' Obama hökümiti kishilik hoquq mesilisini küchlük rewishte otturigha qoyalmidi '

Amérika prézidénti barak obama washin'gtonda élip bériliwatqan amérika ‏ - xitay istratégiyilik we iqtisadiy di'alogining échilish murasimida sözligen nutqida, xitaydiki kishilik hoquq mesilisi heqqide toxtaldi.
Muxbirimiz jüme
2009-07-28
Share
Amerika-xitay-Obama-ixtisadi-kelishim-305.jpg 27 - Iyul washingtonda bashlanghan, "amérika ‏ - xitay istratégiyilik we iqtisadiy dialogi" échilish murasimigha qatnashqan prézidént obama, yiminda nutuq sözlimekte.
AFP Photo

Emma kishilik hoquq teshkilatliri obama hökümitining kishilik hoquq mesilisini küchlük rewishte otturigha qoymighanliqidin ümidsizlen'genlikini ilgiri sürmekte.

27 - Iyul washin'gtonda bashlan'ghan, "amérika ‏ - xitay istratégiyilik we iqtisadiy di'alogi" bügün axirqi künige qedem qoydi. Xitaydiki kishilik hoquq depsendichiliki mesilisi kishilik hoquq teshkilatliri alahide diqqet qiliwatqan tereplerning bir idi.

Mezkur yighinning tünji küni, 21 - esirdiki amérika - xitay munasiwetlirining muhimliqi heqqide toxtalghan amérika prézidénti barak obama, kishilik hoquq mesilisi heqqidimu toxtaldi we mundaq dédi: " biz her qandaq bir qewimning diniy we medeniyiti choqum hörmet qilinishi we qoghdilishi kérek hemde barliq kishiler öz pikirlirini erkin otturigha qoyalishi kérek dégen qarashqa chongqur ishimiz. Bu xitaydiki diniy we étnik az sanliq milletlernimu öz ichige alidu hemde amérikidiki az sanliq milletlermu buning sirtida emes."

Di'alogda kishilik hoquq mesilisining otturigha qoyulush sheklide köp perq sezmigenlikini otturigha qoyghan kishilik hoquqni közitish teshkilati asiya - tinch okyan bölümining diréktori sofiy richardson xanim, kishilik hoquq mesilisining héch bolmighanda tilgha élin'ghanliqini bildürdi.

" Kishilik hoquq héch bolmighanda ritorik xitabqa aylandi. Lékin ular bu jehette qolgha chiqqudek, konkrétni siyasiy heriket pilanini otturigha qoyalmidi. Bundaq bolsa bek chataq bolidu."

 Halbuki bu nöwetlik di'alogda asasliq otturigha qoyulghan mesililer yenila iqtisadi hemkarliq, dunya kilimat özgirish yadro qoralliri kéngiyip kétishining aldini élish we dölet halqighan tehditlerge birlikte qarshi turush mesilisi qatarliqlar ilgiri sürüldi.

Sofiy richardson xanimining qarishiche, gerche amérika iqtisadiy chékinish dewrini béshidin kechürüwatqan bolsimu, emma amérika xitaydiki kishilik hoquq xatirisini yaxshilashta yenila zor heydekchilik qilish küchige ige iken.

" Men bezi iqtisadiy mesililer kishilik hoquqni öz ichige almaydu dep qarash tolimu cholta we peqet burnining uchinila körgenlik bolidu dep oylaymen. Méning qarishimche, amérika ‏ - xitay munasiwetliridiki, xitaydiki axbarat erkinliki mesilisi, musteqil edliye sistémisi qurup chiqish zörürlüki, öktichiler we ishchilar hoquqini qoghdash hemde xitayning gherbi qismidiki musulmanlarni öz ichige alghan barliq musulmanlarni yene chetke qaqmaydighan shexsiyetsiz bir térrorluqqa qarshi turush istratégiyisi belgileshning zörürlükini otturigha qoyalaytti."

Sofiy richardson xanim yene, obama hökümitining xitaydiki kishilik hoquq mesilisi heqqide hazirche konkrétni bayanat élan qilmighanliqini, emma buni kütidighanliqini bildürdi.

2006 - Yildin buyan her yili ötküzülüp kéliwatqan amérika ‏ - xitay istratégiyilik we iqtisadiy di'alogi bu yil amérikida élip bérildi. Mezkur di'alogning asasiy meqsiti xitay pulining almashturush qimmiti mesilisi we amérika ‏ - xitay soda munasiwetliri jeryanida amérika terepte kilip chiqiwatqan qizil reqem mesilisini hel qilish idi.

Emma, bu nöwetlik di'alogda dunya kilimati we yadro qoralliri mesilisi ilgirikige qarighanda bir qeder konkrétni rewishte otturigha qoyuldi.

Melum bolushiche, bu nöwetlik amérika ‏ - xitay istratégiyilik we iqtisadiy di'alogigha xitay tereptin mu'awin dölet ministiri wang chishen we xitay dölet kabinéti ezasi dey binggo qatarliqlarni öz ichige alghan 200 neper xitay diplomati qatnashqan.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet