Xelq'ara olimpik komitéti xitayning metbu'atqa bolghan kontrolluqidin endishe qilmaqta


2005.11.14
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
beijing_olympics_300.jpg
Xitayda olimpik? chégrisiz muxbirlar teshkilati resimi.

Amérika birleshme agéntliqining xewirige qarighanda, xelq'ara olimpik komitétidiki bir qisim emeldarlar yéqinda béyjinggha kélip, ularning olimpik yighinigha köriwatqan teyyarliqlirini közdin köchürgen hemde tekshürüshlerge asasen bir parche doklat yézip chiqqan.

Doklatta, gerche béyjingdiki olimpik meydanlirining asasiy eslihe qurulushliri yaxshi kétiwatqan bolsimu, lékin xelq'ara olimpik komitétining xitayning metbu'atqa qaratqan kontrolluqidin endishe qiliwatqanliqi körsitilgen. Xelq'ara olimpik komitétidiki ismini ashkarilashni xalimighan bir emeldarning bildürüshiche, xitay hökümiti hetta 2008 -yilidiki olimpik yighinigha kélishke iltimas qilghan chet'el muxbirliridin jedwel toldurghanda özlirining diniy étiqadini yézishni telep qilghan. Emma xitayning bu telipi xelq'ara belgilimilerge xilap bolghachqa, bu telep xelq'ara olimpik komitéti teripidin ret qilin'ghan.

Xitayning wedisi

Fransiye axbarat agéntliqining xewirige qarighanda, béyjing olimpik teshkilatining mu'awin re'isi jyang shyawyü ötken jüme küni, chet'el muxbirlirining 2008 -yilliq olimpik yighini mezgilidiki metbu'at tüzümidin endishe qilmasliqini, chünki xitay hökümitining xelq'ara olimpik komitétining belgilimilirige boysunidighanliqini, shundaqla olimpik bashlinishtin 1 ay burun we yighin axirliship 1 ay mezgilgiche, chet'el muxbirlirining béyjingda xewer bérishi cheklimige uchrimaydighanliqini bildürgen. U yene, eger xitayning hazirqi belgilimiliri, xelq'ara belgilimiler bilen toqunushup qalsa, u halda xitayning öz belgilimilirige muwapiq özgertish kirgüzidighanliqini wede qilghan.

Xitay hökümiti wede qilghanlirigha ri'aye qilalamdu?

2008 - Yildiki olimpik yighini mezgilidiki xitayning axbarat erkinlik weziyiti heqqide toxtalghan nyu-yorktiki "muxbirlarni qoghdash komitéti" ning asiya programmisining mes'uli abi rayt xanim mundaq deydu:

"2008 -Yilidiki béyjing olimpik yighini mezgilide, xelq'ara metbu'atlar asasliqi xitayning weziyitini asas qilip doklat béridu. Xitay hökümiti xelq'ara metbu'atning yéqindin közitishige uchraydu hemde xelq'ara metbu'at erkinlik ölchimige boysunush toghrisida küchlük bésimgha duch kélidu. Xitay hökümiti özliri wede qilghandek xelq'ara ölchemlerge ri'aye qilalamdu-yoq? buni waqti kelgende bilgili bolidu. Olimpik yighini xitaygha özlirini dunyagha tonitidighan bir yaxshi pursetni yaritip berdi. Eger xitay dölet ichi we chet'el muxbirlirini erkin doklat bérishke yol qoysa, u chaghda xitay özining zamaniwiylashqanliqini namayen qilalaydu".

Xitay hergizmu metbu'atni erkin qoyiwetmeydu

2008 -Yilidiki olimpik yighini mezgilide, xitay hökümiti metbu'atni erkin qoyiwétemdu yaki uninggha qaratqan kontrolluqni kücheytemdu? bu heqte toxtalghan amérikidiki intérnét zhornili bolghan " xewerler mejmu'esi" ning bash muherriri li xongku'en mundaq analiz yürgüzdi:

"2008 -Yilidiki olimpik yighini mezgilide metbu'at erkin qoyiwétilemdu dégen mesilide toxtalghinimizda, biz xitayliq bolush salahitimiz bilen xitay kommunistik partiyisining ish béjirish usulini obdan bilimizki, xitay hergizmu metbu'atni erkin qoyiwetmeydu. Erkin qoyiwétish u yaqta tursun, xitay hökümiti hetta téximu köp adem we maddiy küchini chiqirip, chet'el muxbirlirining izigha chüshüp paylap mangidu hetta ularning xewer bérishige tosqunluq qilidu. Mesilen, muxbirlarning bezi resimlerni tarqitishini tosashqa oxshash. Chünki siz u yerde peqet xitayningla eslihelirini ishlitishke mejbur bolisiz. Mushu bir nechche yildin buyan bolupmu xu jintaw textke chiqqandin buyan, xitayda metbu'at we intérnétlerge bolghan kontrolluq téximu küchiyip ketti. Bu ehwal hazir hetta jyang zémin dewridikidinmu wehshi boliwatidu. Elwette xitay hökümiti chong sözlep her xil wedilirini teshwiq qilishi mumkin. Lékin xitay ezeldin özining éytqanlirining qarshisini qilip kelgen bir dölet. Shunga méningche, xitay metbu'atni erkin tutimiz dep wedini qanche chong bergenséri, metbu'at choqum téximu ching tutilidu".

Fransiye agéntliqining bildürüshiche, bash shitabi fransiyidiki "chégrasiz muxbirlar teshkilati" chiqarghan doklatqa qarighanda, xitay hökümiti hazir 100 din oshuq muxbir we intérnét yazghuchilirini türmide tutmaqta iken. Shu sewebtin xitay, dunya boyiche muxbirlarni eng köp türmige solaydighan döletke aylan'ghan. Nöwette her qaysi kishilik hoquq teshkilatliri her qaysi dölet, xelq'ara olimpik komitéti we xelq'ara jama'itining olimpik yighinidin paydilinip, xitaygha kishilik hoquq mesiliside bésim ishlitishini telep qilmaqta. (Peride)

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.