Uyghurlarda nikah uqumi


2007-10-18
Share

Uyghurlar islam dinigha étiqad qilidighan musulman xelq. Ular toy - tökünlirini islamiy nikah en'enisi boyiche élip baridu we nikahning muqeddeslikige chongqur hörmet qilidu. Nikah er bilen ayalning bir biridin ortaq menpe'etlinish meqsitide bextlik bir a'ilini qurup chiqish üchün ikikisining ottursidiki er ayalliq munasiwitining baghlinishi démektur.

Allah ta'ala mundaq deydu: "ayallar bilen ülpet élishinglar üchün aranglarda (yeni er xotun arisida) méhir muhebbet ornatqanliqi allahning kamali qudritini körsitidighan alametliridindur. Pikir yürgüzidighan qowm üchün, shek shübhisizki, buningda nurghun ibretler bardur." (Rum sürisi 21 ayet)

Nikahning shertliri

Se'udi erebistanining medine munewwere shehiride turushluq alim muhemmed niyaz hajim bu heqtiki söhbitimizni qobul qilghan idi.

Nikahning durus shekilde baghlinishning shertliri töwendikilerdin ibaret:

1. Er ayal ikkisining raziliqi

Nikahning durus baghlinishi üchün nikahlanmaqchi bolghan er bilen ayal ikkisining righbiti we ularning raziliqi sherttur. Meyli er bolsun, meyli ayal bolsun héchkimni özi xalimighan birsi bilen nikahlinishqa zorlashqa bolmaydu. Insanlar turmush qorush üchün özlirige jor tallashta mutleq erkindur. Peyghember eleyhissalam mundaq deydu: "chokan özining nikah ishlirigha ige bolushta ata anisidin heqliqtur. Qizning rayi sorilidu. Uning süküt qilghini maqul körgenlikidur." (Muslim riwayiti)

2. Guwahchilarning hazir bolushi

Nikahning durus baghlinishi üchün nikah oqulghan orunda ikki musulman er guwahchining hazir bolushi sherttur. Ikki er guwahchi toluq tépilmighan shara'itta, bir er, ikki ayal birlikte guwahliqqa hazir bolushi lazim. Bu heqte allah ta'ala mundaq deydu: "siler er kishinglardin ikki kishini guwahliqqa teklip qilinglar. Eger ikki er kishi yoq bolsa, siler (adalitige , diyanitige) razi bolidighan kishilerdin bir er, ikki ayalni guwahliqqa teklip qilinglar." (Beqere sürisi 282 ayet)

Nikahqa munasiwetlik ishlar

Nikahtin kéyin töwendiki üch nerse belgilinidu:

1. Méhir

Méhir nikah sewebi bilen erning ayaligha bérishke tégishlik bolghan melum miqdardiki maddiy heq (pul) démektur.

Muhemmed niyaz hajim mundaq didi: " méhir bérishni er ayal ikkisi toydin burun shert qilghan bolsun, yaki shert qilmighan bolsun her halette er kishining uni nikahtin kéyinla ayaligha neq yaki yérimini neq, yérimini nési bérishi lazim.

Méhirning miqdari: méhir miqdarining az köplikining chéki yoqtur. Méhir peqet erning iqtisadiy shara'itigha qarap bolidu. Toydin burun er terep bilen ayal terep öz'ara pütüshken méhir miqdari hésabqa élinidu. Eger toydin burun ayal kishige méhir bérishni pütüshmigen bolsa, yaki pütüshken bolsimu uning miqdarini teyinlimigen bolsa, bu haletlerde er kishi ayaligha shu sheherde adet bolup éqiwatqan méhir miqdarining ölchimi boyiche méhir béridu. Chünki méhir ayal kishining nikah sewebi bilen belgilen'gen tebi'iy heqqidur. Méhir miqdarining addi, yénik bolghini yaxshidur. Peyghember eleyhissalamning tewsiyesimu méhirini éghir qiliwétip toyni qiyinlashturup qoymasliqtur. Méhir pul mal bérish bilen ada tapqinidek, meniwi menpe'et bilenmu ada tapidu. Peyghember eleyhissalamning bir sahabini u kembeghel bolghachqa, uning ayaligha béridighan méhiri bedilige, ayaligha qur'an öginishini shert qilish bilen öylendürgenliki riwayet qilin'ghan.

2. Nefeqe

Nepiqe erkishining toydin kéyin ayalining yémek ichmek, kiyim kéchek we bashqimu barliq maddiy we meniwi éhtiyajlirini qamdash wezipisini öz üstige élip, uni ijra qilishi démektur.

Er kishi eger ayalining yuqiriqi chiqimlirigha béxilliq qilip uni jayida ada qilmisa, allahning aldida gunahkar bolidu. Bu halette eger ayali uning iqtisadidin özining hajitige yéterlik miqdarni uninggha körsetmestin alsimu, uninggha gunah bolmaydu. Chünki ayal kishining barliq chiqimliri érining zimmisididur. Buheqte, ebu sufyanning ayali peyghember eleyhissalamning yénigha kélip uninggha, érining bay turup béxilliq qilip uning we balilirining chiqimlirini toluq orunlap bermigenlikidin shikayet qilghan halda, qandaq qilishi kérekliki toghrisida sorighanda, peyghember eleyhissalamning uninggha, "andaqta, özingiz we baliliringizning éhtiyajigha yéterlikini éringizge körsetmestin alsingiz bolidu." Dégenliki riwayet qilin'ghan.

3. Miras

Miras biraw wapat bolghandin kéyin uning mal dunyasi we bashqimu maddiy menpe'etlirining uning warislirigha yötkilishi démektur. Qandaqla bir kishi bir ayalgha nikahlinishi bilen ularning otturisida bir biridin miras élish hoquqi belgilen'gen bolidu.

Miras biraw ölgendin kéyin élinidu. Yeni er ayallardin qaysisi burun wapat bolsa, kéyinkisi uning mirasini alidu. Hetta nikahlinip bir birige yéqinlashmastin biri ölüp ketken bolsimu, kéyinkisi uning mirasini alidu.(Toxti)

Pikirler (0)

Barliq pikir - bayanlarni körüsh.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet