32 Дөләттики 100 шәһәрдә хитайға қарши паалийәтләр


2007-08-21
Share

Олимпикни байқут қилиш. Photo courtesy of UAA

2008 - Йиллиқ бейҗиң олимпик мусабиқисигә бир йил қалған хатирә күни мунасивити билән, 4 - авғуст күнидин башлап хәлқарадики һөкүмәтсиз тәшкилатлар тәрипидин намайиш вә башқа наразилиқ паалийәтлири елип берилған иди. Бу паалийәтләрниң асаси мәзмуни: 2008 - йиллиқ олимпик мусабиқисини өткүзүш һоқуқиниң хитайға берилгәнликигә наразилиқ билдүрүш вә хитайдики кишилик һоқуқ дәпсәндичиликигә қарши туруштин ибарәт болуп, бу мәзмундики һәрикәтләр пүтүн дуня миқясида әвҗи алмақта.

Хәлқарадики һөкүмәтсиз тәшкилатларниң ғәзипи қозғалмақта

Мәтбуатлар бүгүнгә қәдәр һич қандақ бир дөләтниң, олимпик мусабиқисини өткүзүш шәрипигә еришкәндин кейин, бундақ қаршилиқларға учрап бақмиғанлиқини тәкитләшмәктә. Бундин бир йил илгири хитай тәрәпниң олимпик мусабиқисини өткүзүш һоқуқиға еришсә, хитайдики кишилик һоқуқ мәсилисини яхшилаш һәққидә бәргән вәдилирини орундимиғанлиқи вә уйғур дияри билән тибәттә техиму дәһшәтлик миллий зулумларниң давам қиливатқанлиқи һәмдә дарфур қирғинчилиқиға хитайниң бивастә сәвәбчи болғанлиқи бу қаршилиқларниң һәссиләп күчийишигә түрткә болмақта. Хитай тәрәпниң қулақ йопурувелип, хәлқаралиқ наразилиқларға инкас билдүрмәслики хәлқарадики һөкүмәтсиз тәшкилатларниң техиму күчлүк ғәзипини қозғимақта.

9 - Авғуст күни гретсийиниң афина шәһридә башланған 2008 - йиллиқ бейҗиң олимпик мусабиқисигә қарши олимпик мәш' әлини йеқип наразилиқ билдүрүш паалийити, явропа вә америкини мәркәз қилған 32 дөләттики 100 шәһәрдә давам қилиш алдида турмақта.

25 - Авғуст күни йәнә бир қетимлиқ кәң көләмлик паалийәт елип берилиду

Д у қ, хитай демократик федиратсйони, хәлқара инсан һәқлири тәшкилати, фалунгоң тәшкилати вә германийидики башқа һөкүмәтсиз тәшкилатларниң бирләшмә баянатиниң роһиға асасланғанда, бу тәшкилатлар 25 - авғуст күни германийиниң мюнхен шәһридә йәнә бир қетимлиқ кәң көләмлик паалийәт елип беришни қарар қилған.

Мюнхен шәһридә мәшәл көтүрүп йүгрәш вә намайиш қилиш паалийитини уюштурған бу тәшкилатларниң ахбарат баяннамисиниң баш темиси "инсан һәқлири болмайдикән, хитайда олимпик болмайду" дегәндин ибарәт болуп, униңда хитай хәлқи билән биргә уйғурлар вә тибәтликләрниң кишилик һәқ - һоқуқлириниң дәпсәндә қилишларға учраватқанлиқи шәрһиләнгән.

Миюнхенда елип берилидиған бу паалийәт олимпик мәйданида мәшәл яндуруп, шәһәрниң әң ават райони болған мүнчәнәр фрәиһәит дегән кочисиғичә мәшәл көтүрүп йүгрәш билән биргә, бу йәрдин шәһәрниң йәнә бир чоң мәйдани болған одионәс платз дегән йеригичә намайиш қилип йүрүш елип бериш икән.

Кишилик һоқуқ мәсилисидин чәтнәп өтүп кәткили болмайду

Бу йил 8 - айниң 4 - күнидин башлап дуняниң һәр йеридә 2008 - йиллиқ бейҗиң олимпик мусабиқисигә қарши паалийәтләрни қанат яйдурған хәлқара кәчүрүм тәшкилати, кишилик һоқуқни көзитиш тәшкилати, хәтәр астидики милләтләрни қоғдаш тәшкилати, чегрисиз мухбирлар тәшкилати вә башқа нурғунлиған һөкүмәтсиз тәшкилатлар хитайға қарши паалийәтлирини күнсери күчлүк шәкилләрдә елип беришқа башлиди. Болупму, германийиниң һәр қайси шәһәрлиридики һөкүмәтсиз тәшкилатлар билән биргә д у қ, тибәт тәшкилатлири вә фалунгоңчилар тәшкилатлириниң наразилиқ һәрикәтлириниң көлими вә сани техиму көп болуп, бу тәшкилатлар 2008 йили 8 - айға қәдәр 32 дөләттики 100 шәһәрдә нәччә йүз қетим паалийәт елип баридикән.

Сиясийонларниң қарашлириға асасланғанда, бу һөкүмәтсиз тәшкилатларниң паалийәт саниниң көплики, паалийәт түрлириниң һәр хиллиқи дуня җамаитиниң күнсери күчлүк диққитигә еришиватқан болуп, буниңдин олимпик комитети биарам болупла қалмастин, һәр қайси дөләтләрниң кишилик һоқуқ кометитлириму биарам болушқа башлиған. Нурғунлиған тәшкилатлар өз дөлитиниң юқири дәриҗилик һөкүмәт әмәлдарлириға хитайдики кишилик һоқуқ вәзийити өзгәртиш һәққидә бесим ишлитиш усулини қолланған. Бу хил бесимларниң күчүйүп бериши, ғәрб дөләт әрбаблирини хитай дөләт рәһбәрлири билән болған учришишларда хитайдики кишилик һоқуқ мәсилисидин чәтнәп өтүп кетәлмәйдиған һалға кәлтүрүп қойған.

2008 - Йиллиқ бейҗиң олимпик мусабиқиси қайта күн тәртипкә қоюлуши мумкин

Ғәрб мәтбуатлиридики анализларға асасланғанда, 2008 - йили олимпик мусабиқиси өткүзүш мунасивити билән, хитайдики инсан һәқлири дәпсәндичиликиниң дуня җамаитиниң бу қәдәр диққитигә чүшүп қелишини вә хитай һөкүмитиниң образиниң юқири көтүрүлүш түгүл, барғансири йәргә урулушини хитай һөкүмити тәсәввур қилипму бақмиған болуп, чәтәлләрдики инсан һәқлири тәшкилатлиридин сирт, хитай пуқралириму хитай коммунист һакимийитиниң әпти - бәширисини ечиш тәрәпдари болуп хизмәт қилмақта икән. Болупму, бу мунасивәт билән, уйғурлар вә тибәтликләр мәсилиси дуня сиясий сәһнисидә йәниму бир балдақ көккә көтүрүлүш пурситигә еришидикән.

Хитайниң әң чоң әндишиси болса; бейҗиң олимпик мусабиқиси өткүзүлгичә вә мусабиқә башланған мәзгилләрдә һәр түрлүк күтүлмигән қаршилиқ һадисилириниң йүз беришидин сақланғили болмайдикән.

Диққәтни чекидиғини шуки, хитайниң бу мусабиқисини байқут қилиш шуарлириниң пүтүн дуня миқясида барғансири әдәп бериши, 2008 - йиллиқ олимпик мусабиқисиниң хитайда өткүзүлүш мәсилисини қайтидин күн тәртипкә қоюш еһтималлиқини кәлтүрүп чиқириши мумкин икән. (Әкрәм).

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт