Xitayda ölüm jazasini tedbiqlash hoquqi ali sot mehkimisige ötküzüp bérildi


2006-11-01
Share
Ghulja weqesidiki asasliq kishilerdin biri abduxélil abdumijit xitay da'iriliri teripidin qolgha élin'ghandin kéyin, 2000 – yili 15 – öktebir küni qiynapo öltürülgen idi. Uyghur aptonom rayoni xitayda siyasi mehbuslargha ölüm jazasi bériliwatqan birdin - bir rayon hésablinidu.

Xitayda hazir yolgha qoyuluwatqan xelq sot mehkimisi teshkili qanunining 13 - maddisida ölüm jazasini tedbiqlash hoquqi her qaysi ölke, aptonom rayon we alahide sheherlerdiki yuqiri derijilik sot mehkimilirige ötküzüp bérilgen. Yuqiri sotlar 1983 -yildin béri ali sot mehkimisige wakaliten ölüm jazasini tedbiqlash hoquqini yürgüzüp kelmekte. Lékin xitay xelq qurultiyi seyshenbe küni xelq sot mehkimisi 13 - maddisigha özgertish kirgüzüp, 2007 - yili 1 - ayning 1 - künidin étibaren ölüm jazasini tedbiqlash hoquqi ali sot mehkimisige ötküzüp bérilidighanliqini qarar qildi.

Xitay dunya boyiche ölum jazasi eng köp bérilidighan dölet

Xitay dunyada ölüm jazasini eng köp ijra qiliwatqan dölet. Bir qisim teshkilatlar xitayda yiligha 10 ming kishining ölüm jazasigha höküm qilinidighanliqini bildürmekte. Kishilik hoquqni qoghdighuchilar, xitayning hazirqi qanuni yerlik sot mehkimilirining mehbuslarni ölüm jazasigha yenggillik bilen höküm qilish yolini achmaqta, dep eyibligen. Bezi mutexessisler, xitay xelq qurultiyining qarari ölüm jazasini azaytishke paydisi bar, dep körsetti.

Xongkong jonggo edibiyati uniwérsitétining qanun tetqiqatchisi wang yowjinning eskertishiche, hazirqi qanun boyiche her qaysi ölke, alahide sheher we aptonom rayonlar ölüm jazasigha oxshimighan ölchemler qollanmaqta. Wang yowjin, yéngi qanun bolmidi dégende ölüm jazasi bérilgen dilolarda naheqchilikni azaytish rolini oynishi mumkin," deydu.

Xitayning ölüm jazasi tüzümi xelq'ara kishilik hoquqni qoghdighuchi teshkilatlar we gherb ellirining üzlüksiz tenqidige uchrawatqan mesililerning biri bolup keldi. Béyjing hökümiti her yili xitayda ölüm jazasigha höküm qilin'ghan kishilerning sanini élan qilishni ret qilip, buni dölet mexpiyetliki qatarida tutup kelgen.

UAA: Bu bir heqiqi ilgirlesh emes

Xitay hökümiti sherqiy türkistanda Uyghurlarni siyasi seweblerdin qanundiki hoquqlirigha qarimay ölüm jazasigha höküm qilmaqta.... Xitay sot mehkimiliri ten jazasi astida mejburi iqra qildurulghan mehbuslarni ularning iqranamisigha qarapla ölüm jazasigha höküm qilmaqta. Shunga ten jazasigha diqqet qilmay, ölüm jazasini közdin kechürüshke diqqet qilish xata yölünishke kirip qalghanliqtur.

Kishilik hoquqi teshkilatliri xitayning ölüm jazasi islahatigha oxshimighan inkaslarni qayturmaqta. Xelq'ara kechürüm teshkilati we merkizi nyu - yorktiki kishilik hoquqni közitish teshkilati xitayning bu islahatini qarshi alghan bolsimu, lékin eger xitay ölüm jazasi tüzümini téximu chongqur islahat qilmisa, yéngi qanun xitayda ölüm jazasi tüzümini téximu mustehkemlesh rolini oynishi mumkin, dep agahlandurdi. Merkizi washin'gtondiki amérika Uyghur jem'iyiti bolsa xitayning bu islahatini "yéterlik emes," dep körsetti we buni "bir ilgirlesh," dep qarimaydighanliqini bildürdi.

Amérika Uyghur jem'iyitining tetqiqatchisi bén kardos, "bu qarshi élishke tégishlik qedem bolsimu, lékin buni heqiqi türdiki ilgirlesh dégili bolmaydu. Ölüm jazasini tedbiqlash hoquqi burun ali sotning ilkide idi. Bu 1980 - yillarning bashlirida ölke derijilik yuqiri sotlargha chüshürüp bérilgen. Bu qétim buni ali sot yene ötküzüwalmaqchi. Bu kona tüzümning qaytilinishidur. Shunga buni heqiqi menidiki ilgirlesh dégili bolmaydu," dep körsetti.

Kardosning eskertishiche, eger xitay edliye sistémisini dunyagha qobul qildurmaqchi bolsa ölüm jazasigha höküm qilinishqa tégishlik 68 xil jinayet türini azayish kérek. Chünki bu jinayet türlirining köp qisimi Uyghur siyasi mehbuslirini jazalash üchün ishlitilmekte. Siyasi mesilige alaqidar pütün dilolarni xitay ali sot mehkimisi körüp chiqishi kérek," dep tekitligen bén kardos, chünki "xitay hökümiti sherqiy türkistanda Uyghurlarni siyasi seweblerdin qanundiki hoquqlirigha qarimay ölüm jazasigha höküm qilmaqta," deydu. U, xitayning ten jazasigha uchrash weqelirini tekshürüdighan terepsiz organ tesis qilishini telep qildi. Uning eskertishiche, "xitay sot mehkimiliri ten jazasi astida mejburi iqra qildurulghan mehbuslarni ularning iqranamisigha qarapla ölüm jazasigha höküm qilmaqta." Bén kardos, "shunga ten jazasigha diqqet qilmay, ölüm jazasini közdin kechürüshke diqqet qilish xata yölünishke kirip qalghanliqtur," dep körsetti.

Adwokat li jinjin: junggoning qanun - tüzüm tereqqiyati siyasetke qarap özgermesliki kérek

Xitay qanunida ölüm jazasigha höküm qilin'ghan mehbuslar hökümge narazi bolsa, 10 kün ichide ali sot mehkimisige erz qilish kérek. Bezi mutexessisler, mehbuslargha bérilgen 10 künlük erz süriki yéterlik emes, dep qarimaqta.

Amérika maréyland uniwérsitétining qanun penler doktori chyu xongda, "erz qilish üchün yéterlik waqit bérilishi kérek. Mehbuslar bunchilik qisqa waqit ichide erz qilishqa ülgürelmesliki mumkin. Erz qilish waqtini bir aygha uzartsa bir qeder muwapiq bolghan bolatti," deydu.

Kishilik hoquqni küzütüsh teshkilati, eger xitay her yili qanchilik kishining ölüm jazasigha höküm qiliniwatqanliqini élan qilmisa, ölüm jazasi islahatining ehmiyiti bolmaydighanliqini ilgiri sürdi. Kishilik hoquqni közitish teshkilati charshenbe küni élan qilghan bayanatta eskertishiche, yéngi qanun xitayda her yili ölüm jazasi bérilidighanlarning sanini azaytip, bigunah kishilerning xata öltürülüshidin saqlishi mumkin. Ölüm jazasigha qarshi turudighanliqini tekitligen kishilik hoquqni közitish teshkilati, xitayning ölüm jazasi islahatini " ijabiy bir qedem," dep tekitligen bolsimu, lékin ölüm jazasigha höküm qilin'ghanlarning sanini dölet mexpiyetliki, dep qarashtin waz kéchish kérek," deydu.

Amérikining nyu - york shehiridiki xitay adwokati li jinjin, xitay qanuni siyasetning yétekchilikidin qutulushi kérek, dep qaraydighanliqini bildürdi. U, "jonggo qanuni da'im siyasetke egiship mangidu. Bu dégenlik junggoning amanliqi nacharlashqanda ölüm jazasini tedbiqlash hoquqi yene yerlikke chüshürüp bérilidu, dégenliktur. Méningche bu éghir mesile. Chünki 1983 - yildiki tazilash nurghun naheqchiliklerni keltürüp chiqardi. Ölümge höküm qilinishqa tégishlik bolmighanlar höküm qilindi. Shunga men junggoning qanun - tüzüm tereqqiyati siyasetke qarap özgermesliki kérek," dep qaraymen," dep körsetti.

Xitay hökümiti hazirgha qeder yilda xitay boyiche qanchilik kishige ölüm jazasi bérilidighanliqini élan qilip baqmidi. Shu seweb tüpeyli xelq'ara jem'iyetning xitayda ölüm jazasi bérilgen mehbuslar sani heqqidiki perizide zor perqler mewjut. Xelq'ara kechürüm teshkilati, xitayda 2005 - yili az dégende 1770 kishige ölüm jazasi bérilip ijra qilin'ghanliqini bildürmekte. Kishilik hoquqni küzitish teshkilati, bu sanning 10 minggha yétidighanliqini ilgiri sürgen.

Uyghur aptonom rayoni bolsa xitayda siyasi mehbuslargha ölüm jazasi bériliwatqan birdin - bir rayon hésablinidu. (Erkin)

Pikirler (0)

Barliq pikir - bayanlarni körüsh.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet