәбистаниниң мәдинә мунәввәрә шәһиридә турушлуқ алим муһәммәд нияз һаҗим бу һәқтики сөһбитимизни қобул қилған иди.

Никаһниң дурус шәкилдә бағлинишниң шәртлири төвәндикиләрдин ибарәт:

1. Әр аял иккисиниң разилиқи

Никаһниң дурус бағлиниши үчүн никаһланмақчи болған әр билән аял иккисиниң риғбити вә уларниң разилиқи шәрттур. Мәйли әр болсун, мәйли аял болсун һечкимни өзи халимиған бирси билән никаһлинишқа зорлашқа болмайду. Инсанлар турмуш қоруш үчүн өзлиригә җор таллашта мутләқ әркиндур. Пәйғәмбәр әләйһиссалам мундақ дәйду: "чокан өзиниң никаһ ишлириға игә болушта ата анисидин һәқлиқтур. Қизниң райи сорилиду. Униң сүкүт қилғини мақул көргәнликидур." (Муслим ривайити)

2. Гуваһчиларниң һазир болуши

Никаһниң дурус бағлиниши үчүн никаһ оқулған орунда икки мусулман әр гуваһчиниң һазир болуши шәрттур. Икки әр гуваһчи толуқ тепилмиған шараитта, бир әр, икки аял бирликтә гуваһлиққа һазир болуши лазим. Бу һәқтә аллаһ таала мундақ дәйду: "силәр әр кишиңлардин икки кишини гуваһлиққа тәклип қилиңлар. Әгәр икки әр киши йоқ болса, силәр (адалитигә , диянитигә) рази болидиған кишиләрдин бир әр, икки аялни гуваһлиққа тәклип қилиңлар." (Бәқәрә сүриси 282 айәт)

Никаһқа мунасивәтлик ишлар

Никаһтин кейин төвәндики үч нәрсә бәлгилиниду:

1. Меһир

Меһир никаһ сәвәби билән әрниң аялиға беришкә тегишлик болған мәлум миқдардики маддий һәқ (пул) демәктур.

Муһәммәд нияз һаҗим мундақ диди: " меһир беришни әр аял иккиси тойдин бурун шәрт қилған болсун, яки шәрт қилмиған болсун һәр һаләттә әр кишиниң уни никаһтин кейинла аялиға нәқ яки йеримини нәқ, йеримини неси бериши лазим.

Меһирниң миқдари: меһир миқдариниң аз көпликиниң чеки йоқтур. Меһир пәқәт әрниң иқтисадий шараитиға қарап болиду. Тойдин бурун әр тәрәп билән аял тәрәп өзара пүтүшкән меһир миқдари һесабқа елиниду. Әгәр тойдин бурун аял кишигә меһир беришни пүтүшмигән болса, яки пүтүшкән болсиму униң миқдарини тәйинлимигән болса, бу һаләтләрдә әр киши аялиға шу шәһәрдә адәт болуп еқиватқан меһир миқдариниң өлчими бойичә меһир бериду. Чүнки меһир аял кишиниң никаһ сәвәби билән бәлгиләнгән тәбиий һәққидур. Меһир миқдариниң адди, йеник болғини яхшидур. Пәйғәмбәр әләйһиссаламниң тәвсийәсиму меһирини еғир қиливетип тойни қийинлаштуруп қоймаслиқтур. Меһир пул мал бериш билән ада тапқинидәк, мәниви мәнпәәт биләнму ада тапиду. Пәйғәмбәр әләйһиссаламниң бир саһабини у кәмбәғәл болғачқа, униң аялиға беридиған меһири бәдилигә, аялиға қуран өгинишини шәрт қилиш билән өйләндүргәнлики ривайәт қилинған.

2. Нәфәқә

Нәпиқә әркишиниң тойдин кейин аялиниң йемәк ичмәк, кийим кечәк вә башқиму барлиқ маддий вә мәниви еһтияҗлирини қамдаш вәзиписини өз үстигә елип, уни иҗра қилиши демәктур.

Әр киши әгәр аялиниң юқириқи чиқимлириға бехиллиқ қилип уни җайида ада қилмиса, аллаһниң алдида гунаһкар болиду. Бу һаләттә әгәр аяли униң иқтисадидин өзиниң һаҗитигә йетәрлик миқдарни униңға көрсәтмәстин алсиму, униңға гунаһ болмайду. Чүнки аял кишиниң барлиқ чиқимлири ериниң зиммисидидур. Буһәқтә, әбу суфянниң аяли пәйғәмбәр әләйһиссаламниң йениға келип униңға, ериниң бай туруп бехиллиқ қилип униң вә балилириниң чиқимлирини толуқ орунлап бәрмигәнликидин шикайәт қилған һалда, қандақ қилиши керәклики тоғрисида сориғанда, пәйғәмбәр әләйһиссаламниң униңға, "андақта, өзиңиз вә балилириңизниң еһтияҗиға йетәрликини ериңизгә көрсәтмәстин алсиңиз болиду." Дегәнлики ривайәт қилинған.

3. Мирас

Мирас бирав вапат болғандин кейин униң мал дуняси вә башқиму маддий мәнпәәтлириниң униң варислириға йөткилиши демәктур. Қандақла бир киши бир аялға никаһлиниши билән уларниң оттурисида бир биридин мирас елиш һоқуқи бәлгиләнгән болиду.

Мирас бирав өлгәндин кейин елиниду. Йәни әр аяллардин қайсиси бурун вапат болса, кейинкиси униң мирасини алиду. Һәтта никаһлинип бир биригә йеқинлашмастин бири өлүп кәткән болсиму, кейинкиси униң мирасини алиду.(Тохти)

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт