B d t yighinida, ölüm jazasini emeldin qaldurush teklip layihisi köp sanliq awaz bilen maqulluqtin ötti


2007-12-19
Share

Tünügün yeni 18 ‏- dékabir küni axirlashqan,birleshken döletler teshkilati 62 ‏- nöwetlik omumiy kéngishining 76 ‏- we 77 ‏- qétimliq yighinlirida, ölüm jazasini emeldin qaldurush layihisi qayta muzakirige qoyuldi. Muzakiride jiddiy talash-tartishlardin kéyin, teklip layihe awazgha qoyuldi. Teklip layihisi 54 ret awazgha qarshi 104 maqulluq awazining üstünlüki bilen qobul qilindi.

Xitay: qarshi awazdikiler sel qaralmasliqi kérek

Yighinda, yawropa birlikige eza döletler, ölüm jazasini emeldin qaldurushni insan heqlirige munasiwetlik mesile dep qarap xelq'ara qanun ramkisi ichide qarar bérishni otturigha qoysa, xitay qatarliq döletler, bu mesilining xelq'araliq emes, belki döletlerning qanun sistémisigha munasiwetlik mesile hem döletlerning ichki ishi dep qarilishini, otturigha qoydi. Bir terep, bu layihini b d t insan heqliri komitétining muzakire témisi dése, yene bir terep bu mesilini b d t ning omumiy kéngishining muzakire témisi bolushi kéreklikide ching turdi.Xitay yighinda mezkur layihige ret awaz qollan'ghan döletlerning béshida turdi. Yighin axirida xitay wekili, yawropa döletlirini, döletlerning perqliq ehwalini nezerde tutmidi, özlirining köz qarishini bashqa döletlerge tangdi, bu jeryanda diplomatik hüner we bésim ishletti dep eyiblidi.

Ölüm jazasini emeldin qaldurush teklip layihisi, b d t da 1994 ‏- we 1999 ‏- yilida otturigha qoyulghan bolsimu, maqulluqtin ötmigen. Shunga bu qétimliq awazning netijisidin memnun bolghan b d t bash katipi ben komin, layihining qobul qilinishini ölüm jazasini dunya boyiche emeldin qaldurush üchün tashlan'ghan muhim bir qedem dep medhiyilidi. Emma yighinning xitay wekili: " qarshi awaz qollan'ghanlarning sani, üstünlükni teshkil qilalmisimu, az mölcherlinishiche bolmaydu, bu san, dunyada téxi ölüm jazasini emeldin qaldurushta omumiy pikir birliki shekillenmigenligini ipadileydu dep körsetti.

1976 ‏- Yili dunyada ölüm jazasini emeldin qaldurghan döletler sani aran 16 bolghan bolsa, hazir 133 ke köpeydi؛ peqet 64 dölet yeni dunya döletlirining üchtin biri ölüm jazasini saqlap kelmekte. Ölüm jazasini dunya boyiche emeldin qaldurushqa terepdar bolghanlar asasen démokratik döletler bolsa, qarshi turghuchilar arisida, namrat we diktator döletler asasi salmaqni igilimekte. Ölüm jazasining emeldin qaldurulush mesilisi, amérika bilen xitay xelq'ara mesililerde birlikke kéleleydighan nahayiti az témilardin biri bolup, amérikimu ölüm jazasining emeldin qaldurulushigha qarshi awazdikilerdin biri, emma amérikining 12 shtatida, ölüm jazasi emeldin qalghan, bularning ichide michigan shtati 1846 ‏- yildila ölüm jazasini emeldin qaldurup bolghan.

" Ölüm jazasi emeldin qalmisa, az sanliq milletler ziyan'gha uchraydu"

Ölüm jazasini emeldin qaldurush mesilisidiki pikir ixtilapi mahiyette, kishilik hoquq igilik hoquqtin üstünmu yaki töwenmu ? dégen talash-tartishning yene bir xil shekli bolup, emeldin qaldurushqa qarshi turghuchilar, ölüm jazasi emeldin qalsa, jinayetchiler tégishlik jazasini tartmighan bolidu, jem'iyette muqimsizliq amilliri köpiyip kétidu dep qaraydu. Yawropa döletliri bolsa, ömür boyi qamaq jazasimu ölüm jazasigha oxshashla jazalash küchige ige, eger ölüm jazasi emeldin qaldurulmisa, insan heqliri dexli-terüzge uchraydu, az sanliq milletlerning heq- hoquqi dexli-terüzdin saqlinalmaydu dep qaraydu.

2004 ‏- Yili xitayda ölüm jazasigha bérilgenlerning sani, 3400 bolup, bu shu yili dunya boyiche ölüm jazasigha buyrulghanlarning %90 ni igiligen.

2006 ‏- Yili dunya boyiche, ölümge buyrulghanlar sani 5628 neper bolup, buning ichide, 5000 i xitayda ijra qilin'ghan. Xelq'ara kechürüm teshkilatining bildürüshiche, siyasiy seweblik ölüm jazasigha yoluqiwatqanlar peqet Uyghurlardur. Bu melumatlar, yawrupaliqlarning ölüm jazasini emeldin qaldurulmisa, az sanliq milletler hoquqi ziyankeshliktin xaliy bolalmaydu dégen qarishini ispatlimaqta. Bu nöwet b d t da qobul qilin'ghan ölüm jazasini emeldin qaldurush layihisi téxi teklip layihe bolup, qanuniy küchke ige emes, bu peqet, dunya döletliri ichide tunji qétim kop sanliqning qollishigha érishkenliki üchünla, ilgirilesh dep qaralmaqta. (Shöhret hoshur)

Pikirler (0)

Barliq pikir - bayanlarni körüsh.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet