Язғучи нурмуһәммәт ясинға ' идийисини яхши өзгәртмигәнлик' сәвәби билән җаза берилгән

" Қәшқәр әдәбияти" да елан қилинған бир әсири сәвәбидин қамақ җазасиға һөкүм қилинған қәшқәрлик язғучи нурмуһәммәт ясин, үрүмчидики 1 ‏ - түрмидә җаза муддитини өтәватқан иди. Игиллишимизчә түрмә даирилири язғучини " идийисини яхши өзгәртмигәнлик" сәвәби билән җазалап, униң түрмидики паалийити вә аилиси билән қәрәллик учришишиға бәзи чәклимиләрни қойған.
Мухбиримиз әркин
2009-03-17
Share
Yawa-kepter-girmanche-305.jpg Хитай тәрипидин 10 йиллиқ кесилгән йаш қәләмкәш нурмуһәммәт йасинниң "йава кәптәр" намлиқ бәдиий әсириниң түрк йазғучиси мәмәт айдәмир әпәнди нәшргә тәййарлиған немисчә нәшириниң муқависи.
www.amazon.de / Author Memet Aydemir

" Қәшқәр әдәбияти" җурнилиниң 2004 ‏ - йили 4 - санида елан қилинған "ява кәптәр" намлиқ әсири сәвәбидин кишиләрни "бөлгүнчилик вә радикализимға күшкүртүш" билән әйиблинип 10 йиллиқ қамақ җазасиға һөкүм қилинған язғучи нурмуһәммәт ясин, җаза муддитини уйғур аптоном райониниң мәркизи үрүмчидики "шинҗаң ‏ - 1 түрмиси"дә өтәватқан иди.

2004 ‏ - Йили 11 ‏ - айда қолға елинип, кейинки йили 3 ‏ - айда сотланған язғучиниң җаза муддитини толдурушиға йәнә аз дегәндә 5 йил вақит бар. язғучи үрүмчидики 1 ‏ - түрмигә йөткәпберилған дәсләпки йилларда түрмә завутида әмгәккә селинған болуп, аилиси билән һәр 2 айда бир қетим көрүшүшигә рухсәт қилинатти. Игилишимизгә қариғанда 2005 ‏ - йилниң ахирлиридин башлап даириләрниң униңға тутқан позитсийиси өзгәргән болуп, шуниңдин бери нурмуһәммәт ясин түрмә завутида әмгәккә селиништин тохтитилған. Һәр күни сияси өгинишкә қатнаштуруливатқан язғучиниң аилә тавабиати билән көрүшүши һәр 6 айда бир қетимға қисқартиветилгән.

Лекин нур муһәммәт ясинниң уруғ - туғқанлириниң ашкарилишиға қариғанда түрмә даирилириниң позитсийисидики өзгириш б д т кишилик һоқуқ кеңишиниң тән җазасини тәкшүргүчи әмәлдариниң 2005 ‏ - йили ноябирда ‏1 - түрмини зиярәт қилип, нурмуһәммәт билән көрүшүш вәқәси билән зич мунасивәтлик болуп, түрмә даирилири б д т әмәлдариниң зияритидин кейин язғучиниң уруғ - туғқанлириға нурмуһәммәтниң идийисидә өзгириш яхши болмайватқанлиқини, уруғ - туғқанлириниң униңға тәрбийә беришини тәләп қилған.

Нурмуһәммәт ясинниң уруғ - туғқанлиридин исмини ашкарилашни халимайдиған бир киши радиомизға бәргән бу һәқтики мәлуматида мундақ дәйду": улар б д т тәкшүргүчи әмәлдариниң нурмуһәммәт ясин билән көрүшкәнликини бизгә ейтти. Түрминиң бир әмәлдари б д т ниң хадими кәлди, лекин униң ( нурмуһәммәтниң) өзгириши яхши болмайватиду. Силәр яхширақ хәт йезип, униң идийисини яхшилаңлар, деди."

Лекин 1 ‏ - түрмә даирилириниң бу түрдики мәсилиләр вә мәтбуат вастилириға тутқан позитсийиси кишини үмидсизләндүрәтти. 1 ‏ - Түрмидики даириләр ахбарат вастилириниң мәһбуслар һәққидики соаллириға җаваб бәрмәй өзлириниң түрмә икәнликини инкар қилишқа келишивалғандәкла қилатти.

Телефонимизни алған бир ханим дәсләптә өзиниң 1 ‏ - түрмә икәнликини етирап қилған болсиму, лекин нурмуһәммәт ясинниң әһвалини игилимәкчи икәнликимизни ейтқанда өзиниң түрмә икәнликини инкар қилип турувалди шундақла нурмуһәммәтниң әһвали тоғрисида һечнимә билмәйдиғанлиқини билдүрди.

Б д т кишилик һоқуқ кеңишиниң тән җазаси қилмишлирини тәкшүрүш әмәлдари манфред новак, 2005 ‏ - йилниң ахирлири бейҗиң, ласа вә үрүмчидики бир қисим түрмиләр үстидин тәкшүрүш елип барған иди. У, үрүмчидә 1 ‏ - түрмини зиярәт қилип, мәзкур түрмидики нурмуһәммәт ясин билән учрашқан вә униң билән тәнһа сөһбәт өткүзгән.

Манфред новак тәкшүрүштин кейин елан қилған доклатида тән җазасиниң хитайда омуми йүзлүк мәвҗут һадисә икәнликини, нурмуһәммәт ясинниң тән җазасиға учриғанлиқидин шикайәтчи болғанлиқини елан қилған иди. Нурмуһәммәт ясинниң уруғ - туғқанлиридин радиомизниң зияритини қобул қилған юқириқи киши, б д т әмәлдариниң тәкшүрүшидин кейин түрмә түзүминиң техиму чиңитилғанлиқини билдүрди. У " шулар (б д т хадими) кәлгәндин кейин түрминиң түзүмини техиму чиңитивәтти. Бурун һәр 2 айда бир қетим көрүшәләйттуқ, һазир һәр йерим йилда бир қетим көрүшәләймиз," дәйду.

Манфред новак үрүмчи вә ласаларда елип барған тәкшүрүшидин кейин елан қилған баянатида хитай дөләт бихәтәрлик вә җ х органлириниң хизмәт истилини тәнқидлигән иди. У, бу һәқтики бир баянатида тән җазасиниң хитайда омуми йүзлүк мәвҗут болуп турушидики сәвәбләрни чүшәндүрүп, "йәрлик сақчилар өзиниң характерини өзгәртмигән. Бу җәһәттики йәнә бир мәсилә хитай ташқи ишлар министирликиниң бу мәсилидики мәйдани. Улар билән дөләт бихәтәрлик күчлириниң арисида йәни ташқи ишлар министирлики билән җ х министирлики вә дөләт бихәтәрлик министирлики арисида тоқунуш бар. Бу органларниң һоқуқи наһайити зор, улар һоқуқидин ваз кечишни халимайду. Шуңа узун мәзгиллик сиясәт түзүп, қанун билән башқурушни йолға қоюш лазим."

Нурмуһәммәт ясинниң әһвали чәтәлләрдики уйғур тәшкилатлириниң диққитини тартқан. 1 ‏ - Түрмә даирилириниң язғучиға " идийиви өзгәртиш " елип бериватқанлиқини тәнқидлигән мәркизи германийидики дуня уйғур қурултийи, буниңдики мәқсәт язғучиниң роһини сундуруш икәнлики, хәлқара органларниң бу вәқәгә арилишишини тәләп қилидиғанлиқини билдүрди.

Қурултай баянатчиси дилшат ришит радиомизға бәргән баянатида " бу мәсилигә биз қурултай җидди қараймиз һәм керәклик хәлқара тәшкилатларға дәрһал мураҗәт қилип, хитайға бесим ишлитиш вә болупму түрминиң ичидики һазирқи әһвални қайтидин б д т дин адәмләр берип ениқлап келишни илтимас қилимиз һәм шундақ һәрикәт елип баримиз", дәп көрсәтти.

Хитайда наһийилик сот мәһкимилириниң 7 йилдин артуқ җаза берилидиған делоларни бир тәрәп қилиш һоқуқи болмисиму, лекин нурмуһәммәт ясинниң делосиға маралбеши наһийилик сот мәһкимиси һөкүм чиқарған иди. У наһийилик сотниң һөкүмигә нарази болуп, юқири дәриҗилик сот органлириға әрз сунған. Қәшқәрлик вилайәтлик оттура сот униң әрзини көрүп чиқип, әслидики һөкүмни күчкә игә, дәп қарар чиқарған.

Нурмуһәммәт ясинниң уруғ - туғқанлириниң билдүрүшичә, улар аптоном районлуқ хәлқ қурултийи вә юқири сот мәһкимисигә әрз язған болсиму, лекин бу органлардин һечқандақ җаваб хәт кәлмигән.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт