Оттура асия маарипида 'усули җәдид' ниң барлиққа келиши

Түркий қәвмләр ичидә уйғурлар билән татарларниң әң мәдәнийәтлик һәм илғар милләтләр икәнлики һәммә бирдәк етирап қилидиған бир һәқиқәт. "Ана юрт" намлиқ романниң аптори мәрһум зордун сабирниң "сталин мәдәнийәтлик милләтләрни яқтурмайтти, шуңа у татарлар билән уйғурларға республика қуруп бәрмигән" дейишигә сәвәб болған амилму шу иди.
Мухбиримиз өмәрҗан тохти
2009.09.04

Сәуди әрәбистаниниң мәдинә мунәввәрә шәһиридики ислам универстетини пүттүргәндин кейин, мәккә шәһиридә илмий хизмәтләр билән шуғуллинип келиватқан абдуләзиз әпәндигә оттура асия маарипида "усули җәдид" ниң барлиққа келиш тарихи һәққидә бир қанчә соал билән мураҗиәт қилған идуқ.

Оттура асия маарипида "усули җәдид"ни башлиған адәм

Абдуләзиз әпәнди оттура асия маарипида "усули җәдид"ни башлиған адәмни тонуштуруп мундақ деди: "оттура асия маарипида "усули җәдид" ни барлиққа кәлтүрүштә вә омумлаштурушта башламчи болған киши татар милйонери ғәнибай иди. У көпни көргән, сехий, очуқ пикирлик, милләтпәрвәрлик роһи урғуп туридиған киши болуп, җай - җайларда сода - сетиқ қилиш җәрянида явропа милләтлириниң тәрәққияти вә мәдәнийәт сәвийисиниң юқири икәнликини һес қилған һәм буниң сәвәби үстидә көп ойланған. У бу сәвәбни тәбиий һалда маарипқа бағлап чүшәнгән. Ғәнибайниң бу чүшәнчиси вә бу арзуси шу замандики көп санлиқ зиялиларниң ортақ чүшәнчиси вә арзуси иди. Ғәнибай оттура асияда, хусусән татарлар ичидә маарип усулини йеңилаш, мәктәп - мәдрисиләрни әнәниви оқутуш усулиниң қийинчилиқлиридин қутулдуруш, заманниң тәрәққиятиға қарап илгириләш йолида барлиқини атайду. Ғәнибай 1902 - йили вапат болғиниға қәдәр "усули җәдид" чә маарипни пүтүн татар хәлқигә омумлаштуруш үчүн бар күчи ишлигән мәрипәтпәрвәр зат иди."

Оттура асияда " усули җәдид"маарипиниң барлиққа келиши

Абдуләзиз әпәндиниң ейтишичә, 1893 - йили июнда ғәнибай сәмәрқәнд шәһиригә бариду. У сәмәрқәндтики бир меһмандарчилиққа қиримлиқ татар зиялийси, мәшһур мәдәнийәт әрбаби исмаилбек ғаспирали әпәнди қатарлиқ 20 нәччә нәпәр билимлик зат билән биллә болуп қалиду. Бу сорунда у өзиниң ойлирини уларға сөзләп берип, әйни вақиттики мәдрисиләрниң әһвалини, оқутуш усулиниң қалақлиқини, шуңа йеңичә оқутуш усули тепишниң зөрүрликини ейтиду. Сорундикиләр униң сөзини тоғра тепип сәмәрқәнд шәһиридә йеңи мәктәп ечип синап бақмақчи болиду. Ғәнибай мәктәб ечишниң барлиқ чиқимлирини өз үстигә алиду, исмаилбек дәрслик вә оқутқучи тепиш ишлирини үстигә алиду. Тәйярлиқлар пүткәндин кейин, сәмәрқәндтә оттузға йеқин балини йиғип бир синип қилип"усули җәдид"чә оқутушни йолға қойиду. Дәрс өтүлүп қириқ күнгә қалмай балиларниң савади чиқип болиду. Синақ мувәппәқийәтлик болиду. Шуниңдин башлап оттура асияниң һәр қайси җайлирида "усули җәдид"чә оқутуш кәң йолға қоюлиду.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.