"Хитай маарип түзүмини ислаһ қилип, өсмүр ‏- балиларни әмгәккә селишни дәрһал тохтитиши керәк"


2007.12.03

Дуня кишилик һоқуқни көзитиш тәшкилати, бүгүн йәни 3 ‏- декабир күни нюйоркта баянат елан қилип, хитай маарип министирликиниң, " тиришчанлиқ билән ишләп, иқтисадчанлиқ билән мәктәп башқуруш түзүмини " хитайда милйонлиған өсмүр -балиларниң әмгәккә селинишиға йочуқ ечип бериватиду" дәп тәнқидлиди вә хитай һөкүмитини маарип түзүмини ислаһ қилип, өсмүр ‏- балиларни әмгәккә селишни дәрһал тохтитишқа чақирди.

Хитайниң "тиришчанлиқ билән ишләп , иқтисадчанлиқ билән мәктәп башқуруш " бәлгилимиси қанунға хилап

Баянатта билдүрүлүшичә, хитай қанунлирида, 16 яшқа тошмиған пуқраларниң әмгәккә селиниши чәкләнгән; хитайниң маарип түзүмиму, 9 йиллиқ һәқсиз вә мәҗбурий маарип түзүми дәп бәлгиләнгән. Шундақ туруқлуқ, хитай өз қанунлириға хилап һалда," тиришчанлиқ билән ишләп , иқтисадчанлиқ билән мәктәп башқуруш " бәлгилимиси чиқирип, өсмүр -балиларниң әмгәккә селинишиға йол ечип бәрмәктә. Мәзкур тәшкилатниң игилишичә, хитайда нөвәттә 400 миңдин артуқ оттура -башланғуч мәктәпниң 12 ‏- 16 яш арисидики оқуғучилири, деһқанчилиқ вә қол-һүнәрвәнчилик саһәсидә, " язлиқ тәтил әмгики" , кәсп тәҗрибиси" қатарлиқ намлар астида, әмгәккә селинмақта. Хитайда 2004 ‏-йилниң ичидә, мәктәп оқуғучилириниң әмгикигә тайинип қилинған иқтисадий кирим 10 милйон йүәндин ашқан. Йәнә мәзкур тәшкилатниң игилишичә, 2006 ‏- йили авғуст ейида,, гуаңдуң өлкисиниң мавмиң наһийисидики 200 оқуғучи, шенҗен шәһиридики қол санаәт мәркизигә апирилип, күнлүки 11 саәттин әмгәккә селинған; 2007 ‏-йили 7 ‏- айда, гуаңдуңниң пәню районидики 100 дин артуқ оттура мәктәп оқуғучилири, начар муһит астида қәғәз йешик ясаш әмгикигә селинған.

Уйғур елидики мәктәп оқуғучилириниң пахта териш, қизилча йиғиш қатарлиқ әмгәклиригә селиниши яш қурамиға нисбәтән еғир әмгәктур.

Дуня кишилик һоқуқ тәшкилатиниң билдүрүшичә, өсмүр-балиларниң әмгәккә селиниш әһвали әң еғир җайлар хитайдики иқтисадий арқида қалған районлар болуп, уйғур елиму бу районлар ичидә. Мәзкур тәшкилатниң игилишичә, уйғур елидики мәктәп оқуғучилири асасән, пахта териш, қизилча йиғиш қатарлиқ әмгәкләргә селинған болуп, бу әмгәкләр, оқуғучиларниң илим игиләш пурситини йоқитипла қалмай, балиларниң яш қурамиға нисбәтән еғир әмгәктур.

Һазир шиветсийидә яшаватқан, икки йилниң алдида ақсудики бир оттура мәктәптә 5 йил оқутқучи болуп ишлигән,учқунҗан әпәнди, уйғур елидики мәктәп балилириниң әмгәккә селиниш әһвалиниң хитай мәктәпләрдә әмәс, пәқәт уйғурчә мәктәпләрдила мәвҗут икәнликини билдүрди.

Мәзкур тәшкилат хитай һөкүмитиниң йеқиндин буян, бала әмгәкчиләрни ишлитишни чәкләш һәрикәтлири қозғиған болсиму, буниң пәқәт дөләт ичи-сиртидики наразилиқларни бесиш үчүн, ипадиләватқан сахта көрүнуш икәнликини оттуриға қойди.

Хитайниң әмгәк қанунида 16 яшқа тошмиғанларниң әмгәккә селиниши чәклиниду

Хитайниң әмгәк қанунида өсмүр балилар һәққидә мундақ дейилгән 16 яшқа тошмиғанларниң әмгәккә селиниши чәклиниду: бирақ улар , алаһидә шараитлар астида, тән-саламәтлики зиянға йәтмигидәк дәриҗидә, тәнтәрбийә, сәнәт, практика саһәлиридә, әмгәккә селинса болиду. Әмма қандақ әһвалларниң алаһидә әһвал санилидиғанлиқи әскәртилмигән; хитай маарип министирликиниң тиришчанлиқ билән ишләп иқтисадчанлиқ билән мәктәп башқуруш бәлгилимисидиму, мәктәп балилирини еғир җисманий әмгәккә селишқа болмайдиғанлиқи билдүрүлгән.

Әмма, қандақ әмгәкләрниң еғир җисманий әмгәкләр қатариға киридиғанлиқи көрситәлмигән; шуңа дуня кишилик һоқуқни көзитиш комитети хитайниң өсмүр-балиларниң әмгәккә селиниш мәсилисидики алақидар бәлгилимиләр мүҗмәл вә ениқсиз дәп қариған көзитиш тәшкилати, хитай маарип министирлиқини мана мушу хил мүҗмәл ипадиләр арқилиқ өсмүр ‏- балиларниң әмгәккә селинишиға йешил чирақ йеқип бериватиду дәп әйиблиди.

Хитай бала әмгәкчиләргә алақидар қанун-түзүмлирини дәрһал өзгәртиши керәк

Мәзкур тәшкилат хитайниң бала әмгәкчиләргә аит учурларни изчил түрдә дөләт мәхпийәтлики қатарида сир тутуп келиватқанлиқини оттуриға қойди. Баянатта билдүрүлүшичә, хитайдики,CCTV истансиси, 2006 ‏- йили 9 ‏- айда, мәктәп оқуғучилириниң еғир әмгәккә селиниш әһвалини синалғуға елип, елан қилғанда, хитай җәмийитидә күчлүк ғулғула пәйда болған; әмма хитай һөкүмити бу талаш-тартишларни өз сиясити үчүн әйнәк қилип пайдилиниш орниға, мәзкур программиниң тарқитилишини чәклигән.

Хитайниң мәктәп балилирини әмгәккә селишини хитайниң өз асасий қануни вә хәлқара қанунларға хилап дәп көрсәткән, көзитиш тәшкилати, хитайни бала әмгәкчиләргә алақидар қанун -түзүмлирини дәрһал өзгәртишкә вә өзгәртилгән шәклини дуняға ашкарилашқа чақирди. (Шөһрәт һошур)

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.