Chigrisiz muxbirlar : xitay axbarat erkinlikige kapaletlik qilish wedisini orundimidi


2007-08-06
Share

Ch m t ning bash sekritari robért ménard (ongdin ikkinchi), 2007 - yili 6 - awghustta, béyjingdiki namayishta sözde. General secretary of Reporters Without Borders Robert Menard (2nd R) speaks as he and three colleagues hold a demonstration across the street across from the Beijing Olympic organising committee's headquarters in Beijing, 06 August 2007. AFP PHOTO/Peter PARKS

Xitay muxbirlar hoquqini qoghdighuchi xelq'ara teshkilatlarning axbarat erkinlikige kapaletlik qilish heqqidiki bésimigha duch kelmekte. Merkizi fransiyining parizh shehiridiki chigrisiz muxbirlar teshkilati düshenbe küni béyjingda axbarat élan qilish yighini ötküzüp, xitay da'irilirini kéler yili ötküzülidighan béyjing olimpik musabiqisigha qeder muxbirlarning ehwalini yaxshilash, axbarat erkinlikige kapaletlik qilish heqqidiki wedisini orundimidi, dep tenqid qildi. Töwende muxbirimiz ebu heqtiki melumatini diqqitinglargha sunimiz.

Ch m t: xitay olimpikni görüge éliwaldi

Chigrisiz muxbirlar teshkilatining düshenbe küni béyjing olimpik musabiqisi teshkili komitétining xizmet binasi aldida ötküzgen axbarat élan qilish yighini xitay da'irilirining ruxsitini almay chaqirildi. Mezkur teshkilatning rehberliridin robért ménard, férnando kastillo, rubina möxring, winsént brosséllar olimpikning 5 halqsiman simiwuli ornigha 5 koyzining resimi chüshürülgen maykilarni kiyip, xitay türmisidiki muxbirlar, intérnét yazghuchilirini we pikir erkinlik pa'aliyetchilirini qoyup bérishke chaqirdi.

Chigrisiz muxbirlar teshkilatining bash katipi robért ménard bayanatida " siler olimpik musabiqisigha oxshash zor tenterbiye pa'aliyitini xitay türmisining kölenggüsi astida ötküzsenglar bolmaydu," dep eskertip, " da'iriler bu musabiqini görüge éliwaldi. Hökümetning ' bir dunya, bir ghaye,' dégen shu'ari barghansiri quruqgepke aylinip qalmaqta. Bu partiyini aghdurush emes, belki buning eksinchidur. Lékin béyjing kishilik hoquqni yaxshilash wediside turmidi shundaqla olimpik rohini kemsitishni dawamlashturmaqta," dep körsetti.

Xelq'ara olimpik komitéti nime ish qilidu ?

Xeliqaraliq olimpk komitétining prezidénti jakku'és roji we ayali, xitay olimpik emeldarining hemralighida. 2007 - Yili 6 - awghust, béyjing International Olympic Committee (IOC) president Jacques Rogge (R) and his wife Anne are briefed by Chinese officials during a visit to Beijing, 06 August 2007.AFP PHOTO/Frederic J. BROWN

Chigrisiz muxbirlar teshkilatining latén tilida sözlishidighan rayonlar mes'uli férnandu kastéllo, xelq'ara olimpik komitétining re'isi jeks rogéni béyjing da'irilirining olimpik rohigha xilap heriket qiliwatqanliqini sürüshtürüshke chaqirdi.

Férnandu kastéllo axbarat élan qilish yighinida mundaq deydu , "olimpik musabiqisigha bir yil qalghan bolsimu, lékin xelq'ara olimpik komitétining re'isi telep qilishqa tégishlik mesililerni yeni türmidiki muxbirlarni, intérnét yazghuchilirini qoyup bérish, intérnétni chekleshke xatime bérish we chet'ellik muxbirlarning erkin xewer bérishige kapaletlik qilish qatarliqlarni hazirghiche telep qilmidi."

Xitay hökümiti nimishqa wediside turmaydu ?

Amérikida yashaydighan xitay mulahizichi lyu shawjuy, xi'itayning wedisini orundishigha tosalghu boliwatqan mesililer heqqide toxtulup, "xitayda axbarat erkinliki yolgha qoyulsa, bir partiye diktaturliqigha dez kétishi mümkin," dep körsetti.

Lyu shawjuy, " axbarat erkinliki yaki uchurni bilish erkinliki bu bir uniwérsal qimmet qarishidur. Bu insaniyetning mes'uliyiti, mejburiyiti we hoquqining ayrilmas bir qisimi. Junggoning dölet ehwalimiz oxshimaydu, dégenlik emiliyette bir partiye diktaturluqidin ibaret bu en'güshterdin waz kéchishni xalimighanliqtur. Shunga ular bir partiye diktaturliqida kishilerni qanchilik aldiyalisa, shunchilik aldash yolini tutiwatidu. Eger uchur erkinliki yolgha qoyulsa, puqralarni aldash mumkinchiliki qalmaydu. Bu ehwalda bir partiye diktaturluqi yimirilishi mümkin. Shunga xu jingtaw axbarat erkinlikige esheddiy pozitsiye tutmaqta," dep körsetti.

Ch m t béyjing olimpik musabiqisini bayqut qilamdu ?

Xitay saqchiliri, 2007 - yili 6 - awghustta, béyjingdiki namayish qilghan we namayishni ziyaret qiliwatqan muxbirlarni soraq qilmaqta. Beijing police (L) question foreign journalists, including an AFP reporter, who were covering a protest by an international press freedom group opposite the Beijing Olympic organising committee's headquarters in Beiijing, 06 August 2007. AFP PHOTO/Peter PARKS

Chigrisiz muxbirlar teshkilatidiki xadimlar bu yilning bashliri xitayning teklipige bina'en béyjingni ziyaret qilghanda béyjing olimpik musabiqisini bayqut qilmaydighanliqini bildürgen.

Mezkur teshkilatning mes'uli wénsént brusséli béyjingdiki axbarat élan qilish yighinida bu meydanini yene tekitlep, "eng muhimi biz bu yerge bayqut qilish üchün emes, belki siyasi mehbuslarni qoyup bérish, tor betlirige kirishni asanlashturush we radi'o kashilisigha xatime bérishke kelgenmiz," dep körsetti.

Olimpik dunyagha échilishtiki köznek

Radi'omizgha xitay kompartiyisi béyjing olimpik musabiqisini heywe körsitish meqsitide ötküzmekchi bolghanliqini tekitligen lyu shawjuy, lékin bu musabiqe dunyaning diqqet nezirini xitayda yüz bériwatqan weqelerge tartishtiki köznek bolup qalidighanliqini bildürdi.

U mundaq deydu, " burun kompartiye derwazini taqiwélip jahan sorashni yaxshi köretti. Bolupmu xu jingtawda bu xa'ish téximu éghir. Burun séstima derwazini taqiwélishqa baghlinatti. Lékin olimpik u taqisimu taqighili bolmaydighan bir köznek bolup qaldi. Emdi bu köznekni taqiwélish tes, taqiwalghan teqdirdimu pütün dunya sizning nime ish qiliwatqanliqingizni körüp turidu."

Xitay az sanliq milletlerge qosh ölchem qollanmaqta

Xitay hökümiti bu yilning bashlirida belgilime chiqirip, chet'ellik muxbirlarning xitaydiki her qaysi ölke - aptonom rayonlarni ruxsetsiz sayahet qilish we yerlik da'irilerning ruxsitisiz xalighan kishiler söhbet ötküzüsh erkinliki bolidighanliqini we bu belgilime 2008 - yili 10 - ayning 18 - künigiche yolgha qoyulidighanliqini bildürgen idi. Lékin xitay tashqiy ishlarministirliki gérmaniyining béyjingdiki bir muxbiri bilen yene bir amérika muxbirigha bu yil 4 - ayda tibetni ziyaret qilghanliqi üchün agahlandurush bérip, Uyghur aptonom rayoni bilen tibet belgilimidiki rayonlargha kirmeydighanliqini tekitligen.

Lyu shawjuy xitay da'irilirini bu mesilide qosh ölchem qollunush bilen eyiplidi. U, "ular qosh ölchem qollanmaqta. Xenzular rayonigha bir xil ölchem, az sanliq milletler rayonigha yene bir xil ölchem qollunush bu pütünley aljighanliqtur. Eger junggo atalmish köp milletlik, ittipaqlashqan bir dölet bolsa, hemme yerge oxshash mu'amile qilish lazim. Merkizi hökümet bu belgilimini az sanliq millet rayonlirighimu qollinishi kérek," deydu.

Chigrisiz muxbirlar teshkilatining béyjingda axbarat élan qilish yighini ötküzgen 4 kishilik guruppidiki rubina möxring, muxbirlar hoquqini qoghdighuchi mezkur teshkilatning awstiryilik mu'awin prézidénti. Möxring, axbarat yighinida "xitay hökümiti hemme ademni jümlidin biznimu ötken 1 - ayda xitayni ziyaret qilghan waqtimizda koldirlatti. Ular bizge bergen wedisining hich biride turmidi," dep körsetti. (Erkin)

Pikirler (0)

Barliq pikir - bayanlarni körüsh.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.